Кіріспе
Әлемдегі өзінің референтін бірегей түрде анықтау үшін қолданылатын атау – тіл философиясында, нақты есімге мысалдар белгілі бір адамның немесе орынның атын қамтиды. Бұл атау, әдетте, әлемдегі өзінің референтін бірегей түрде анықтайтын болып есептеледі. Осы себепті ол мағына теориялары үшін ерекше қиындықтар туғызады және аналитикалық философияның орталық мәселесіне айналды. Бұл мәселені алғаш Джон Стюарт Милл "Логика жүйесі" (1843) еңбегінде тұжырымдаған, онда ол оны "біз қандай нәрсе туралы сөйлеп отырғанымызды көрсетуге, бірақ оның өзі туралы ештеңе айтпауға арналған сөз" деп анықтаған. Бұл көзқарас философтар лингвистикалық тұжырымдамаларға формальды логика принциптерін қолданған кезде сынға ұшырады. Готтлоб Фреге нақты есімдердің мағынасыз болмай, тіпті жоқ немесе ойдан шығарылған нәрселерге де қатысты болуы мүмкін екенін көрсетті, сондай-ақ кейде бір референтті бірнеше нақты есім анықтай алатынын, бірақ олардың мәні бірдей болмайтынын атап өтті. Сондықтан, "Гомер таңғы жұлдыздың кешкі жұлдыз екеніне сенген" деген сөз тіркесі таңғы жұлдыз бен кешкі жұлдыз бір референтті көрсетсе де, мағыналы және таутологиялық емес болуы мүмкін. Бұл мысал Фреге жұмбағы деп белгілі болды және нақты есімдер теориясының негізгі мәселесі болып табылады. Бертран Расселл есімдердің дескриптивистік теориясын алғаш ұсынды, ол нақты есімнің референтке емес, оны бірегей түрде сипаттайтын нақты тұжырымдар жиынтығына сілтеме жасайтынын айтты. Мысалы, "Аристотель" – "Ұлы Александрдың ұстазына" сілтеме жасайды. Дескриптивизмді қабылдамай, Саул Крипке мен Кит Доннеллан себептік-тарихи анықтамалық теорияларды ұсынды, ол атаулардың атау оқиғасында (мысалы, крещение рәсімі) атауды оның референтімен байланыстыратын әлеуметтік топтар арқылы жеке референттермен байланысты болатынын айтады, бұл атаудың осы қоғамдастықтағы нақты референтке сәйкес келуін бекітеді. Бүгінгі таңда тікелей сілтеме теориясы кең таралған, ол нақты есімдердің өз референттеріне сілтеме жасайтынын, олар туралы қосымша ақпаратты, коннотацияны немесе мәнді бермейтінін айтады.
In the philosophy of language, a proper name examples include a name of a specific person or place is a name which ordinarily is taken to uniquely identify its referent in the world. As such it presents particular challenges for theories of meaning, and it has become a central problem in analytic philosophy. The common sense view was originally formulated by John Stuart Mill in A System of Logic (1843), where he defines it as "a word that answers the purpose of showing what thing it is that we are talking about but not of telling anything about it". This view was criticized when philosophers applied principles of formal logic to linguistic propositions. Gottlob Frege pointed out that proper names may apply to imaginary or nonexistent entities, without becoming meaningless, and he showed that sometimes more than one proper name may identify the same entity without having the same sense, so that the phrase "Homer believed the morning star was the evening star" could be meaningful and not tautological in spite of the fact that the morning star and the evening star identifies the same referent. This example became known as Frege's puzzle and is a central issue in the theory of proper names. Bertrand Russell was the first to propose a descriptivist theory of names, which held that a proper name refers not to a referent, but to a set of true propositions that uniquely describe a referent – for example, "Aristotle" refers to "the teacher of Alexander the Great". Rejecting descriptivism, Saul Kripke and Keith Donnellan instead advanced causal historical theories of reference, which hold that names come to be associated with individual referents because social groups who link the name to its reference in a naming event (e. g. a baptism), which henceforth fixes the value of the name to the specific referent within that community. Today a direct reference theory is common, which holds that proper names refer to their referents without attributing any additional information, connotative or of sense, about them.
