Кіріспе
Ж. Р. Р. Толкиннің әңгімелеріндегі ойдан шығарылған халық – хоббиттер. Ж. Р. Р. Толкин хоббиттерді адамдардың бір түрі немесе оларға жақын туыстар ретінде сипаттаған, олардың бойы орташа адамнан жартысына жуық. Толкиннің жазбаларында оларды кейде «жартылай адамдар» деп те атайды. Олар көбінесе жалаң аяқ жүреді және әдетте төбелердің беткейіне салынған, терезелері бар жер астындағы үйлерде тұрады, бірақ кейбіреулері үйлерде де тұрады. Олардың аяқтарында табиғи түрде берік, былғары табан болады (сондықтан оларға аяқ киім қажет емес) және үстінен иілген шаш өседі. Хоббиттер алғаш рет 1937 жылы жарық көрген «Хоббит» атты балалар романында пайда болды, онда басты кейіпкер – Билбо Бэггинс, ол әртүрлі қиындықтарға толы, аждахамен күреске қатысатын оқиғаға ілігіп кетеді. Оның жалғасы – «Сақиналар Иесі» романында Фродо Бэггинс, Сэм Гэмджи, Пиппин Тук және Мерри Брэндибак хоббиттері орталық рөлде болады, олар өз әлемін («Орта Жерді») зұлымдықтан құтқару үшін күреседі. «Хоббит» романында хоббиттер Хоббитон деп аталатын шағын қалада бірге тұрады, ал «Сақиналар Иесі» романында ол Орта Жердің солтүстік-батысындағы хоббиттердің отаны – Шаир деп аталатын үлкен ауылдық аймақтың бір бөлігі екені айтылады. Кейбіреулері Ширдің шығысында, Бри аймағында адамдармен бірге өмір сүреді. «Хоббиттер» атауы мен идеясының пайда болуы талқыланды; әдеби көшірмелердің бірі – Синклер Льюистің 1922 жылғы «Бэббит» романы, екіншісі – Эдвард Уайк Смиттың 1927 жылғы «Снергтердің керемет елі». «Хоббит» сөзі 1895 жылғы «Денхам трактаттары» кітабындағы әуесте жандардың тізімінде де кездеседі, бірақ олар Толкиннің хоббиттерінен ешқандай ұқсастығы жоқ. Толкин бұл сөздің «қоян» сөзімен байланысын қатаң түрде жоққа шығарды және хоббиттердің адам екенін баса көрсетті, бірақ ғалымдар оған қарсы бірнеше дәлелдер келтірді. Хоббиттер Гондор мен Роханның батырлық дәуірлерінен өзгеше, қазіргі заманғы, қолшатыр, тұспалдақ және сағат сияқты күнделікті заттарды пайдаланады. Осылайша, олар оқырмандарға таныс қазіргі заманғы әлем мен Орта Жердің батырлық дәуірі арасында байланыс құрады. «Жартылай адамдар» Dungeons & Dragons ойынында да кездеседі, бірақ заңдық себептерге байланысты бастапқы «Хоббиттер» атауы қолданылмайды. Бұл атауны Терри Брукс, Джек Вэнс және Клиффорд Д. Симак сияқты фантастика авторлары да пайдаланған.
