Кіріспе

Пайнтон қаласындағы сарай, Англия, 1870 жылдары салынған.

Олдвей сарайы – Англияның Девон графтығындағы Пайнтон қаласында орналасқан үлкен үй және бақтар кешені. Ол Исаак Сингер үшін (1811–1875) жеке резиденция ретінде салынды, ал оның ұлы Париж Сингер оны Версаль сарайы стилінде қайта жаңартып салды.

19 ғасыр

1871 жылы Пейнгтондағы Фернхэм естігін Сингер тігін машинасы компаниясының негізін қалаушы Исаак Сингер сатып алды. Ол жердегі ескі ғимараттар бұзылып, ол жергілікті сәулетші Джордж Судон Бриджманға өзінің үйі ретінде жаңа сарай салып беруді тапсырды. Жобаның бір бөлігі ретінде Сингер Бриджманға үй ішінде театр салуды бұйырды. Бриджман сол кезде Лондоннан жаңа ғана оралған, геодезиялық кеңседе сәулет өнерін оқыған жас Фрэнк Матчемнің шәкірті болды. 1873 жылғы «The Builder» журналының тендерлік бөлімінде Матчем Бриджменмен бірлесіп Олдвей сарайы жобасында жұмыс істеуге қабылданғандығы жарияланды. Архитектура тарихшысы Горел Гарлик Матчемнің Лондонда алған біліміне орай, театр дизайнына толық жауапкершілік берілгенін мүмкін деп санайды. Сингер 1875 жылдың 23 шілдесінде, сарайдың құрылысы аяқталмас бұрын қайтыс болды. Исаак Сингердің ұлы Пэрис Сингер 1904 және 1907 жылдар аралығында Олдвей сарайындағы жөндеу жұмыстарын қадағалады. Жаңадан салынып жатқан ғимарат Версаль сарайының үлгісімен салынды. Ішкі кеңістігі мәрмәрден жасалған әсем баспалдақ пен қоладан жасалған қоршауларымен ерекшеленеді. Бірінші қабаттағы галерея Версаль сарайындағы Айналар залының көшірмесі болып табылады және паркетпен жабылған. 1917 жылы биші Изадора Дунканмен болған қарым-қатынасын аяқтағаннан кейін Пэрис Сингер американдық азаматтыққа өтіп, АҚШ-қа көшіп кетті. Бұл шешімге салық себептері де ықпал етті, содан кейін 1918 жылдан бастап Олдвей сарайы Сингерлер отбасының тұрақты мекені болмай қалды. 1914-1918 жылдар аралығындағы Бірінші дүниежүзілік соғыс кезеңінде Олдвей сарайы американдық әйелдердің соғысқа қатысты ауруханасына айналды. Ротонда Франция мен Бельгиядағы окоптардан Англияға әкелінген жаралы әскерлерге арналған төсектерге айналды. 1915 жылы король Георг V сарайды аралады. 1929 жылы Олдвей сарайы Торбей кантри клубына айналды. Осы кезеңде теннис корты мен боулинг алаңы салынды. 1933 жылы Торбей гольф және кантри клубы ашылды. Олдвей сарайы клуб үйі ретінде пайдаланылды, ал гольф алаңы сарайдың үстіндегі төбелерде орналасты. Гольф алаңы 1950 жылдардың ортасында жабылды. 1939-1945 жылдар аралығындағы Екінші дүниежүзілік соғыс кезінде Олдвей әуе күштерінің курсанттарын әуе экипажына дайындау үшін пайдаланылды. 1943 жылы Олдвей Пейнгтондағы көптеген ғимараттармен бірге әуе шабуылынан зардап шекті.

Қазіргі заманғы тарихы және ғимараттың пайдаланылмауы

Пейнгтон қалалық округтік кеңесі 1946 жылы Сингер отбасынан Олдвей сарайын 46 000 фунт стерлингке сатып алды. Сарайды салуға шамамен 200 000 фунт стерлинг жұмсалды деп есептеледі. 2013 жылға дейін ғимарат кеңес кеңсесі ретінде және азаматтық некелерді тіркеу үшін пайдаланылды. Олдвей сарайы 1993 жылдан бері II* санаттағы ескерткіш болып саналады. 2012 жылдың 30 сәуірінде Торбай кеңесі Олдвей сарайын сәнді қонақ үйге және зейнеткерлерге арналған пәтерлерге айналдыру жоспарларын бекітті. Келісім 2012 жылдың қыркүйегінде жасалды. Олдвей сарайы 2013 жылы Торбай кеңесі ғимаратты пайдалануын тоқтатқаннан бері жабық, бірақ аумағы жұртшылыққа ашық. Боулинг алаңы әлі де қолданыста, бірақ теннис корты жабық. 2016 жылдың қаңтарында жылжымайтын мүліктерді дамытумен айналысатын «Аккерон» компаниясы жалға алу шарттарына байланысты туындаған даудың нәтижесінде, қайта құру жұмыстарын бастау кешікті деген негізде Торбай кеңесіне 8 миллион фунттан астам өтемақы талабымен жүгінді. Торбай кеңесі бұл талапты қабылдамады және айыптауларға қарсы "қатты" қорғанылатынын мәлімдеді. 2016 жылдың 15 тамызында Торбай кеңесі мен «Аккерон» компаниясы арасындағы сарайды дамыту туралы келісім күшін жойғаны хабарланды. Сот дауы қайта құру жоспарларын тоқтатты және нысанды жаңарту жұмыстары басталған жоқ. Қалпына келтіру жобасын қолдау үшін Ұлттық лотерея мұра қорына шамамен 10 миллион фунт стерлингтік өтініш берілді. 2023 жылы ғимарат Англия тарихының «Қауіп астындағы мұра» тізіліміне қосылды.

Басқа қолданыстар

Олдвей сарайы бірнеше рет фильм түсіру алаңы ретінде қолданылған. 2004 жылдың көктемінде ол Кристиан Слейтер мен Нев Кэмпбелл бас рөлдерде ойнаған "Черчилль: Голливуд жылдары" фильмінің түсірілімі үшін Бэкингем сарайының орнына тартылды. Патшалық ауланы қайта жаңғырту үшін қызғылт ұсақ тас, күзет үйлері және сол дәуірге тән көліктер пайдаланылды. 1968 жылы Ванесса Редгрейв қатысқан және биші Изадора Дунканның өмір тарихын баяндайтын "Изадора" фильмі де Олдвей сарайының бірінде түсірілді.