Кіріспе

Индонезиядағы архипелаг – Бакан аралдары, бұрын Бахан, Бахиан және Бачиан деп те аталатын, Индонезиядағы Молукк аралдарының тобы. Олар таулы және орманды, Тернаттың оңтүстігінде және Халмахераның оңтүстік-батысында орналасқан. Аралдарды Солтүстік Малуку провинциясының Оңтүстік Халмахера ауданы басқарады. Бұрын олар Бакан сұлтандығын құраған. Бакан (Батжан), бұрын Бачиан немесе Батчиан деп те аталатын, топтың ең үлкен аралы. Екінші және үшінші үлкен аралдар – Касирута және Мандиоли. 2020 жылы Бакан аралында шамамен 82 387 адам тұрды, оның ішінде шамамен 10 000-ы астана Лабухада; ол жеті ауданға бөлінген. Касирута мен Мандиолиде әрқайсысында 11 000-нан астам тұрғын бар, әрқайсысы екі ауданға бөлінген. Төртінші арал – Бакан Ломанг, топтың он екінші ауданы болып табылады. Топта ондаған кішігірім аралдар бар, олардың жалпы саны 2010 жылғы халық санауы бойынша 84 075 адамды құрады, ал 2022 жылдың ортасындағы ресми бағалау бойынша 115 612 адамға жетті.

Әкімшілік

Топ Оңтүстік Халмахера аймағының отыз ауданының он екі әкімшілік ауданына (кекаматан) бөлінеді. Олардың аумақтары мен 2010 жылғы және 2020 жылғы санақтар бойынша халқы төмендегі кестеде көрсетілген. 1575 жылғы Тернатан шабуылынан кейін Бакан, неке арқылы бекітілген кезеңдерде Тернатқа бағынышты болды. Тернат сұлтаны Саиди Беркаттың әпкесі мен қызы 16-шы ғасырдың соңы мен 17-шы ғасырдың басында Бакан билеушілеріне үйленді. 1606 жылы испандықтар бекініс салған. Осы кезде сұлтанның ордасы Касирутадан Бакан аралына көшірілді. Голландтық Шығыс Үндістан компаниясы 1609 жылы гегемония орнатып алғаннан кейін, Бакандағы Голландия билігі Форт Барнавельдте орналасқан. Сол кездегі басты қала, сондай-ақ Башиан деп те аталатын, аралдың тамасындағы Амасинг немесе Амасингкота болды. Тернате мен Бакан Солтүстік Молуккада голландтық оқу бағдарламасы бар мектеп пен 19-шы ғасырдың соңында протестант пастыры болған жалғыз жерлер еді. Голланд отарлау кезеңінде Баканның көптеген рим-католиктері протестантқа айналды. Бұл Сиранилер жартылай еуропалық киім киіп, жексенбі күндерін би және музыкамен тойлаған. Бакан сұлтанаты Голланд протектораты ретінде қарастырылды; 1889 жылы ол голланд контроллері басқаратын басшылар кеңесімен ауыстырылды. 1900 жылы өкілеттігі шектеулі сұлтан тағайындалды. Екінші дүниежүзілік соғыс кезінде жапондық оккупация және соғыстан кейін Индонезияның тәуелсіздігінен кейін қалған тәуелсіздік те жойылды. 2010 жылғы санақ бойынша бүкіл топтың халқы 84,075 адамды құрады, бірақ 2022 жылдың ортасына қарай 115,612-ге өсті. Бакан аралында австронезиялық емес (папуалық) бірнеше тілде сөйленеді, олардың ішінде Галела ең бастысы, сондай-ақ Тобело және Тернате тілдері де бар. Елорда Лабуханың жанында бұрын баканиялық малай тілінде сөйлеген, бірақ 2012 жылға қарай ол тек бірнеше сөйлеушісін сақтап қалды.

Экономика

Баканға колониялық қызығушылықты негізінен Тернате, Тидор және Халмахерада гүлденген дәмдеуіш саудасы тудырды. Бакан аралы өзінің ресурстары үшін емес, жақын маңдағы құнды аралдарды бақылауға көмектесу үшін іздестірілді. Голландиялық Шығыс Үндістан компаниясы Бакан сұлтанына Баканның қарағай ағаштарын жойғаны үшін өтемақы ретінде жалақы төледі, ол Тернаттағы Голландия губернаторының жалақысынан жоғары және Тернат сұлтанына төленген жалақының шамамен 1/9-ы болды. Баканға алтын кем дегенде 1774 жылдан бері шайылып келген деп есептеледі; 19 ғасырдың ортасында Батыс Борнеодан 20 білікті қытай алтын жұмысшысын әкелді, бірақ алтын асығу болған жоқ. Бу машиналары дәуірінде, голландиялықтар тұтқындаған жапондық тұтқындарды пайдалана отырып, аралда көмір өндіруді орнатуға тырысты. Алайда, бірнеше тонна көмір жеткізілгеннен кейін оның сапасы нашар деп танылып, кен өндіру тоқтатылды. 1882 жылдан бастап Амстердамдық саудагер ваниль, кофе, темекі және картоп өсіру үшін плантацияларды тазартты, бірақ оның жері жарамсыз болды және өнімдер су тасқыны, құрғақшылық, шіру, жәндіктер мен кеміргіштердің салдарынан қырылды. Он жылдан астам уақыт бойы үлкен капитал инвестициялауға қарамастан, кредиторлар оны 1900 жылы бизнестен шығаруға мәжбүр етті, бірақ олар да плантациялармен табысқа жете алмады. Жергілікті экономикаға инжу және ана жемшөптің жинауы, сондай-ақ даммардан шайыр жинау кірді.