Кіріспе
Праксис – грек сөзі πρᾶξις-тің транслитерациясы (праσσειν етістігінен туындаған, "істеу, әрекет ету" мағынасында). "Практика, іс-әрекет, жасау" деген мағынаны білдіреді. Көбінесе, бұл:
теориядан ерекшеленетін өнер, ғылым және т.б. саласындағы практика; немесе білімнің бір саласын практикалық қолдану немесе іске асыру; қалыптасқан немесе дамыған практика; дәстүр-салты.
practice, as distinguished from theory, of an art, science, etc. ; or practical application or exercise of a branch of learning;
habitual or established practice; custom.
Православие және ортопрактика
Шығыс христиан жазушылары, әсіресе Византия дәстүріндегілер, «праксис» терминін басқалар грек емес, ағылшын сөзін пайдаланып «сенімнің іс-әрекеті» деп атаған нәрсеге, әсіресе аскетикалық және құлшылық өмірге қатысты қолданады. Праксис – Шығыс православие шіркеуі мен кейбір Шығыс католик шіркеулері ұстанатын Византия дәстүрін түсінудің кілті. Өйткені, практикалық іс-әрекет – сенім мен іс-әрекеттің біртұтас екендігін, екеуін де бөліп қарамай түсінудің негізі. Праксистің іс-әрекет ретіндегі маңыздылығы қасиетті Максим Конфессордың: «Теология іс-әрекетсіз – демон теологиясы» деген сөзінде айқын көрінеді. Шығыс христиандары Исаның адамзатты шақырып отырғанын айтады, Құдаймен бірлікке жету үшін тек сенім ғана емес, сонымен қатар дұрыс сенімді іске асыру қажет. Бұл ой Киелі кітапта (1 Кор 11:2, 2 Тес 2:14) және шіркеу әулиелерінде кездеседі және Византия теологиясы мен лексикасында «праксис» терминімен байланысты. Православие контекстінде, праксис теологияға қарсы «теория мен практика» ретінде емес, одан бөлек қарастырылмайды. Керісінше, ол православиеліктердің барлық іс-әрекеттерін қамтиды және «жанды православие» деп есептеледі. Праксис, әсіресе, құлшылықпен тығыз байланысты. «Ортопраксис» – «дұрыс даңқ» немесе «дұрыс құлшылық» дегенді білдіреді, содан кейін ол ортодоксиямен синоним болып табылады; тек дұрыс (немесе тиісті) іс-әрекет, әсіресе дұрыс құлшылық, Құдайға арналған даңқтың толықтығын орнату деп түсініледі. Бұл – литургияның (құдайлық еңбек), халықтың еңбегінің басты мақсаты. Кейбір Византиялық дереккөздерде Батыста христиандық «интеллектуалдық, этикалық немесе әлеуметтік санаттарға» дейін кемітілгендігі айтылады, ал дұрыс құлшылық Құдаймен қарым-қатынасымыздағы маңызды нәрсе, адалдарды Мәсіхтің денесіне біріктіреді және «нағыз діни білімге» апаратын жол ұсынады. Византиялық праксисте «құлшылық пен еңбек симбиозы» бар деп есептеледі. Христиандық сенімнің маңызды бөлігі болып табылатын ораза ұстау, Таудағы уағызбен (Мт 6) байланысты және Ораза айларының тарихы мен естеліктерімен салыстырылады, Византия праксисінің бір бөлігі ретінде айтылады. Праксис сонымен қатар діни әдепке де қатысты болуы мүмкін. Ең төменгі талапты орындамаған адам «сенімін сақтамайтын» католик деп есептеледі. Бұл рәсімнің қамтитын мәселелері туралы толық мәлімет Австралияның Жаңа Оңтүстік Уэльс штатындағы Армидейл епископы Люк Маттистің сөзінде келтірілген. Католик сенімін ұстану жоғарыда айтылған ең төменгі талаптардан әлдеқайда көп нәрсені қамтиды. Ораза сияқты мәселелердің қолданысы орынға және адамның тиесілі болған дербес шіркеуіне байланысты әртүрлі болуы мүмкін. Шығыс католик шіркеулерінде практика, әдетте, толық қатынаста емес, оған қосылған Шығыс шіркеуімен бірдей болады. Осылайша, Византиялық дәстүрдегі Шығыс католик шіркеулеріндегі практика Шығыс православие шіркеуін құрайтын шіркеулер үшін жоғарыда сипатталғанмен сәйкес келеді, бірақ мысалы, Сиро-Малабар католик шіркеуінен ерекшеленеді. Латын шіркеуінде де жергілікті жағдайлар мен дәстүрлерге байланысты епископтық конференцияларда бекітілген ережелерге сәйкес мұндай мәселелерде әртүрліліктер бар.
2 Thes 2:14) and the Church Fathers, and is linked with the term 'praxis' in Byzantine theology and vocabulary. In the context of Orthodoxy, praxis is not mentioned opposite theology, in the sense of 'theory and practice'. Rather, it comprehends all that Orthodox do, and is considered to be 'living Orthodoxy'. Praxis is perhaps most strongly associated with worship. "Orthopraxis" is said to mean "right glory" or "right worship", and is then synonymous with orthodoxy; only correct (or proper) practice, particularly correct worship, is understood as establishing the fulness of glory given to God. This is one of the primary purposes of liturgy (divine labor), the work of the people. Some Byzantine sources maintain that in the West, Christianity has been reduced "to intellectual, ethical or social categories," whereas right worship is fundamentally important in our relationship to God, forming the faithful into the Body of Christ and providing the path to "true religious education." A "symbiosis of worship and work" is considered to be inherent in Byzantine praxis. Fasting, another key part of the practice of the Christian faith, is mentioned as part of Byzantine praxis, in connection with the Sermon on the Mount (Mt 6), and in comparison with the history and commemorations of Lenten fasts. Praxis may also refer to proper religious etiquette. Someone who does not fulfil even this minimum requirement for being considered "practising" is referred to as a lapsed Catholic. A more ample indication of what practice involves is given in a statement by Bishop Luc Matthys of Armidale, New South Wales, Australia. Living the Catholic faith involves much more than the minimum requirements referred to above. Matters such as fasting have applications that vary according to place and according to the autonomous particular Church to which a person belongs. In each of the Eastern Catholic Churches, practice is generally the same as in the associated Eastern Church with which it is not in full communion. Thus, practice in the Eastern Catholic Churches of Byzantine Rite is identical with that described above for the Churches that constitute the Eastern Orthodox Church, but differs from that of, for instance, the Syro Malabar Catholic Church. Within the Latin Church too, there are variations in such matters in accordance with rules laid down by the episcopal conferences in view of local conditions and traditions.
"Практиканың" қазіргі мағынасы
Ағылшын тілінде "праксис" сөзі практика мағынасында емес, Иммануил Кант берген мағынасында жиі қолданылады, яғни тәжірибеде кездесетін жағдайларға теорияны қолдану немесе қазіргі жағдайға қарама-қарсы, қандай болуы керек екені туралы ойлау. Карл Маркс осы мағынаны революциялық қызмет арқылы әлемді өзгертудің философиялық идеалының негізгі бөлігі етіп алды. Латын Америкасының азаттық теологиясының жақтаушылары "праксис" сөзін кедейліктің себептері мен жағдайларын өзгертуге бағытталған адамның іс-қимылына қатысты қолданды. Олардың "азаттық теологиясы" сол праксиске Евангелиені қолдану арқылы оны басшылыққа алып, реттеуден тұрады.