Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
Сыртқы саясат түрі
Type of foreign policy
Әлемдік саясат аясында қасақана түсініксіздік саясаты (стратегиялық түсініксіздік немесе стратегиялық беймәлімдік саясаты деп те аталады) – үкіметтің немесе мемлекеттік емес актінің өзінің операциялық немесе ұстанымдық саясатының барлық немесе белгілі бір аспектілері бойынша қасақана түрде түсініксіз болу практикасы. Бұл, әдетте, тікелей қақтығыстан қашуға және сонымен бірге нақтырақ немесе қауіпті ұстанымды жасырып сақтаудың тәсілі болып табылады (жалпы алғанда, геосаяси тәуекелдерден сақтану стратегиясы).
In the context of global politics, a policy of deliberate ambiguity (also known as a policy of strategic ambiguity or strategic uncertainty) is the practice by a government or non state actor of being deliberately ambiguous with regard to all or certain aspects of its operational or positional policies. This is typically a way to avoid direct conflict while maintaining a masked more assertive or threatening position on a subject (broadly, a geopolitical risk aversion strategy).
Қытай
Қазіргі уақытта екі үкімет Қытайдың барлық аумағына – Қытай материгі, Гонконг, Макао, Тайвань және басқа да бірқатар аралдарға – заңды билік пен егемендік құқығын талап етеді. Қытай Халық Республикасы (ҚХР) Қытай материгін бір партиялық жүйе бойынша басқарады, ал Гонконг пен Макаоны арнайы әкімшілік аймақтар ретінде үкімділік етеді. Қытай Республикасы (ҚРК) Тайвань аралын, сондай-ақ Кинмен, Пескадорес және Мацу аралдарын басқарады, оларды ҚРК бірлесіп «Қытай Республикасының еркін аймағы» деп атайды. Толыққанды ақпарат алу үшін «Екі Қытай» және «Бір Қытай» саясаты, сондай-ақ Қытай бұғазындағы қатынастар туралы материалдармен танысыңыз. Тайваньның саяси мәртебесінің күмәнділігі және ҚХР-дың «Бір Қытай» саясатының салдарынан, шетелдік үкіметтер Тайвань мәселесінде сақтық танытуға мәжбүр. ҚХР мемлекеттерден өзін Қытайдың жалғыз заңды өкілі деп мойындауды талап етеді, көптеген мемлекеттер де осы талапқа көнеді. Бірақ көпшілік мемлекеттер Тайвань мәселесіне қатысты өз ұстанымдарын толық жария етпейді: Қытай Халық Республикасының сыртқы саясаты және Қытай Республикасының сыртқы саясаты туралы көріңіз. 1979 жылғы Нагоя резолюциясы және 1981 жылғы Халықаралық Олимпиада комитетімен жасалған келісімнен бастап, Тайвань өкілдері Олимпиада ойындары мен басқа да халықаралық ұйымдар мен шараларға «Қытай Тайбэйі» деген есіммен қатысады.
Currently, two governments claim legitimate rule and sovereignty over all of China, which they claim includes Mainland China, Hong Kong, Macau and Taiwan, as well as some other islands. The People's Republic of China (PRC) rules Mainland China under a one party system and Hong Kong and Macau as special administrative regions, while the Republic of China (ROC) governs the Island of Taiwan as well as the Kinmen Islands, the Pescadores Islands and the Matsu Islands, which the ROC collectively refers to as the "Free area of the Republic of China". For further background, see Two Chinas, One China policy and Cross Strait relations. Owing to the controversial political status of Taiwan and the People's Republic of China's One China policy, foreign governments have felt a need to be ambiguous regarding Taiwan. The PRC pressures states to recognize it as the sole legitimate representative of China, with which most states comply. In practice, however, most states maintain different levels of ambiguity on their attitudes to the Taiwan issue: see Foreign relations of the People's Republic of China and Foreign relations of the Republic of China. Starting with the 1979 Nagoya Resolution and the following 1981 agreement with the International Olympic Committee, those from Taiwan who attend the Olympic Games and other various international organizations and events participate under the deliberately ambiguous name of "Chinese Taipei".