Hobbits are a fictional race of people in the novels of J. R. R. Tolkien. About half average human height, Tolkien presented hobbits as a variety of humanity, or close relatives thereof. Occasionally known as halflings in Tolkien's writings, they live barefooted, and traditionally dwell in homely underground houses which have windows, built into the sides of hills, though others live in houses. Their feet have naturally tough leathery soles (so they do not need shoes) and are covered on top with curly hair. Hobbits first appeared in the 1937 children's novel The Hobbit, whose titular Hobbit is the protagonist Bilbo Baggins, who is thrown into an unexpected adventure involving a dragon. In its sequel, The Lord of the Rings, the hobbits Frodo Baggins, Sam Gamgee, Pippin Took, and Merry Brandybuck are primary characters who all play key roles in fighting to save their world ("Middle earth") from evil. In The Hobbit, hobbits live together in a small town called Hobbiton, which in The Lord of the Rings is identified as being part of a larger rural region called the Shire, the homeland of the hobbits in the northwest of Middle earth. Some also live in a region east of the Shire, Bree land, where they co exist with Men. The origins of the name and idea of "Hobbits" have been debated; literary antecedents include Sinclair Lewis's 1922 novel Babbitt, and Edward Wyke Smith's 1927 The Marvellous Land of Snergs. The word "hobbit" also appears in a list of ghostly beings in The Denham Tracts (1895), though these bear no similarity to Tolkien's Hobbits. Tolkien emphatically rejected a relationship with the word "rabbit", and emphasized hobbits' humanity, though scholars have noted several lines of evidence to the contrary. Hobbits are modern, unlike the heroic ancient style cultures of Gondor and Rohan, with familiar things like umbrellas, matches, and clocks. As such they mediate between the modern world known to readers and the heroic ancient world of Middle earth. Halflings appear as a race in Dungeons & Dragons, the original name "Hobbits" being avoided for legal reasons. The usage has been taken up by fantasy authors including Terry Brooks, Jack Vance, and Clifford D. Simak.
Сөздің шығу тегі
Толкин 1930 немесе 1931 жылы студенттердің эсселерін тексеру кезінде "Хоббит" кітабын кенеттен, ешқандай дайындықсыз жаза бастағанын мәлімдеді. Ол кітабының әйгілі алғашқы жолын бос қағазға былай деп жазды: "Жердегі бір ойыста хоббит тұрды".
Ағылшын әдебиетінде
Дегенмен, "хоббит" терминінің қазіргі ағылшын тілінде нақты алғышарттары бар. Бірі – Толкин мойындаған факт: Синклер Льюистің 1922 жылғы "Баббит" романының атауы, "қанағатқа толы американдық бизнесмен" туралы, ол өзін-өзі танудың бір түрлі саяхатына шығып, "құлатылуға жақын" жағдайға түседі; Толкин зерттеушісі Том Шиппи мұнда Билбоның өзінің саяхатымен кейбір ұқсастықтар бар екенін атап өтеді. Толкиннің В. Х. Оденге жазған хатына сәйкес, "мүмкін, есінде жоқ" шабыттанған нәрсе – Эдуард Уайк Смиттің 1927 жылғы балалар кітабы "Снергтердің керемет елі" болды. Толкин Снергтерді "орташа үстелден сәл ғана биік, бірақ иықтары кең және он адамның күшіне ие" деп сипаттады. Тағы бір мүмкін бастау 1977 жылы Оксфорд ағылшын сөздігі Толкин пайдаланған деп санайтын дереккөзді тапқанын жариялағанда пайда болды: Джеймс Харди 1895 жылғы "Денхам трактаттары" кітабының 2-томында: "Бүкіл жер жұлдыздармен, хоббиттермен, хобгоблиндермен толы болды" деп жазды. Шиппи бұл тізімде денесі жоқ әуесте жандар бар екенін, олар Толкиннің ет пен қаннан тұратын хоббиттерінен мүлдем өзгеше екенін айтады. Толкин зерттеушілері оның осы тізімді көргенін екі таланды.
