Құрғақ тиф – Orientia tsutsugamushi бактериясынан туындайтын жұқпалы ауру. Симптомдары: қызба, бас ауру, бұлшық ет ауруы, өте қауіпті түрлері қан кетуге әкелуі мүмкін.
Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
О. tsutsugamushi қоздыратын ауру.
Disease caused by O. tsutsugamushi
Скраб тифі немесе бұта тифі – бұл жасуша ішінде паразиттенетін Orientia tsutsugamushi бактериясынан туындайтын тиф түрі. Бұл бактерия Rickettsiaceae тұқымдасына жататын грам-теріс α протеобактериясы болып табылады және алғаш рет 1930 жылы Жапонияда оқшауланып, анықталған. Ауру көрінісі жағынан басқа тиф түрлеріне ұқсас болғанымен, оның қоздырғышы енді нағыз тиф бактерияларымен бірге Rickettsia туысына жатпайды, ал Orientia туысына жатады. Сондықтан бұл ауру басқа тиф түрлерінен бөлек жіктеледі.
Scrub typhus or bush typhus is a form of typhus caused by the intracellular parasite Orientia tsutsugamushi, a Gram negative α proteobacterium of family Rickettsiaceae first isolated and identified in 1930 in Japan. Although the disease is similar in presentation to other forms of typhus, its pathogen is no longer included in genus Rickettsia with the typhus bacteria proper, but in Orientia. The disease is thus frequently classified separately from the other typhi.
Белгілері мен симптомдары
Белгілер мен симптомдарға қызба, бас ауруы, бұлшықет ауыруы, жөтел және асқазан-ішек трактының бұзылыстары жатады. О. tsutsugamushi-дың күштірек штаммдары қан кетуге және тамыр ішінде қан ұюға себеп болуы мүмкін. Морбилиформды бөртпе, эскар, көкбауырдың үлкеюі және лимфаденопатиялар – типикалық белгілер. Аурудың бастапқы кезеңінде лейкопения және бауыр функциясының бұзылулары жиі кездеседі. Пневмонит, энцефалит және миокардит аурудың кейінгі кезеңінде дамиды. Бұл, әсіресе, Үндістанның Бихар штатындағы жедел энцефалит синдромының ең көп кездесетін себебі болып табылады.
Signs and symptoms include fever, headache, muscle pain, cough, and gastrointestinal symptoms. More virulent strains of O. tsutsugamushi can cause hemorrhaging and intravascular coagulation. Morbilliform rash, eschar, splenomegaly, and lymphadenopathies are typical signs. Leukopenia and abnormal liver function tests are commonly seen in the early phase of the illness. Pneumonitis, encephalitis, and myocarditis occur in the late phase of illness. It has particularly been shown to be the most common cause of acute encephalitis syndrome in Bihar, India.
Диагностика
Эндемиялық аймақтарда диагноз көбінесе клиникалық белгілерге сүйеніп қойылады. Дегенмен, диагноз жиі назардан тыс қалады, себебі клиникалық симптомдар денге қызуы, паратиф, және себебі белгісіз пирексия (ПУО) сияқты басқа жұқпалы аурулардың белгілерімен ұқсас келеді. Егер эсхарды анықтау мүмкін болса, ол тырналы тифтің диагностикасына өте көмектеседі, бірақ бұл қараңғы теріде сенімсіз болуы мүмкін. Сонымен қатар, эсхардың орны, әдетте, маса шаққан жерде болады, ол көбінесе жабық жерлерде орналасқан. Оны белсенді іздемесе, эсхарды оңай байқамай қалу мүмкін. Мәселенің тағы бір қыры – маса шағу көбінесе ауыртпайды және масалар адам көзімен көруге тым кішкентай болады, сондықтан шағу фактісін еске түсіру қиын. Көбінесе, шалғайдағы эндемиялық аймақтарда тырналы тиф ПУО ретінде жіберіледі, себебі қандағы культура көбінесе теріс нәтиже береді, бірақ оны хлорамфениколмен тиімді емдеуге болады. Күмәнді жағдайларда, диагнозды серология сияқты зертханалық тест арқылы растауға болады. Алайда, мұндай тесттер эндемиялық аймақтардың көп бөлігінде қолжетімді емес, себебі серологиялық тест ПУО үшін жүргізілетін стандартты тестілерге, әсіресе Мьянмада кірмейді. Зертханалық тестті таңдау оңай емес, және қазіргі барлық тесттердің өз шектеулері бар. Ең арзан және қолжетімді серологиялық тест – Вейль-Феликс тесті, бірақ ол өте сенімсіз. Ең жақсы тест – тікелей иммунофлуоресценция, бірақ бұл әдістің негізгі кемшілігі – флуоресцентті микроскоптардың болуы, олар ресурстары шектеулі аймақтарда, тырналы тиф эндемиялық болған жерлерде жиі қолжетімді емес. Стандартты IFA әдісінің модификациясы – тікелей иммунопероксидазаны жарық микроскопымен қолдануға болады, және бұл тесттердің нәтижелері IFA нәтижелерімен салыстырылады. Бір сағат ішінде нәтиже беретін жылдам тесттер де сипатталған, бірақ олардың құны жоғары болғандықтан қолжетімділігі шектеулі. Эндемиялық аймақтардан келген пациенттерде бұл қиын, себебі антиденелер 18%-ға дейін сау адамдарда да табылуы мүмкін. Басқа әдістерге культура және полимераза тізбекті реакция (ПТР) жатады, бірақ олар әдетте қолжетімді емес, нәтижелері әрқашан серологиялық тесттермен сәйкес келе бермейді және бұрынғы антибиотиктермен емдеуге байланысты өзгеруі мүмкін. Қазіргі қолжетімді диагностикалық әдістердің шолуы келтірілді. Рифампицин және азитромицин де қолданылуы мүмкін. Азитромицин балалар мен жүкті әйелдерде тырналы тифке шалдыққанда, сондай-ақ доксициклинге қарсы тұру күдікті болғанда қолданылатын балама болып табылады. Ципрофлоксацин жүктілік кезінде қауіпсіз емес және өлі туған балалар мен түсіктерге байланысты болуы мүмкін. Доксициклин мен рифампициннің комбинациялық терапиясы мүмкін антагонизмге байланысты ұсынылмайды.