Қиындықтар
Тура есімдердің мәселелері шындық мәніне және сөйлемдік логикаға негізделген мағына теориясы шеңберінде туындайды, егер тура есімдерді қамтитын сөйлемдердің ақиқаттығын немесе жалғандығын анықтау критерийлерін анықтауға тырысылса. Мысалы, "Цицерон – римдік" деген сөйлемде, "Цицерон" деген тура есімнің сөйлемге қандай семантикалық мазмұн қосатыны белгісіз. Адам интуитивті түрде бұл есімнің римдік болуы немесе болмауы мүмкін адамды білдіретінін болжауы мүмкін, ал шындық мәні осыған байланысты. Бірақ мағына теориясы тұрғысынан қарағанда, "Цицерон" сөзі өзінің анықтамасын қалай белгілейтіні сұрағы туындайды. "Фреге жұмбағы" деп белгілі тағы бір мәселе, екі есімнің бірдей анықтамаға сілтеме жасай білуіне қарамастан, олар міндетті түрде толық синонимдер деп есептелмейтінін сұрайды. Оның мысалы, "Геспер – Геспер" (Геспер – кешкі жұлдыздың грекше атауы) деген тұжырым тавтологиялық және мәнсіз, ал "Геспер – Фосфор" (Фосфор немесе Эосфор – таңғы жұлдыздың грекше атауы) деген тұжырым ақпарат береді. Бұл жұмбақ тура есімнің мағынасы тек оның анықтамасын көрсетуден гөрі көбірек нәрсені білдіретінін ұсынады.
Теориялар
Көптеген теориялар жеке есімдер туралы ұсынылған, олардың әрқайсысы осы түсінікке ішкі анықтама және сәйкестік проблемаларын шешуге бағытталған.
Миллиан теориясы
Джон Стюарт Милл коннотативтік және денотативтік мағынаны ажыратып, нақты есімдер ұсынылымға атаудың анықтамасынан басқа семантикалық мазмұн қамтымайды және сондықтан таза денотативті екенін дәлелдеді. Нақты есімдерге қатысты Миллдің теориясын қолдайтындардың кейбіреулері, бір нәрсе нақты есімге айналу процесі – «ұзын арал» сияқты сипаттамалық сөйлемдердің таза денотацияға, яғни Лонг-Айленд сияқты нақты есімге айналуымен сабақтас, коннотацияның біртіндеп жоғалуы екенін айтады.
Есімдердің сезімге негізделген теориясы
Готлоб Фреге есімнің мағынасы (Sinn) мен анықтамасы (reference) арасында ажырату қажеттігін, сондай-ақ бір объектіге қатысты әртүрлі есімдер формальды түрде синоним болмаса да, бірдей анықтаманы көрсетуі мүмкін екенін айтты. Мысалы, таңғы жұлдыз бен кешкі жұлдыз бір және де бір астрономиялық объект болғанымен, "Таңғы жұлдыз – кешкі жұлдыз" деген мәлімдеме тавтология емес, бірақ мұны білмейтін адамға нақты ақпарат береді. Осыдан Фреге үшін аталған объектінің екі есімі де әртүрлі мағынаға ие болуы керек. Джон Макдауэлл сияқты философтар Фрегенің меншікті есімдер теориясын одан әрі дамытты.