Қоян
Қосымша байланыс қоянмен байланысты, оны Толкин "нақты қабылдамады", дегенмен бұл сөз "Хоббитте" бірнеше жерде Билбо туралы басқа кейіпкерлердің пікірлерімен байланысты кездеседі. Билбо өзін қоянға теңейді, оны көтеріп әкелген бүркітпен бірге болғанда; бүркіт те Бильбоға "қоян сияқты қорқудың қажеті жоқ" дейді. Аю адам Биорн Билбоны қысымға алып, "кішкентай қоян қайтадан жақсы қалыңдап жатыр" деп әзілдейді, ал Торін Билбоны "қоян сияқты" шайқайды. Шиппи қоянның түпкілікті ағылшын жануары емес екенін, бірақ ол 13 ғасырда әдейі әкелінгенін және жергілікті жабайы жануар ретінде қабылданғанын жазады. Шиппи бұл "анахронизм мен таныс болудың қатар келуін" хоббиттердің өмір салтымен салыстырады, мысалы, "түйіншекті" темекі шегуді келтіреді. Ол Толкин "тәмәкі" деп жазуды қаламаған, себебі ол 16 ғасырға дейін келмеген, сондықтан Толкин ағылшын сөздерінен жасалған сөзжасам ойлап тапқан. Дональд О'Брайен Mythlore журналында жазғандай, Арагорнның Фродоның құнды митрил поштасы туралы айтқан сөзі, "Міне, эльф ханзадасын орауға арналған әдемі хоббит терісі", – Толкиннің жасаған "қызықты қайталауы". Толкин "Сақиналар Иесі" кітабының қосымшасында "Хоббит" сөзінің жорамал этимологиясын келтірді, ол holbytla (көпше түрі holbytlan) сөзінен шыққан, яғни "ұя салушы" дегенді білдіреді. Бұл Толкиннің ежелгі ағылшын тіліндегі hol, "ұя немесе ойыс" және bytlan, "салу" сөздерінен құраған жаңа сөзі.
Сипаттамалары
Толкин хоббиттерді екі және төрт фут (0,6–1,2 м) аралығында, ал орташа биіктігі үш фут (1 м) деп сипаттайды. Олар жарқын түстермен киінеді, сары және жасыл түстерді ұнатады. Әдетте ұялшақ болғанымен, тиісті жағдайда үлкен батылдық пен таңғажайып ерліктерге қабілетті. Олар тас лақтыруда шебер. Көпшілігі сақал өсіре алмайды, бірақ кейбір Стур хоббиттері сақал өсіруі мүмкін. Олардың аяқтары бұйра шашпен (әдетте қоңыр, басындағы шаштары сияқты) жабылған және былғары табанға ие, сондықтан хоббиттер көбінесе аяқ киім кимейді. Хоббиттер шамамен бірдей өлшемдегі эльфтердей мықты емес, бірақ әлі де денелі, сәл сүйір құлақты болады. Толкин олардың сыртқы түрін 1938 жылы американдық баспасына жолдаған хатында нақтылады:
Толкин хоббиттерді адамзаттың туыстары немесе адамзаттың жеке "тармағы" ретінде көрсетті. Олардың орташа өмір сүру ұзақтығы 100 жылды құрайды, бірақ Толкиннің басты хоббит кейіпкерлерінің кейбіреуі одан да ұзақ өмір сүреді: Бильбо Бэггинс пен Ескі Тук 130 немесе одан да көп жасқа дейін өмір сүреді деп айтылады, алайда Бильбоның ұзақ өмірі Бір Сақинаны иеленуіне байланысты. Хоббиттер 33 жасқа толғанда "жетіледі", сондықтан 50 жастағы хоббит орта жасқа жеткені саналады.
Қалдықтағы адамзаттар
2004 жылы Индонезияның Флорес аралында бірнеше кішкентай палеолиттік гоминидтердің қаңқа қалдықтары табылды. Осы аралдың атымен Homo floresiensis деп аталған түрге жататын бұл қазбаларды ашқан ғалымдар, "Nature" ғылыми журналында жарияланған мақалалар сериясында оларды бейресми түрде "хоббиттер" деп атады. Қазба жұмыстарынан алынған қаңқалар, бұл гоминидтің (хоббит сияқты) қазіргі үш жасар баладан артық емеуге және қазіргі адамдарға қарағанда пропорционалды түрде үлкен аяқтарына ие болғанын көрсетті.