In endemic areas, diagnosis is generally made on clinical grounds alone. However, overshadowing of the diagnosis is quite often as the clinical symptoms overlap with other infectious diseases such as dengue fever, paratyphoid, and pyrexia of unknown origin (PUO). If the eschar can be identified, it is quite diagnostic of scrub typhus, but this can be unreliable on dark skin, and moreover, the site of eschar which is usually where the mite bites is often located in covered areas. Unless it is actively searched for, the eschar can easily be missed. History of mite bite is often absent since the bite does not inflict pain and the mites are almost too small to be seen by the naked eye. Usually, scrub typhus is often labelled as PUO in remote endemic areas, since blood culture is often negative, yet it can be treated effectively with chloramphenicol. Where doubt exists, the diagnosis may be confirmed by a laboratory test such as serology. Again, this is often unavailable in most endemic areas, since the serological test involved is not included in the routine screening tests for PUO, especially in Burma (Myanmar). The choice of laboratory test is not straightforward, and all currently available tests have their limitations. The cheapest and most easily available serological test is the Weil Felix test, but this is notoriously unreliable. The best test is indirect immunofluorescence, but the main limitation of this method is the availability of fluorescent microscopes, which are not often available in resource poor settings where scrub typhus is endemic. Indirect immunoperoxidase, a modification of the standard IFA method, can be used with a light microscope, and the results of these tests are comparable to those from IFA. Rapid bedside kits have been described that produce a result within one hour, but the availability of these tests is severely limited by their cost. In patients from endemic areas, this is not possible because antibodies may be found in up to 18% of healthy individuals. Other methods include culture and polymerase chain reaction, but these are not routinely available and the results do not always correlate with serological testing, and are affected by prior antibiotic treatment. The currently available diagnostic methods have been summarised. Rifampicin and azithromycin are alternatives. Azithromycin is an alternative in children and pregnant women with scrub typhus, and when doxycycline resistance is suspected. Ciprofloxacin cannot be used safely in pregnancy and is associated with stillbirths and miscarriage. Combination therapy with doxycycline and rifampicin is not recommended due to possible antagonism.
Вакцина
Лицензияланған вакциналар жоқ. 1937 жылы Ұлыбританияда (Велком қоры "Тайбёрн операциясы" деп аталатын құпия жобада шамамен 300 000 мақталы тышқанды жұқтырды) тырнақ тиф вакцинасын жасауға алғашқы талпыныс жасалды, бірақ вакцина қолданылмады. Адамдарға егу үшін пайдаланылған алғашқы белгілі тырнақ тиф вакцинасы 1945 жылдың маусымында Оңтүстік-Шығыс Азия командованиесіндегі одақтас құрлық әскерлері үшін Үндістанға жіберілді. 1945 жылдың желтоқсанына дейін 268 000 куб. см вакцина жіберілді. Вакцина Сассекс округінің Франт ауданындағы Элли Грейндж қаласындағы Велком зертханасында өндірілді. Вакцинаның тиімділігін салыстыру үшін плацебо тобын пайдалану арқылы тексеруге жасалған әрекетке әскери командирлер келіспеді, олар экспериментке қарсылық білдірді. Orientia tsutsugamushi штамдарының үлкен антигендік айырмашылығы қазір мойындалған, және бір штаммға иммунитет екіншісіне иммунитет бермейді. Кез келген тырнақ тиф вакцинасы жергілікті жерде кездесетін барлық штамдардан қорғауы керек, қанағаттанарлық қорғаныс деңгейін қамтамасыз етуі керек. Бір аймақ үшін жасалған вакцина антигендік айырмашылықтарға байланысты басқа аймақта тиімді болмауы мүмкін. Бұл қиындық тиімді вакцина жасауға жасалған күш-жігерді жалғастыруға кедерілді. Австралиялық бактериолог Дора Луш вакцина жасау үшін тышқанға егу кезінде тырнақ тифпен зарарланған инемен саусағын тесіп, қаза тапты.