Үндістан
2003 жылдың қаңтар айында жаңартылғаннан бері Үндістанның ядролық доктринасының жобасы, оның мағынасының күңгірттігі және геосаяси саясаттың түсініксіздігіне байланысты сынға ұшырап келеді.
With regard to ambiguity and geopolitical policy opacity, India's Draft Nuclear Doctrine has been under scrutiny ever since it was updated in January 2003.
Ирак
Саддам Хусейн 2003 жылғы Иракқа басып кіруге дейін Ирактың жаппай қырып-жоятын қарулары бар-жоғы туралы әдейі түсініксіздік саясатын қолданды. Ол Біріккен Ұлттар Ұйымының инспекторларымен "мысық пен тышқан" ойынына ұдайы түсіп, Біріккен Ұлттар Ұйымының Қауіпсіздік Кеңесінің 687 қаулысын бұзудан қашынбаққа тырысты, сонымен бірге халық пен көрші елдерінің (әсіресе Иранның) Ирактың жаппай қырып-жоятын қарулары болуы мүмкін деген сенімін сақтап тұруға ұмтылды.
Saddam Hussein employed a policy of intentional ambiguity about whether Iraq had weapons of mass destruction prior to the 2003 Invasion of Iraq. He persisted in a “cat and mouse” game with U. N. inspectors to try to avoid violation of United Nations Security Council Resolution 687, while at the same time trying to ensure that the population and its neighbors (specifically Iran) still believed that Iraq may have weapons of mass destruction.
Израиль
Израиль ядролық қаруға ие болуы мүмкін екендігіне қатысты әдейі түсініксіздік саясатын ұстанады, оны оның сарапшылары "ядролық түсініксіздік" немесе "ядролық тұйықтық" деп атайды. Израильдің ядролық қаруға ие екендігі туралы жалпы пікір қалыптасқан. Израиль мақсатты өлтірулер мен әуе шабуылдары мәселесінде де әдейі түсініксіздік танытты. 2017 жылға дейін Израиль шетелдегі күдікті террористердің өліміне қатысы бар-жоғын нақты растаған да, жоққа шығарған да емес. Алайда, Сириядағы азамат соғысының басталуымен (және Израильдің Иран мен Хезболлаға қарсы қақтығысқа араласуымен) оның саясатындағы ерекшеліктер көбірек байқалды. Израиль соғысқа араласуының зымыран шабуылдарымен шектелгенін ашық мойындады, бірақ бұл 2017 жылға дейін ресми түрде мойындалмаған еді. Израиль соғыс кезіндегі белгілі бір кісі өлтірулерге қатысы жоқ екенін жоққа шығару арқылы осы саясаттан сирек ерекшеліктер жасады. Ерекше мақсатты өлтірулер мен қастандық әрекеттеріне қатысты Израиль көбінесе қасақана түсініксіздік саясатына көбірек бейімделген көзқарас танытты, бұл Мохаммед Деифке жасалған көптеген қастандық әрекеттерінде айқын көрінеді. Осы "саясаттағы тұйықтық" мысалы, уақыт және жағдайларға байланысты бір мәселеге қатысты көзқарастың қалай өзгеретінін көрсетеді.
Israel is deliberately ambiguous as to whether or not it possesses nuclear weapons, which its commentators term "nuclear ambiguity" or "nuclear opacity". It is a general consensus that Israel is in possession of nuclear weapons. Israel has also practiced deliberate ambiguity over the issue of targeted killings and airstrikes. Prior to 2017, Israel generally neither confirmed or denied whether Israel was involved in the deaths of suspected terrorists on foreign soil. However, with the onset of the Syrian Civil War (and Israel's involvement against Iran and Hezbollah), exceptions to its policy became more prominent. Israel actively acknowledged that its intervention in the war has been limited to missile strikes, which until 2017 were not officially acknowledged. Israel has also made rare exceptions to this policy to deny involvement in certain killings in the war. With regard to notable targeted killings and assassination attempts, Israel has often exhibited a more nuanced approach to policies of intentional ambiguity, as demonstrated by numerous assassination attempts on Mohammed Deif. This example of 'policy opacity' demonstrates how the approach to a subject can change with time and circumstance.
