Кіріспе

Мәтіннің немесе мәтін бөлігінің мағынасын басқа сөздермен түсіндіру.

Парафраз немесе қайта баяндау ('/p//ær//ə/,/f//r//eɪ//z/') – мәтіннің мағынасын өзгертпей, сол мәтінді басқа сөздермен беру. Көбінесе, парафраздалған мәтін түпнұсқа сөздерге қарағанда мағынасын жақсырақ жеткізеді. Яғни, бұл мәтіннің мағыналық көшірмесі, бірақ түпнұсқадан ерекшеленеді. Мысалы, естіген оқиғаны өз сөздерімен айтқанда, адам парафраз жасайды, яғни мағынасын сақтап, сөздерін өзгертеді.

Талдау

Парафраза әдетте түсіндіріліп жатқан мәтінді түсіндіреді немесе нақтылайды. Мысалы, "Сигнал қызыл болды" дегенді "Қызыл сигнал шам жанып тұрғандықтан, пойызға өтуге рұқсат берілмеді" деп парафразалауға болады. Парафразаны Verbum Dicendi – парафразаға көшуді білдіретін декларативтік тіркес арқылы енгізуге болады. Мысалы, "Автор "Сигнал қызыл болды", яғни пойызға жүруге рұқсат жоқ еді" деді, мұндағы "яғни" парафразаны көрсетеді. Парафраза тікелей цитатамен бірге болуы міндетті емес. Парафраза көзінің мәлімдемесін түсіндіруге немесе оның пайда болған контексті нақтылауға көмектеседі. Парафраза көбінесе қорытындыдан толықрақ болады. Сөз соңында дереккөзді көрсету керек: "Қызыл шам жанғанда пойыздар жүрмейтін" (Википедия). Парафраза парафразаланатын материалдың мағынасын сақтап қалуға тырысады. Сондықтан, дереккөздің өзінде нақты көрінбейтін мағынаны табу үшін дереккөзді қайта интерпретациялау (қасақана немесе басқаша) "түпкілікті зерттеу" болып есептеледі, парафраза емес. Метафраза, дереккөздің "формальды баламасын" ұсынатын болса, парафраза оның "динамикалық баламасын" ұсынады. Метафраза мәтінді сөзбе-сөз аударуға тырысса, парафраза бастапқы мәтінде білдірілген негізгі ойды жеткізеді – қажет болған жағдайда, сөзбе-сөз аудармадан бас тарта отырып. Толығырақ ақпарат алу үшін динамикалық және формальды баламалық туралы қараңыз.

Өз сөзіңізбен айтсаңыз

"Өз сөзіңмен" деген тіркес көбінесе осы жағдайда автордың мәтінді өзінің стильінде қайта жазғанын, яғни егер идеяны өзі ойлап тапқан болса, қалай жазар еді дегенді білдіреді. Бүгінде табиғи тілдегі мәтіндерде парафразді (сөздерді басқаша айтуды) үйренуге және тануға арналған модельдер бар. Сөйлемдерді мәтінді жеңілдету бағдарламалары арқылы автоматты түрде парафраздеуге болады.