Кіріспе
Родезияның үкімет басшысы Родезияның премьер-министрі (1964 жылға дейін Оңтүстік Родезия) Родезияның үкімет басшысы болды. Родезия 1923 жылы Ұлыбританияның өздігінен басқаруға ие болған колониясына айналды, 1965 жылдың 11 қарашасында бір жақты тәуелсіздігін жариялады және содан кейін 1979 жылға дейін мойындалмаған мемлекет болып қала берді. 1979 жылдың желтоқсан айында ел уақытша британдық басқаруға көшті, ал 1980 жылдың сәуірінде мойындалған тәуелсіздік алды. Родезияның саяси жүйесі Вестминстер жүйесі үлгісінде салынған, премьер-министрдің рөлі конституциялық тарихы ұқсас елдердегідей болды – мысалы, Австралия және Канада.
The prime minister of Rhodesia (Southern Rhodesia before 1964) was the head of government of Rhodesia. Rhodesia, which had become a self governing colony of the United Kingdom in 1923, unilaterally declared independence on 11 November 1965, and was thereafter an unrecognized state until 1979. In December 1979, the country came under temporary British control, and in April 1980 the country gained recognized independence as Zimbabwe. Rhodesia's political system was modelled on the Westminster system, and the role of the prime minister was similar to that of countries with similar constitutional histories – for example, Australia and Canada.
Тарих
Оңтүстік Родезияның британдық өзін-өзі басқару колониясы – 1964 жылдың қазан айынан бастап Родезия – 1923 жылдың 1 қазанында бұрын Британдық Оңтүстік Африка компаниясы басқарған жерлерден құрылды. Британ үкіметі жерді аннексиялады, содан кейін оны дереу Оңтүстік Родезияның жаңа құрылған жауапты үкіметіне 2 миллион фунт стерлингке сатты. 1953 жылдан 1963 жылға дейін Солтүстік Родезия, Оңтүстік Родезия және Ньясаленд (қазіргі Замбия, Зимбабве және Малави) Родезия және Ньясаленд Федерациясына біріктірілді, ол Орталық Африка Федерациясы деп те аталады. Годфри Хаггинс 1953 жылдан 1956 жылға дейін Федералды Премьер-министр қызметін атқарды, содан кейін Рой Уэленски бұл лауазымға Федерацияның 1963 жылғы 31 желтоқсанда таратылуына дейін қызмет етті. 1964 жылдың 24 қазанында Солтүстік Родезия Замбия ретінде тәуелсіздік алғаннан кейін Оңтүстік Родезия өзін жай ғана "Родезия" деп атауға көшті. Премьер-министр Иан Смит үкіметі 1965 жылы Ұлыбританиядан бір жақты тәуелсіздік декларациясын жариялады, ал 1970 жылы ел республика деп жарияланғанда ол премьер-министр болып қалды. 1979 жылғы ішкі келісімге сәйкес, ұзақ соғыс кезеңінен кейін ел Зимбабве Родезиясы деп аталды, ал оның бірінші қара нәсілді премьер-министрі Абель Музорева болды. Бұл әрекеттердің ешқайсысы халықаралық жағынан мойындалмады, ал Ланкастер Хаус келісімі бойынша ел үкіметі 1979 жылы көпшілік билігін орнату және 1980 жылы тәуелсіз Зимбабве мемлекетін құруға көмектесу үшін отаршылдық статусына қайта оралуға келісті. Зимбабве Премьер-министрінің лауазымы 1987 жылы Роберт Мугабе атқарушы президент болған кезде жойылды. Алайда, 2009 жылы саяси келіссөздер арқылы ол қайта жаңартылды, нәтижесінде Морган Цвангираи 21 жылдан астам уақыттан кейін елдің бірінші премьер-министрі болды.