Ресей
2015 жылдың сәуір айының басында британдық "Таймс" газетінің редакциялық мақаласында Ресейдің әскери және барлау қызметтеріндегі жартылай ресми көздерге сілтеме жасап, Ресейдің НАТО тарапынан жасалған кейбір ядролық емес әрекеттерге жауап ретінде ядролық қару қолдануға дайын екендігі туралы ескертулері, Батыстың біртұтас қауіпсіздік саясатын әлсірету мақсатында "стратегиялық беймаздық тудыруға жасалған әрекет" деп бағаланды.
In early April 2015, an editorial in the British newspaper The Times, with a reference to semi official sources within the Russian military and intelligence establishment, opined that Russia's warnings of its alleged preparedness for a nuclear response to certain non nuclear acts on the part of NATO, were to be construed as "an attempt to create strategic uncertainty" to undermine Western concerted security policy.
Ұлыбритания
Ұлыбритания баллистикалық зымыран тасымалдайтын су асты кемелері үкімет ядролық бірінші соққыдан жойылған жағдайда ядролық қарсы шабуыл жасау қатысты нақты жауап бермейді. Жаңадан қызметке келген премьер-министр мұндай жағдайларда не істеу керектігін көрсететін, мөрленген соңғы хаттарды су асты кемелерінің командирлеріне тапсырады.
The United Kingdom is deliberately ambiguous about whether its ballistic missile submarines would carry out a nuclear counter attack in the event that the government were destroyed by a nuclear first strike. Upon taking office, the incoming prime minister issues sealed letters of last resort to the commanders of the submarines on what action to take in such circumstances.
Америка Құрама Штаттары
АҚШ көптеген геосаяси аймақтарда стратегиялық беймаздылық саясатын көп рет қолданды.
The United States has utilized numerous policies of strategic ambiguity in numerous geopolitical areas.
Тайвань
АҚШ-тың Тайваньға қатысты көптеген түсініксіз саясаты бар. Бұл мәселе АҚШ-Тайвань қарым-қатынасының негіз тасы болып табылады және АҚШ-Қытай қарым-қатынасындағы басты даулы нүктелердің бірі. Бұл саясат Тайвань Республикасы (ROC) басшыларының бір жақты түрде тәуелсіздік жариялауына және Қытай Халық Республикасының (PRC) Тайваньға басып кіруіне жол бермеу мақсатында қабылданған. АҚШ 2001 жылы, сол кездегі президент Джордж Буш Тайваньды қорғау үшін «қажеттінің бәрін істеймін» дегеннен кейін стратегиялық түсініспеушіліктен бас тартқан сияқты көрінеді. Кейін ол 2003 жылы «АҚШ саясаты – Бір Қытай» деп мәлімдегенде, бұрынғыдан беймаз тіл қолданды. Президент Джо Байден де стратегиялық түсініксіздіктен бас тартқан сияқты, бірнеше рет АҚШ Тайваньға шабуыл жасалған жағдайда оны қорғайтынын айтты. Алайда, осы мәлімдемелердің әрқайсынан кейін Ақ үй саясатта ешқандай ресми өзгеріс болмағанын мәлімдеді. Мысалы, 2021 жылдың қазан айында президент Байден Қытай Халық Республикасы шабуыл жасаса, АҚШ Тайванды қорғайтынына уәде берді. Бірақ Ақ үй дереу: «Президент саясатымызда ешқандай өзгеріс жоқ екенін жарияламады және саясатымызда ешқандай өзгеріс жоқ» деп түсіндірді. 2022 жылдың мамырында Байден Қытай Тайваньға шабуыл жасаса, АҚШ әскери түрде араласатынын тағы да мәлімдеді. Дегенмен, Ақ үйдің өкілі бұл мәлімдеме саясаттағы өзгерісті білдірмейтінін айтты.
