Кіріспе

W. Alden Spencer Award (1986) EMBO Membership (1989)) - британдық биолог және ғалым. 2002 жылы Caenorhabditis elegans құртының жасушалық тегі мен геномы жөніндегі жұмысы үшін әріптестері Сидней Бреннер және Роберт Хорвицпен бірге MRC молекулалық биология зертханасында жасаған еңбегі үшін физиология немесе медицина саласындағы Нобель сыйлығына ие болды. Ол адам геномын зерттеуде жетекші болды және Манчестер университетінің Ғылым, этика және инновация институтының төрағасы қызметін атқарды. Сулстон ғылыми ақпаратқа тегін қол жеткізу сияқты қоғамдық мүдделерге қызмет ететін ғылымды қолдады, сондай-ақ гендерді патенттеуге және генетикалық технологияларды жекешелендіруге қарсы болды.

Ерте өмір және білім

Сулстон Англияның Букингемшир графтығындағы Фулмер қаласында Артур Эдвард Обри Сулстон мен Жозефин Мюриэл Фриарсонның (туған тегі Блоксидж) отбасында дүниеге келді. Оның әкесі англикандық пастор және Евангелияны тарату қоғамының әкімшісі болған. Оның анасы Уотфорд грамматикалық мектебінде ағылшын тілі сабақтарын оқытуын тоқтатты, оны және оның қарындасы Мадленді күтіп-бағу үшін үйде сабақ берді, ол бес жасқа дейін сондайша оқыды. Бес жасында ол жергілікті дайындық мектебіне, Йорк Хаус мектебіне қабылданды, онда ол ойын-сауыққа тез қарсылық танытты. Ол ерте жасынан-ақ ғылымға қызығушылық танытып, жануарларды тіліп, өсімдіктерді кесіп, олардың құрылымын және қалай жұмыс істейтінін зерттеуден ләззат алды. Сулстон Нортвудтағы Мерчант Тейлор мектебіне стипендиямен қабылданды және 1966 жылы нуклеотид химиясы саласындағы зерттеулері үшін докторлық диссертациясын қорғады.

Мансап

1966-1969 жылдары ол Калифорния штатының Ла-Холла қаласындағы Биологиялық зерттеулер жөніндегі Салк институтында докторантурадан кейінгі зерттеуші болып жұмыс істеді. Ол оның ДНК-сын зерттеуді, содан кейін бүкіл геномды секвенирлеу жұмыстарын жалғастырды. 1998 жылы бүкіл геномдық тізбек Вашингтон университетінің Геном институтымен бірлесіп жарияланды, осылайша C. elegans толық геномдық тізбесіне ие болған алғашқы жануар атанды. Сулстон C. elegans геномдарын секвенирлеу жобаларында маңызды рөл атқарды. Ол C. elegans геномдарын секвенирлеудің үлкен масштабтағы геномдық зерттеулердің жүзеге асырылатынын көрсету үшін қажет екенін сәтті дәлелдеді. Құрт геномдарын секвенирлеу жұмыстары барысында Адам геном жобасы басталды. Осы кезде ол жаңадан құрылған Сангер орталығының директоры (Фред Сангердің есімімен аталған) болып тағайындалды, ол Англияның Кембриджшир округінде орналасқан. 2000 жылы адам геномдық тізбегінің "алғашқы нұсқасы" аяқталғаннан кейін Сулстон Сангер орталығының директоры қызметінен зейнеткерлікке шықты. Георгина Ферримен бірге ол адам геномдық тізбегіне әкелген зерттеу мансабын "The Common Thread: A Story of Science, Politics, Ethics, and the Human Genome" (2002) атты кітабында баяндады.

