Кіріспе
Пуэрто-Риконың үкімет басшысы
a list
The governor of Puerto Rico (lang es) is the head of government of the Commonwealth of Puerto Rico, and commander in chief of the Puerto Rico National Guard. The governor has a duty to enforce local laws, to convene the Legislative Assembly, the power to either approve or veto bills passed by the Legislative Assembly, to appoint government officers, to appoint justices, and to grant pardons. Since 1948, the governor has been elected by the people of Puerto Rico. Prior to that, the governor was appointed either by the king of Spain (1510–1898) or the president of the United States (1898–1948). Article IV of the Constitution of Puerto Rico vests the executive power on the governor and empowers them with the faculty to appoint officers. These two faculties in allow the governor to delegate most of their functions while continuing to be the chief executive and head of government.
Тізім
a list
The governor of Puerto Rico (lang es) is the head of government of the Commonwealth of Puerto Rico, and commander in chief of the Puerto Rico National Guard. The governor has a duty to enforce local laws, to convene the Legislative Assembly, the power to either approve or veto bills passed by the Legislative Assembly, to appoint government officers, to appoint justices, and to grant pardons. Since 1948, the governor has been elected by the people of Puerto Rico. Prior to that, the governor was appointed either by the king of Spain (1510–1898) or the president of the United States (1898–1948). Article IV of the Constitution of Puerto Rico vests the executive power on the governor and empowers them with the faculty to appoint officers. These two faculties in allow the governor to delegate most of their functions while continuing to be the chief executive and head of government.
Пуэрто-Риконың губернаторы (lang es) – Пуэрто-Риконың үкімет басшысы және Пуэрто-Рико Ұлттық гвардиясының бас қолбасшысы. Губернатордың жергілікті заңдарды орындау, Заң шығару жиналысын шақыру, Заң шығару жиналысы қабылдаған заңдарды мақұлдау немесе оларға вето қою, мемлекеттік қызметкерлерді тағайындау, судьяларды тағайындау және кешірім беру міндеті бар. 1948 жылдан бері губернатор Пуэрто-Рико халқымен сайланады. Осыған дейін губернаторды Испания королі (1510–1898) немесе АҚШ президенті (1898–1948) тағайындаған. Пуэрто-Рико Конституциясының IV бабы губернаторға атқару билігін жүктеді және оған лауазымдарға адамдарды тағайындау құқығын береді. Бұл екі құқық губернаторға өзінің көптеген функцияларын жүктеуге мүмкіндік береді, сонымен бірге ол атқарушы және үкімет басшысы болып қала береді.
a list
The governor of Puerto Rico (lang es) is the head of government of the Commonwealth of Puerto Rico, and commander in chief of the Puerto Rico National Guard. The governor has a duty to enforce local laws, to convene the Legislative Assembly, the power to either approve or veto bills passed by the Legislative Assembly, to appoint government officers, to appoint justices, and to grant pardons. Since 1948, the governor has been elected by the people of Puerto Rico. Prior to that, the governor was appointed either by the king of Spain (1510–1898) or the president of the United States (1898–1948). Article IV of the Constitution of Puerto Rico vests the executive power on the governor and empowers them with the faculty to appoint officers. These two faculties in allow the governor to delegate most of their functions while continuing to be the chief executive and head of government.
Тарих
Пуэрто-Рико тарихындағы алғашқы белгілі және жазылған үкімет басшылары – касикилер, испандықтар келгенге дейін аралда тұрған таино тайпаларының басшылары еді. Касики лауазымы демократиялық жолмен белгіленген деп саналады. Оның тайпадағы маңызы оның соғыс дағдыларына емес, тайпасының санына байланысты болды, себебі таинолар көбінесе бейбітшіл мәдениетті ұстанды. Агуэйбана I – ең танымал касики, өйткені 1493 жылы испандықтар келген кезде ол барлық басқаларын басқарды, бірақ оның заманында, сондай-ақ одан бұрын да, кейін де көптеген басқа касикилер болған.