The United States has numerous ambiguous policies relating to its positions on Taiwan. This issue is at the cornerstone of United States–Taiwan relations and a central sticking point in United States–China relations. This policy was intended to discourage both a unilateral declaration of independence by ROC leaders and an invasion of Taiwan by the PRC. The United States seemingly abandoned strategic ambiguity in 2001 after then President George W. Bush stated that he would "do whatever it takes" to defend Taiwan. He later used more ambiguous language, stating in 2003 that "The United States policy is one China". President Joe Biden has also seemingly abandoned strategic ambiguity, having said on several occasions that the United States would defend Taiwan if it was attacked. After each of these remarks, however, the White House declared that there had been no official change in policy. As an example, in October 2021, President Biden announced a commitment that the United States would defend Taiwan if attacked by the People's Republic of China. But then the White House quickly clarified: "The president was not announcing any change in our policy and there is no change in our policy". In May 2022 Biden again stated that the U. S. would intervene militarily if China invaded Taiwan. Though a White House official again stated that the statement did not indicate a policy shift.
Химиялық немесе биологиялық соғысқа қарсы әрекет
Бұл саясаттың тағы бір тарихи қолданылуы – АҚШ химиялық немесе биологиялық шабуылға ядролық қарумен жауап берер ме еді; әсіресе, Парсы шығанағы соғысы кезінде. Бұған байланысты ядролық қорғаныс (ядролық шатыр) тұжырымы да бар. Кейбір сарапшылар президент Барак Обама АҚШ саясатын бұзып, АҚШ мүдделеріне нұқсан келтірді деп санайды, өйткені ол 2013 жылдың 21 тамызында Дамаск маңындағы Гута ауылында бейбіт тұрғындарға қарсы жасалған химиялық шабуылға жауап ретінде Башар Асад режиміне қарсы жеткілікті шаралар қолданбады. Президент Барак Обама 20 тамызда, яғни бір күн бұрын, химиялық қару қолданылуына қатысты "қызыл сызық" деген сөз тіркесін қолданған еді. Ол былай деді: "Біз Асад режиміне де, аймақтағы басқа да күштерге де айқын жеткіздік, біз үшін қызыл сызық – химиялық қарудың кең көлемде жылжуы немесе қолданылуы. Бұл жағдай менің есептеуімді өзгертер еді. Бұл менің теңдеуімді өзгертер еді".
Another historic use of this policy is whether the United States would retaliate to a chemical or biological attack with nuclear weapons; specifically, during the Persian Gulf War. Related is the notion of a nuclear umbrella. Some commentators believe President Barack Obama broke US policy and damaged U. S. interests by failing to take sufficient action against the regime of Bashar al Assad for its Ghouta chemical attack on civilians in the village of Ghouta near Damascus on August 21, 2013. President Barack Obama had used the phrase "red line" in reference to the use of chemical weapons on August 20, just one day prior. Specifically, Obama said: "We have been very clear to the Assad regime, but also to other players on the ground, that a red line for us is we start seeing a whole bunch of chemical weapons moving around or being utilized. That would change my calculus. That would change my equation."
Су үстіндегі кемелерде ядролық қару
1987 жылы заң қабылдағаннан бері Жаңа Зеландия өз егемендік аумағында ядролық қару немесе ядролық қуатпен жұмыс ілейтін кез келген құралды, ядролық қару-жарақ немесе ядролық қозғалтқыш болсын, тыйым салды; осылайша оны әскери ядролық аймаққа айналдырды. Жаңа Зеландия азаматтық ядролық энергияны тыйым салған жоқ, бірақ ол енді онда қолданылмайды және халық оған қарсы, осылайша ол де-факто ядролық қарудан бос елге айналды. Бұл тыйым Біріккен Ұлттар Ұйымының Теңіз құқығы жөніндегі конвенциясына сәйкес оның ішкі сулары мен аумақтық суларына да қатысты. АҚШ Әскери-теңіз күштерінің ресми саясаты – "су үстіндегі кемелерге, теңіз әскери ұшақтарына, шабуылдық және басқарылатын зымырандық су асты кемелеріне ядролық қаруды орналастырмау. Бірақ біз нақты кемелерде, су асты кемелерінде немесе ұшақтарда ядролық қарудың болуы немесе болмауы туралы ақпаратты жарияламаймыз". АҚШ Әскери-теңіз күштерінің кез келген кемеде ядролық қару бар-жоғын растаудан бас тартуы, осы кемелердің Жаңа Зеландия аумағына кіруіне тиімді тыйым салды. Осыған жауап ретінде АҚШ Жаңа Зеландияны ANZUS әскери одағынан жартылай шығарды. Президент Рональд Рейган Жаңа Зеландияны "дос, бірақ одақтас емес" деп мәлімдеді.