Сипаттамалық теория
Тұлға есімдерінің сипаттамалық теориясы – бұл нақты бір тұлға есімінің қолданылу мағынасы, сипаттамаға сәйкес келетін нысанды таңдайтын қасиеттер жиынтығы ретінде берілген сипаттама болып табылады. Бертран Расселл осындай көзқарасты қолдап, есімнің сипаттамаға сілтеме жасайтынын, ал бұл сипаттаманың, анықтама сияқты, есімнің иесін анықтайтынын дәлелдеді. 1973 жылы Тайлер Бердж жеке есімдердің метатілдік сипаттамалық теориясын ұсынды, онда есімдер жеке тұлғаларды сипаттауға сәйкес келетін мағынаға ие екендігі айтылады. Алайда, бұл, мысалы, бірнеше адамның бірдей есімді таңу жағдайында, есімдердің дұрыс емеуіне мүмкіндік береді. Осыған байланысты Бурдж «Мен таныған барлық Альфредтердің шашы қызыл» сияқты есімдердің көпше түрінде қолданылуы осы көзқарасты қолдайды деген тұжырымға келді. Кит Доннелланның еңбектеріне сүйене отырып, референттік көзқарас пен есімнің референтінің шомылдыру рәсімі арқылы белгіленетіні туралы идея біріктірілді, содан кейін есім референттің қатаң белгісіне айналады. Крипке себеп-салдарлық байланысқа емес, аталған оқиға мен оның ішінде таралатын сөйлеушілер қауымдастығы арасындағы тарихи қатынасқа баса назар аударды, бірақ осыған қарамастан, теория көбінесе «атаудың себептік теориясы» деп аталады. Чарльз Сандерс Пирстің прагматикалық атау теориясы кейде себептік-тарихи атау теориясының алға құрлысы саналады. Ол жеке есімдерді былай сипаттады: «Есімді алғаш рет кездестіргенде, ол аталған тұлға туралы белгілі бір түсінікпен немесе басқа да баламалы жеке біліммен байланысты болады. Сонда ғана ол нағыз Индекс болады. Келесі жолы кездестіргенде, ол осы Индекстің белгісі ретінде қарастырылады. Оған әдеттегі таныстық қалыптасқаннан кейін, ол Символға айналады, оның Түсіндірмесі оны аталған тұлғаның Индексінің Иконасы ретінде көрсетеді». Ол сондай-ақ, шомылдыру рәсімінің әр адам үшін орын алатынын атап өтті, егер есім алғаш рет референтпен байланыстырылса (мысалы, «Бұл Джон», деп көрсету арқылы, есім мен адам арасындағы индекстік қатынасты орнату), ол осыдан кейін референтке қатысты конвенциялық («Пирс терминологиясында – символдық») сілтеме болып саналады.
Тікелей сілтеме теориялары
Атын атаудың мәнге, сипаттамалық және себептік тарихи теорияларын қабылдамай, тікелей сілтеме теориясы атаулардың демонстративтермен бірге тікелей өздерінің анықталатынына сілтеме жасайтын сөздер класы екенін көрсетеді. «Tractatus Logico-Philosophicus» еңбегінде Людвиг Витгенштейн де тікелей сілтеме ұстанымын қолдап, есімдер нақты бір нысанға тікелей сілтеме жасайды және осы нысан ғана оның мағынасы болып табылады деген пікірді айтты. Оның кейінгі көзқарасы Крипке ұсынған, есімдердің әлеуметтік конвенция мен басқалардың сөздерін түсінудің прагматикалық принциптерінен туындайтынын мойындайтын көзқараспен салыстырылады. Тікелей сілтеме теориясы Миллдің теориясына ұқсас, себебі ол жеке есімнің жалғыз мағынасы – оның анықталатын нысаны екенін ұсынады. Дэвид Каплан сияқты заманауи ұсыныстар Фрегелік және Фрегелік емес терминдерді ажыратады, алғашқысы мағына мен сілтемеге ие, ал екіншісі, оның ішінде жеке есімдер тек сілтемеге ғана ие.
Континенттік философия
Аналитикалық дәстүрден тыс, континенттік философтардың көпшілігі нақты есімді философиялық мәселе ретінде қарастырмады. «Грамматология» еңбегінде Жак Деррида нақты есімдер тілдің әлеуметтік құрылысынан тыс, анықтамалық объекті мен белгі арасындағы екіұшты қатынас ретінде тұрады деген пікірді жоққа шығарады. Оның орнына, ол нақты есімдердің, барлық сөздер сияқты, мәнін құрастыратын әлеуметтік, кеңістіктік және уақыттық айырмашылықтардың контекстіне енгенін көрсетеді. Сондай-ақ, ол нақты есімдердің мағынасында субъективті элементтер бар екенін айтады, себебі олар есімнің иесін оның жеке басын көрсететін белгімен байланыстырады.