Кіріспе
Сөз, сөз тіркесі немесе басқа символ арқылы білдірілетін қасиет немесе сапа анықтамалық контекст. Белгілерді пайдалануды зерттейтін лингвистика, логика, математика, семантика, семиотика және тіл философиясы сияқты ғылым салаларында интенсия – сөз, сөз тіркесі немесе басқа символ арқылы білдірілетін кез келген қасиет немесе сапа. Сөздің анықтамасы көбінесе оның интенсиясын қамтиды. Мысалы, "өсімдік" сөзінің интенсиясына "целлюлозадан құралған (әрдайым дұрыс емес)", "тірі" және "организм" сияқты қасиеттер жатады. Компрегенция – мұндай интенсиялардың барлық жиынтығы.
referential context
In any of several fields of study that treat the use of signs—for example, in linguistics, logic, mathematics, semantics, semiotics, and philosophy of language—an intension is any property or quality connoted by a word, phrase, or another symbol. In the case of a word, the word's definition often implies an intension. For instance, the intensions of the word plant include properties such as "being composed of cellulose (not always true)", "alive", and "organism", among others. A comprehension is the collection of all such intensions.
Есептер формалары
Сөйлем формасы — бір немесе бірнеше кеңейтілген сөз тіркестері бар сөйлемге бос орындар қосып жасалған форма. Мысалы, "Жылдам қоңыр ... жалқаудың ... арқасынан секірді". Осы форманың мысалы — бос орындарға сөздер толтыру арқылы алынған мәлімдеме.
Мақсатты мәлімдеме нысаны
Интенциялық өрнек формасы – кем дегенде бір мысалы бар, онда бірдей кеңейтімге ие өрнектерді ауыстыру логикалық мәнді әрқашан сақтамайтын өрнек формасы. Интенциялық мәлімдеме – бұл интенциялық өрнек формасының мысалы. Мұнда бірдей кеңейтімге ие өрнектер дегеніміз – бірдей кеңейтімді өрнектер. Яғни, өрнек формасы интенциялық болып есептеледі, егер оның мысалдарының бірінде (тиісті тілде) екі бірдей кеңейтімге ие өрнек болса, олардың біреуі мәлімдемеде кездесіп, екіншісі оның орнына (біркелкі түрде, яғни мәлімдемеде кездесетін барлық жерде бұрынғы өрнектің орнын басады) қойылғанда, нәтиже басқа логикалық мәні бар (әртүрлі) мәлімдеме шығарса. Демек, интенциялық мәлімдеме – мұндай форманың бір мысалы; ол бірдей кеңейтімге ие терминдерді ауыстыру логикалық мәнді сақтамайтын мәлімдемемен бірдей формаға ие.
Мысалдар
"Хаклберри Финн" кітабын оқыған әркім оны Марк Твен жазғанын біледі. Аристотель Ұлы Александрға тәрбиеші болмаған болуы мүмкін. Аристотель өзінің әпкесі бар екеніне қуанды. Бұл мәлімдемелердің мағыналық екенін көрсету үшін келесі алмастыруларды жасаңыз: (1) "Марк Твен" → "Corn pone Opinions" кітабының авторы"; (2) "Аристотель" → "Ұлы Александрдың тәрбиешісі"; (3) "әпкесі бар" дегенінің мағыналық екенін көруге болады. Жоғарыдағы мағыналық мәлімдемелерде "біледі", "мүмкін" және "қуанышты" сияқты сөздер қолданылған. Мұндай сөздер әрқашан немесе көбінесе, кеңейтілген мәлімдемеге (түсінікті түрде) қосылғанда мағыналық мәлімдемелерді тудырады, сондықтан олар (немесе "Бұл мүмкін" сияқты күрделі сөздер) кейде мағыналық операторлар деп аталады. Мағыналық мәлімдемелердің үлкен тобы, бірақ олардың барлығы емес, мағыналық операторларды қамтиды деген факті бойынша анықталады.
Кеңейтілген мәлімдеме нысаны
Экстенсивтік мәлімдеме – интенсивтік емес мәлімдеме. Оған мағынасы бірдей сөздерді қою логикалық мәнін әрқашан сақтайды. Тіл, егер ол интенсивтік мәлімдемелерді қамтитын болса, интенсивтік болады, әйтпесе – экстенсивтік. Барлық табиғи тілдер – интенсивтік. Экстенсивтік тілдер – математикалық логикада немесе басқа арнайы мақсаттар үшін жасалған жасанды тілдер ғана, сондай-ақ табиғи тілдердің шағын бөліктері.
Мысалдар
Марк Твен "Хаклберри Финн" романын жазды. Аристотельдің әпкесі болған. Егер "Марк Твен" орнына "Самуэль Клеменс" (1) деп қойылса, нәтиже бастапқы мәлімдемедей шын болады. "Марк Твен" деген сөзге қандай термин қойылса да, егер ол бір адамды белгілесе, мәлімдеме шын болып қалады. Сол сияқты, логикалық мәнін өзгертпей, Марк Твенге ғана тән кез келген басқа да сипаттаманы оның орнына қоюға болады. (2) мысалы үшін де келесі алмастыруларды қарастырайық: "Аристотель" → "Ескендір Зұлқарнайынның ұстазы"; "Аристотель" → "Алғашқы талдаудың авторы"; "әпкесі болған" → "жұмыртқа жасуға қабілетті денесі бар туысы болған"; "әпкесі болған" → "әйел баласы болған ата-анасы болған".