Кіріспе
14/15 ғасырдағы гусит генералы Прокоп Ұлы (Прокопий Магнус) немесе Прокоп Шаш (Прокопий Расус) (шамамен 1380 – 30 мамыр 1434) – чех гусит генералы және гусит соғысы кезіндегі көрнекті таборит әскери басшысы. Анасының жағынан ол Прагада тұратын неміс ақсүйек отбасынан шыққан. Бастапқыда Прокоп утракистердің (гуситтердің орталық қанаты) мүшесі болды және үйленген дін қызметкері (өмірінің басында жуындырылған) болды, ол Прагадан шыққан, ішінара неміс тілінде сөйлейтін көрнекті отбасыға жатқан. Ол Прагада оқыды, содан кейін бірнеше жыл бойы шетелдерде саяхаттады. Богемияға оралғаннан кейін, дін қызметкері болып, осы қызметін жалғастыра отырып, гусит соғысының соңғы кезеңінде гусит немесе таборит күштерінің ең көрнекті басшысы болды. Ол Ян Жижканың табориттер басшылығындағы тікелей ізбасары болған жоқ, бірақ 1426 жылы Усти-над-Лабемде және 1431 жылы Домажлицеде немістер мен католиктерге қарсы үлкен жеңістерді жеңген кезде Табор әскерлеріне басшылық етті. Домажлицеде қасиетті Рим империясының крестшілеріне тигізген күйретуші жеңіліс гуситтер мен Базель кеңесінің өкілдері арасында Чебтегі бейбіт келіссөздерге (1432) әкелді. Ол сондай-ақ 1429 жылы кең көлемді богемиялық армия Саксония мен Нюрнберг аймағын басып алған кезде Венгрия мен Германияға жиі шабуылдар жасаған кезде Табориттердің басшысы болды. Алайда гуситтер неміс аймағын тұрақты түрде жаулап алуға тырыспады, ал 1430 жылдың 6 ақпанында Прокоп Нюрнберг бурграфы Фридрих I-мен Кульмбахта келісім жасады, онда гуситтер Германиядан кетуге міндеттенді. Богемиялықтар Зигмунд пен Базель кеңесімен келіссөздерге кіріп, ұзақ талқылаулардан кейін кеңеске елшілік жіберуді шешкенде, Прокоп Ұлы оның ең көрнекті мүшесі болды және 1433 жылдың 4 қаңтарында Базельге жетті. Бірнеше уақыттан кейін келіссөздер нәтиже бермегендіктен, Прокоп басқа елшілермен бірге Богемияға оралды, онда жаңа ішкі даулар туды. Прокоп басқарған таборит әскері сол кезде католиктердің қолында болған Пльзенді қоршады. Алайда, ұзақ соғыс барысында гусит лагеріндегі тәртіп әлсіреп, Пльзен алдында орналасқан табориттер Прокопқа қарсы көтерілді, сондықтан ол Прагаға оралды. Табордағылардың арасындағы осы келіспеушіліктерге ынталандырылған богемиялық ақсүйектер, католиктер де, утракистер де, Табордың жеңістері арқылы богемиялық қалаларда үлкен күш жинаған радикализмге қарсы тұру үшін лига құрды. Күрес Прагада басталды. Ақсүйектердің көмегімен Ескі қаланың тұрғындары Праганың радикалды Жаңа қаласын басып алды, оны Прокоп сәтті қорғауға тырысты. Прокоп енді Пльзен алдындағы таборит әскерінің басшылығында өзінен кейін келген Прокоп Кішіге көмек сұрады. Олар Прагадан шығысқа қарай бірігіп шегінді, ал олардың қалалар армиясы деп аталатын әскерлері Липани шайқасында (30 мамыр 1434 ж.) Курим мен Колин арасындағы ақсүйектер армиясымен кездесті. Табориттер шешулі жеңіліске ұшырады, ал Прокоптар Ұлы және Кіші шайқаста қаза тапты. 1917 жылдың шілдесінде чехословакия легиондарының төртінші атқыштар полкіне оның есімі берілді.
Prokop the Great (, Procopius Magnus) or Prokop the Bald or the Shaven (, Procopius Rasus) (c. 1380 – 30 May 1434) was a Czech Hussite general and a prominent Taborite military leader during the Hussite Wars. On his mother's side, he came from a German patrician family living in Prague. Initially, Prokop was a member of the Utraquists (the moderate wing of the Hussites) and was a married priest (having received the tonsure early in life) who belonged to an eminent, partly German speaking family from Prague. He studied in Prague, and then traveled for several years in foreign countries. On his return to Bohemia, though a priest and continuing to officiate as such, he became the most prominent leader of the advanced Hussite or Taborite forces during the latter part of the Hussite Wars. He was not the immediate successor of Jan Žižka as leader of the Taborites, as has been frequently stated, but he commanded the forces of Tabor when they obtained their great victories over the Germans and Catholics at Ústí nad Labem in 1426 and Domažlice in 1431. The crushing defeat that he inflicted on the crusaders of the Holy Roman Empire at Domažlice led to peace negotiations (1432) at Cheb between the Hussites and representatives of the Council of Basel. He also acted as leader of the Taborites during their frequent incursions into Hungary and Germany, particularly when in 1429 a vast Bohemian army invaded Saxony and the territory of Nuremberg. The Hussites, however, made no attempt permanently to conquer German territory, and on 6 February 1430 Prokop concluded a treaty at Kulmbach with Frederick I, burgrave of Nuremberg, by which the Hussites engaged themselves to leave Germany. When the Bohemians entered into negotiations with Sigismund and the Council of Basel and, after prolonged discussions, resolved to send an embassy to the council, Prokop the Great was its most prominent member, reaching Basel on 4 January 1433. When the negotiations there for a time proved fruitless, Prokop with the other envoys returned to Bohemia, where new internal troubles broke out. A Taborite army led by Prokop the Great besieged Plzeň, which was then in the hands of the Catholics. The discipline in the Hussite camp had, however, slackened in the course of prolonged warfare, and the Taborites encamped before Plzeň revolted against Prokop, who therefore returned to Prague. Probably encouraged by these dissensions among the men of Tabor, the Bohemian nobility, both Catholic and Utraquist, formed a league for the purpose of opposing radicalism, which through the victories of Tabor had acquired great strength in the Bohemian towns. The struggle began at Prague. Aided by the nobles, the citizens of the Old Town took possession of the more radical New Town, Prague, which Prokop unsuccessfully attempted to defend. Prokop now called to his aid Prokop the Lesser, who had succeeded him in the command of the Taborite army before Plzeň. They jointly retreated eastward from Prague, and their forces, known as the army of the towns, met the army of the nobles between Kourim and Kolín in the Battle of Lipany (30 May 1434). The Taborites were decisively defeated, and both Prokops, Great and Lesser, perished in the battle. The fourth rifle regiment of Czechoslovak legions was named after him on July 1917.
Танымал мәдениетте
Мартин Рожек 1963 жылы түсірілген "Спаньила-жизда" фильмінде Ұлы Прокопты бейнелеген. Ұлы Прокоп 2013 жылғы "Хуситтер" анимациялық фильмінде де пайда болады. Ұлы Прокоп 2022 жылғы "1428: Силезияның көлеңкелері" видео ойынының екінші дәрежелі кейіпкері.