Марапаттар мен құрметтер

Сулстон 1986 жылы Корольдік қоғамның мүшесі болып сайланды. Оның сайлану туралы куәлігінде былай деп жазылған: Джон Сулстон Caenorhabditis elegans-тің молекулалық және даму генетикасы саласындағы еңбегімен ерекшеленеді. Оның алғашқы зерттеулері олигонуклеотидтердің химиялық синтезі саласында жүргізілді. Сулстон 1974 жылы C. elegans-ті зерттеуге кірісіп, оның ДНК-сын сипаттады. Одан бері ол нематоданың генетикалық және дамушылық аспектілерін зерттеді, бірақ оның басты зерттеулері даму шежіресі мен оған әсер ететін мутацияларға қатысты болды. 1983 жылы жарияланған зерттеулер сериясында Сулстон нематоданың толық жасуша шежіресін талдап, сипаттады, осылайша әрбір жасушаның тегі нақты белгілі болған алғашқы организмге айналдырды. Бұл жұмыс шежіреге әсер ететін мутацияларды зерттеудің негізі болып табылады және осы организмдегі дамуды егжей-тегжейлі зерттеулерге база болып құрылады. Сулстон енді C. elegans геномын талдауға көшті және клондалған ДНК фрагменттерін талдаудың жаңа әдісін пайдалана отырып, толық физикалық картаны жасады. 1989 жылы ол EMBO мүшесі болып сайланды және 2000 жылы Джордж У. Бидл сыйлығымен марапатталды. 2001 жылы Сулстон Корольдік институтта «Өмірдің құпиялары» тақырыбында Рождество лекцияларын оқыды. 2002 жылы ол Дэн Дэвид сыйлығы мен Роберт Бернс гуманитарлық сыйлығын жеңіп алды. Кейіннен ол Сидней Бреннер мен Роберт Хорвицпен бірге, олармен MRC Молекулалық биология зертханасында (LMB) бірлесіп жұмыс істегендігі үшін, «орган дамуының генетикалық реттелуі және бағдарланған жасуша өлімі» жайлы жаңалықтары үшін Физиология немесе Медицина саласындағы Нобель сыйлығын бөлісті. Сулстонның LMB-дегі зерттеу жылдарындағы маңызды үлестерінің бірі – C. elegans жасушаларының бөліну ретін анықтау болды. Шындығында, ол және оның командасы нематоданың толық ұрықтық жасуша шежіресін анықтауға қол жеткізді. 2004 жылы Сулстон Америка жетістіктері академиясының Алтын тақтасымен марапатталды. 2006 жылы ол Дублин Тринити колледжінің генетика саласындағы Джордж Доусон сыйлығын алды. 2013 жылы Сулстон Жаңа Зеландия Корольдік қоғамының Рутерфорд естелік лекциясын алды, онда ол халық қысымы тақырыбында сөз сөйледі. 2017 жылы ғылым мен қоғамға қосқан үлесі үшін ол Құрметті серіктер орденінің мүшесі болып тағайындалды. 2017 жылдың 23 қазанында оған Кембридж химиясының түлектерінің медалі табысталды. Сулстон адам генетикалық ақпаратты патенттеуге қарсы күресте жетекші рөл атқарды.

Жеке өмір

Джон Сулстон Кембридждегі ғылыми көмекші Дафни Бейтпен танысты. Жұбайлар Кембриджширдің Стейплфорд қаласында тұрды және жергілікті қоғамда белсенді мүшелер болды: Джон жергілікті кітапханада және Магог Даунындағы жұмыс топтарында тұрақты түрде ерікті болып жұмыс істеді; ол «Кембридждің өткені, қазіргісі және болашағы» қорының мүшесі болды. Христиан отбасында тәрбиеленгенімен, Сулстон Кембриджде студент кезінде дінінен бас тартып, атеист болып қалды. 2003 жылы ол Гуманистік манифестке қол қойған 22 Нобель сыйлығының лауреаттарының бірі болды. Сулстон ғылыми ақпаратқа тегін қол жеткізуді қолдады. Ол геном туралы ақпараттың тегін қолданылуын қалады және мұндай зерттеулерден пайда табу идеясын «толыққанды әдепсіздік және жиренішті» деп сипаттады. Ол сондай-ақ патенттік заңды өзгертуді қалап, Roche компаниясының Tamiflu сияқты вирусқа қарсы препараттарына қойылған шектеулер, өмірі оларға байланысты науқастарға кедергі келтіреді деп мәлімдеді. 2012 жылдың маусым айында Ассанж ағылшын соттарының билігінен қашу үшін Эквадор елшілігіне кіргендіктен, Сулстон уәде берген 20 000 фунттың 15 000 фунтын жоғалтты. Сулстон 2018 жылдың 6 наурызында 75 жасында асқазан рагынан қайтыс болды.