No licensed vaccines are available. An early attempt to create a scrub typhus vaccine occurred in the United Kingdom in 1937 (with the Wellcome Foundation infecting around 300,000 cotton rats in a classified project called "Operation Tyburn"), but the vaccine was not used. The first known batch of scrub typhus vaccine actually used to inoculate human subjects was dispatched to India for use by Allied Land Forces, South East Asia Command in June 1945. By December 1945, 268,000 cc had been dispatched. The vaccine was produced at Wellcome's laboratory at Ely Grange, Frant, Sussex. An attempt to verify the efficacy of the vaccine by using a placebo group for comparison was vetoed by the military commanders, who objected to the experiment. Enormous antigenic variation in Orientia tsutsugamushi strains is now recognized, and immunity to one strain does not confer immunity to another. Any scrub typhus vaccine should give protection to all the strains present locally, to give an acceptable level of protection. A vaccine developed for one locality may not be protective in another, because of antigenic variation. This complexity continues to hamper efforts to produce a viable vaccine. Dora Lush, an Australian bacteriologist, died after accidentally pricking her finger with a needle containing scrub typhus while inoculating a mouse in an attempt to develop a vaccine.
Тарих
Екінші дүниежүзілік соғыс кезінде Бирма мен Цейлондағы әскерлер арасында аурудың ауыр эпидемиясы орын алды. АҚШ армиясының 5307-ші құрама бөлімшесінің (Мерриллдің мародерлары) бірнеше мүшесі, сондай-ақ Бирма майданындағы көптеген сарбаздар осы аурудан қайтыс болды; ал 1944 жылға дейін тиімді антибиотиктер мен вакциналар қолжетімді болған жоқ. Екінші дүниежүзілік соғыс көрсеткендей, ауру Тынық мұхитындағы Океанияның дамытпаған аймақтарында ендемік болып табылады, бірақ соғыс тізілімдерінде нақты диагноздар көбінесе болмайды, ал "жоғары температура" бойынша эвакуацияланғандардың көптеген жазбалары басқа тропикалық ауруларға қатысты болуы мүмкін. "Жасыл соғыс" атты тарауда генерал Макартурдың өмірбаяушысы Уильям Манчестер бұл аурудың 1942-1943 жылдары Кокода жолындағы алты ай бойы жалғасқан, өте қиын жағдайлардағы қанды Кокода шайқастарында Жаңа Гвинеядағы екі тараптың да денсаулығына зиян келтірген көптеген аурулардың бірі екенін айтады, және ауруханаға эвакуациялану үшін одақтас әскерлердің (күштер алмасып отырған) температурасының жоғарылауы қажет болған, сондай-ақ ауруға шалдыққандардың саны қарудан жарақат алғандардан 5:1 артық болған. Скранб тифі алғаш рет 2006 жылы Чилиде тіркелді. Бұл, әдетте, ауруды дұрыс анықтамау және хабарламаудың салдарынан болған, Чилиге жақында тарағандықтан емес. 2020 жылдың қаңтар айында Чилидің ең оңтүстік аймағында бұл ауру алғаш рет тіркелді.
Severe epidemics of the disease occurred among troops in Burma and Ceylon during World War II. Several members of the U. S. Army's 5307th Composite Unit (Merrill's Marauders) died of the disease, as well as many soldiers in the Burma theatre; and before 1944, no effective antibiotics or vaccines were available. World War II provides some indicators that the disease is endemic to undeveloped areas in all of Oceania in the Pacific theater, although war records frequently lack definitive diagnoses, and many records of "high fever" evacuations were also likely to be other tropical illnesses. In the chapter entitled "The Green War", General MacArthur's biographer William Manchester identifies that the disease was one of a number of debilitating afflictions affecting both sides on New Guinea in the running bloody Kokoda battles over extremely harsh terrains under intense hardships— fought during a six month span all along the Kokoda Track in 1942–43, and mentions that to be hospital evacuated, Allied soldiers (who cycled forces) had to run a fever of , and that sickness casualties outnumbered weapons inflicted casualties 5:1. Scrub typhus was first reported in Chile in 2006. This is likely the result of underdiagnosis and underreporting and not of a recent spread to Chile. In January 2020 the disease was for the first time reported in Chile's southernmost region.