Since passing a 1987 law, New Zealand has banned all nuclear powered means of war, whether nuclear weapons or nuclear powered propulsion from its sovereign territory; thereby making it a military nuclear free zone. New Zealand has not banned civilian nuclear energy, but it is no longer used there and the public is quite opposed, thereby making it a de facto nuclear free country. This ban includes its territorial waters as per the United Nations Convention on the Law of the Sea. Official U. S. Navy policy is "not to deploy nuclear weapons aboard surface ships, naval aircraft, attack submarines, or guided missile submarines. However, we do not discuss the presence or absence of nuclear weapons aboard specific ships, submarines, or aircraft.” Because the U. S. Navy refuses to confirm whether any particular ship is or is not carrying nuclear weapons, this was an effective ban on the ships' entry into New Zealand territory. In response, the United States partially suspended New Zealand from the ANZUS military alliance. President Ronald Reagan stated that New Zealand was "a friend, but not an ally".
Ядролық қару және Израиль
АҚШ Израильдің ядролық қаруға ие екендігіне қатысты Израильдің уәжіксіздігіне де көз жұмады. Израиль Ядролық қаруды таратпау шартына қол қоймағандықтан, АҚШ Израильдің ядролық қаруы болуы мүмкін екенін мойындамау арқылы, американдық ядролық қаруды таратпау заңын бұзғаны үшін санкция салудан қашады.
The United States also tolerates Israel's deliberate ambiguity as to whether Israel has nuclear weapons. Israel is not a signatory to the Treaty on the Non Proliferation of Nuclear Weapons. Therefore, by not acknowledging that Israel likely has nuclear weapons, the US avoids having to sanction it for violating American anti proliferation law.
Шығыс және Батыс Германия
Батыс Германия Шығыс Германияны мойындаған елдермен дипломатиялық қатынасты үзу туралы "Халльштейн доктринасынан" бас тартқаннан кейін (де-факто "бір Германия саясатын" ұстанғаннан кейін), 1970 жылдары Шығыс Германияны де-факто мойындау саясатын қабылдады. Бірақ, бір Германияның заңдық қағидасы бар деген ойға сәйкес бірнеше саясатты сақтап қалды. Шығыс Германия азаматтары Батыс Германияға келгенде Батыс Германия азаматтарымен тең қарастырылды, ал Шығыс Германияға экспорт ішкі сауда ретінде қарастырылды. Бұл әдейі түсініксіздік тудырды, ол әлемнің Батыс Германиядан Шығыс Германияның бар екенін мойындауын қалауымен және Батыс Германия саясаткерлерінің көпшілігінің Германияның бөлінісін мәңгілік деп мойындағысы келмеуіне байланысты болды.
After West Germany gave up its "Hallstein Doctrine" of ending diplomatic relations with any country recognizing East Germany (thus implicitly following a "one Germany policy"), West Germany turned to a policy of virtual/de facto recognizing East Germany in the 1970s, despite still maintaining several policies in accordance with the fictive but de jure legal principle of there being only one Germany. East German citizens were treated as West German citizens upon arrival in West Germany and exports to East Germany were treated as if they were domestic trade. That created a deliberately ambiguous policy that reconciled the demand by the rest of the world for West Germany to acknowledge the existence of East Germany and the desire by the vast majority of West German politicians to avoid recognizing German partition as permanent.