Испанияның отаршылдық дәуірі
XVI ғасырда Испания империясы Пуэрто-Риконы отарлаған кезде, испан конкистадоры Хуан Понсе де Леон аралдың алғашқы губернаторы болып тағайындалды. Висенте Яньес Пинсон арал отарланудан бұрын Пуэрто-Рико қаласының Бас капитаны лауазымына тағайындалған еді, бірақ ол бұл қызметті атқармады. Испания империясының құрамында Испания монархиясы Пуэрто-Рико губернаторын тағайындау құқығына ие болды. Таңдалған адам аралдың дамуы мен байлығына жауапты болды және Испания үкіметіне колонияның жағдайы туралы есеп беруге міндетті болды. Конкистадордың немересі Хуан Понсе де Леон II 1579 жылы уақытша губернатор болып, бұл қызметті атқарған алғашқы пуэрторикалық болды. 1580 жылдан бастап Пуэрто-Рико үкіметі Пуэрто-Рико Бас капитандығы ретінде құрылды, содан кейінгі губернаторлар Бас капитан лауазымын да атқарды.
АҚШ-тың заңсыз аумағы ретінде
1898 жылы 25 шілдеде испан-американ соғысы басталғанда Пуэрто-Рикоға АҚШ әскері басып кірді. Соғыс аяқталғаннан кейін Испания 1898 жылғы Париж шарты бойынша Куба, Филиппиндер және Гуаммен қатар Пуэрто-Риконы да АҚШ-қа беруге мәжбүр болды. Пуэрто-Рико ХХ ғасырдың басында АҚШ-тың әскери басқаруында болды, оның ішінде губернаторды АҚШ президенті тағайындады. 1900 жылы Уильям Маккинли Пуэрто-Рикода азаматтық (шектелген халықтық) үкімет құрған АҚШ-тың федералды заңы – Форкер заңына қол қойды. Жаңа үкіметте президент тағайындаған губернатор мен атқарушы кеңес, 35 сайланған мүшесі бар өкілдер палатасы, Жоғарғы соты бар сот жүйесі және Конгресте дауыс құқығы жоқ тұрақты комиссар болды. Сол кезде Луис Муньос Марин демократиялық жолмен сайланған алғашқы губернатор атанды. Қазіргі үкіметтік құрылым 1952 жылы бекітілген Пуэрто-Рико Конституциясына сәйкес құрылды. Орындықта отырған губернатор Луис Муньос Марин Конституция бойынша алғашқы губернатор болып қайта сайланды. Конституцияның IV бабына сәйкес, губернатор әр төрт жыл сайын халықтың сайлауымен сайланады және Одақтың атқарушы билігінің басшысы болып табылады. Калифорния сияқты кейбір АҚШ штаттарындағыдай, егер губернатор уақытша Пуэрто-Рикодан кетсе, мемлекеттік хатшы, ал ол болмаған жағдайда, мұрагерлік тізімі бойынша жоғары дәрежедегі кабинет мүшесі губернатор оралғанға дейін міндетін атқарушы губернатор болады. Бұрынғы онжылдықтарда, губернатордың аралдан тыс сапарлары сирек болғандықтан, губернатордың өкілеттіктері мемлекеттік хатшыға немесе басқа кабинеттік лауазымдарға көбінесе берілмейтін еді. Саяхаттың жеңілдеуі губернатордың міндетін атқаруды жиірек кездестірді. Соңғы жылдары мемлекеттік хатшы ғана емес, сонымен қатар әділет министрі мен қазынашылық министрі де губернатордың міндетін атқарды.
2019 жылғы көшбасшылық дағдарысы
2019 жылдың 24 шілдесінде губернатор Рикардо Росселло Пуэрто-Рикодағы екі апталық наразылықтар мен демонстрациялардан кейін отставкаға кететінін жариялады. Ол сайланған тұңғыш губернатор болып отставкаға кетті. Оның отставкасы 2019 жылдың 2 тамызында сағат 17:00-де күшіне енді. Қызметтен кету алдында Росселло Педро Пьерлуизиді мемлекеттік хатшылыққа ұсынды, оны өзінің ізбасары етіп тағайындауды көздеді, бірақ оның кандидатурасы Росселлоның отставкасы күшіне енгенге дейін толық құрамындағы заң шығарушы органнан мақұлданбады. Пуэрто-Рико Сенаты бекітпегеніне қарамастан, Пьерлуизи губернатор ретінде ант берді, бұл заңдық шағымдауға себеп болды. Бір аптадан соң Пуэрто-Рико Жоғарғы соты Пьерлуизидің конституцияға қайшы келетін негізде қызметке кіргенін жариялап, оны 7 тамызда сағат 17:00-ден бастап қызметтен шеттетуге бұйырды. Осы кезде кезекті әділет министрі Ванда Васкес Гарсед губернатор болып тағайындалды, ол 2 тамызда сағат 17:00-де болған мұрагерлік реті бойынша қызметке келді.