Кіріспе

Азия құрлығының ең шығыс нүктесі – Дежнов мүйісі немесе Дежнев мүйісі (Lang ru; ); (Inupiaq: Nuuġaq), бұрын Шығыс мүйісі немесе Восточный мүйісі деп аталған, Азияның ең шығыс материктік нүктесін құрайтын мүйіс. Ол Чукчи түбегінде, Ресейдің сирек қоныстанған Чукотка автономиялық округінде орналасқан. Бұл мүйіс Чукчи теңізі мен Беринг бұғазының арасында, Аляскадағы Уэльс принці мүйісінің қарсы жағында орналасқан; Беринг бұғазы екі мүйіспен белгіленген. Диомед аралдары мен Фэрвей-Рок бұғаздың ортасында орналасқан.

География

1898 жылы мүйіс ресми түрде Дежнев мүйісі деп аталып, капитан Джеймс Куктың «Шығыс мүйісі» деген атауын алмастырды. Бұл мүйістің ұшын 1648 жылы тұңғыш рет айналып өткен еуропалық Семен Дежневтің құрметіне аталған. Теңіз жағалауында Дежневке арналған үлкен ескерткіш орнатылған. Мүйіс – солтүстіктегі Уэленнен оңтүстіктегі Пек мүйісіне дейінгі биік, жартасты жағалаудың шығыс ұшы. Бұл жағалаудың биіктігі төмен болғандықтан, алыстан қарағанда мүйіс арал сияқты көрінеді. АҚШ Гидрографиялық кеңсесінің 1909 жылғы «Азиялық пилот» басылымында жағалаудың биіктігі 2521 фут (768 м) деп көрсетілген, ал 2000 жылғы АҚШ Жағалауды зерттеу кеңсесінің картасында ең биік нүктесі 2638 фут (804 м) деп белгіленген. Жағалау және төменгі жатқан жердің тар жолағы бірге түбек құрайды. Көне және тарихи дәуірлерде осы тар жолақтан қыста шанамен, ал жазда судан айналып өту үшін тасымалдау жолы болған. Бұл маршруттың маңыздылығы соншалық, тіл білімі маманы Майкл Краустың талдауына сәйкес, Орталық Сібір юпик тілі Наукан ауылында сөйленетін Наукан диалектісіне кедересіз жағалау бойымен жалғасты. Дежнев мүйісінен Йемендегі Баб-эль-Мандеб бұғазының жағалауына дейінгі тікелей қашықтық шамамен , бұл Азияның ең ұзын құрлықтық қашықтығы.

Тарих

Дежнев түбегі (немесе сол кездегі атауы Шығыс түбегі) – 19 ғасырдың соңы мен 20 ғасырдың басында американдық (және басқа) кит аулаушылар мен тері саудагерлері мен жағалаудағы жергілікті юпиктер мен чукчилер арасындағы сауда орталығы болды. Алғашқы жылдары кемелер Арктика жағалауында өндірілген терілерді саудалау үшін Уэленге тоқтаған. Кейіннен Уэлен мен Дешневода сауда станциялары құрылды (чукчи тілінде Кенискун, юпик тілінде Канискак). Сол кезеңдегі дереккөздерде Шығыс түбегінде тоқтау немесе сауда жасау туралы айтылғанда, бұл осы екі жердің біреуін немесе кейде түбектің оңтүстік-шығыс жағалауындағы Наукан ауылын білдіруі мүмкін, себебі Науканның жақсы тіреуіш порты болмағандықтан саудасы аз болды. Сол кезеңдегі дереккөздерде кейде Емма Таун ауылы да еске алынады. Бұл атау жақын орналасқан юпик ауылы Энмитахиннің (чукчи тілінде "жартастың соңы") атынан шыққан болуы мүмкін, алайда бұл атау Кенискунға (саудагерлер орналасқан жер) немесе екі ауылға да қатысты болуы ықтимал. Түбектің төрт тарихи ауылының ішінде қазірге дейін тек Уэленде ғана адамдар тұрады. Наукан 1958 жылы эвакуацияланды, тұрғындарының көпшілігі Чукоткадағы Сент-Лоуренс шығанағының жанындағы Нунямоға көшірілді, ал Кенискун Уэленмен ертерек біріктірілді. Йозеф Бауэрдің «Менің аяғым жететінше» (1955) атты кітабында Дежнев түбегі 1949 жылы неміс әскери тұтқыны Клеменс Фореллдің (нағыз аты Корнелиус Рост) қашып кеткен ГУЛАГтың қорғасын кенін өндіру лагерінің орны ретінде сипатталған. Кейінгі зерттеулер кітаптың дұрыстығына күмән келтірді. Мысалы, қашу оқиғасы болған кезде Дежнев түбегінде ГУЛАГ лагерінде қорғасын кені болған жоқ.

Жалпы сілтемелер

. Бокстоуц, Джон Р. (2009) Қиыр солтүстіктегі терілер мен шекаралар: Беринг бұғазындағы тері саудасы үшін жергілікті және шетелдік халықтар арасындағы бәсеке. Батыс тарихындағы Ламар сериясы, Йель университетінің баспасы.

Кроу, Джон, Анастасия Ярзуктина және Оксана Коломиец. "ХХ ғасырдың басында америкалық саудагерлер мен Чукотканың жергілікті халқы". 2010 жылғы Ресей Америкасы туралы халықаралық конференция, Ситка, АҚШ, 18-22 тамыз.

Фишер, Реймонд Х. (ред.) (1981). 1648 жылы Семен Дежневтің саяхаты: Берингтің алдын бағаны, таңдалған құжаттармен. Хаклюйт қоғамы, Лондон.

Ходж, Фредерик Уэбб (1912). Мексиканың солтүстігіндегі американдық үндістер туралы анықтамалық: Булетеньдің 30-шы томы (Смитсониялық институт. Америка этнология бюросы). Мексиканың солтүстігіндегі американдық үндістер туралы нұсқаулықтың 1-бөлігі. (Ходж Энмитахинді Шығыс мүйісінің солтүстігіне орналастырды, бұл USCGS картасындағы орналасумен қайшы. Ол 1895 жылға жуық 8 үйде 48 тұрғын тұрғанын хабарлайды, Богорасқа сілтеме жасайды).

Краусс, Майкл Э. (2005). Азиядағы эскимо тілдері, 1791 жылдан бастап, және Врангель аралы мен Үміт мүйісінің байланысы. Études/Inuit/Studies, 29-том (1-2), 2005, 163–185-беттер.

Крупник, Игорь және Михаил Хленов (2007). "«Эскимо жерінің» соңы: Чукоткадағы юпиктердің қоныс аударуы, 1958–1959". Études/Inuit/Studies, 31-том (1-2), 59–81-беттер.

Берингті іздеу; қалаған жылға алдын ала шолуды таңдаңыз. Үлкейту және ортаға бұру үшін қалаған жерге басыңыз.

Расмуссен, Кнуд. Арктикалық Америка арқылы: Бесінші Туле экспедициясының баяндамасы. Нью-Йорк: Г. П. Путнам және ұлдары, 1927. Интернет мұрағатында сканерленген, суреттерімен.

АҚШ Гидрографиялық бюросы (1909). Азиялық навигациялық нұсқаулық, 1-том. H. O. pub. 122–126; 162-шы нөмір. Басып шығару, Вашингтон.