Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
Орегон штатындағы таулы жота, АҚШ
Mountain range in Oregon, United States
Геология
Көптеген геологтар Орегон штатының солтүстік-шығысындағы Уоллова тауларының Инсулярлық белдеудің орын ауыстырылған бөлігі екеніне сенеді. Уоллованың ядросы Колумбия өзенінің базальтымен қоршалған Уоллова батолитінен тұрады. Батолит пен базальт ағындарының арасында көптеген көне террандар да бар. Уоллова батолиті кеш Юра және ерте Бор дәуірінде (160-120 миллион жыл бұрын) магманың көтерілуінен пайда болған граниттен құралған. Батолиттің орталық бөлігі гранодиориттік тау жыныстарынан, ал қатардың сыртқы шеттері тоналиттен тұрады. Гранит батолиті дикелермен тілінеді, бірақ олар сирек кездеседі. Мореналар тізбегі мұздықтардың бірнеше рет ілгерілеуі мен шегінуі нәтижесінде қалыптасқан. Мұздық шөгінділері де аңғарлардың әдеттегі ерекшелігі болып табылады. Мұздықтардың еруінен пайда болған су көп мөлшерде шөгінділерді аңғарлардың түбіне жеткізіп, бұрынғы шөгінділердің үстіне дельталық шөгінділерді қалдырды.
Many geologists believe that the Wallowa Mountains in northeastern Oregon are a displaced fragment of the Insular Belt. The core of the Wallowas is composed of the Wallowa Batholith surrounded by Columbia River basalt. In addition there are many older terranes between the batholith and basalt flows. The Wallowa Batholith is formed of granite from a magma upwelling in Late Jurassic and Early Cretaceous time (between 160 million and 120 million years ago). At the center of the Batholith are granodioritic rocks, while the outer limits of the range are tonalitic. The granite batholith is cut by dikes; however, these are uncommon. The series of moraines is formed by a series of glacial advances and retreats. Glacial till is also a common feature of the valleys. The melting of the glaciers produced a large quantity of water, which carried sediment to the valley bottoms, leaving delta deposits on top of the former deposits.
Климат
Тауларда жауын-шашынның көп бөлігі қар түрінде жауады. Жалпы қардың ең көп түсетін кезі наурыз айында болады. Аймақтағы жауын-шашынның басым бөлігі орографиялық жауын-шашын. Таудың ең биік жерлерінде жылдық жауын-шашын мөлшері жылына асып кетеді, ал аңғарларда ол дейін төмендеуі мүмкін.
In the mountains, much precipitation falls as snow. Total snowfall peaks around March. Most precipitation in the area is orographic precipitation. Near the tops of the mountains, total annual precipitation can exceed per year, while in the valleys it can be as low as .
Аваланшалар
Валова таулары тау шаңғысымен және қар мотоциклімен жүруді ұнататындар үшін танымал орын. Дегенмен, қар көшкіндері осындай саяхатшыларға үнемі қауіп төндіреді. 2014 жылдың ақпан айында Оңтүстік Валовадағы Корнукопия тауында қар көшкіні таудың шағыр жотасын қамтып, екі тау шаңғышысы қаза болып, екеуі ауыр жарақат алды. 2016 жылдың 8 наурызында жергілікті қар көшкіні орталығының директоры Кип Рэнд Хурвал бөлімі мен Шеф Джозеф тауының жанында тау шаңғысымен жүргенде, үлкен карниз құлағаннан кейін туған қар көшкінінің салдарынан қаза тапты.
The Wallowa Mountains are a popular destination for backcountry skiers and snowmobilers. However, avalanches are a consistent threat to backcountry skiers and snowmobilers. In February 2014, two backcountry skiers were killed and two others were serious injured in the southern Wallowas on Cornucopia Peak when an avalanche swept into a mountainside gully. On March 8, 2016, the local avalanche center director, Kip Rand, was killed backcountry skiing near the Hurwal Divide and Chief Joseph Mountain in an avalanche following the collapse of a large cornice.
Экология
Айналасындағы жермен салыстырғанда таулардағы жауын-шашынның көп болуы Валловада ылғалды мекендеу ортасын қалыптастырды. Аймақтың өсімдік жамылғысында Роки тауларында да, Каскад тауларында да кездесетін өсімдіктердің әртүрлі комбинациялары бар. Төменгі жазықтықтарда Дуглас шыршасы ең көп таралған ағаш, ал Енгльман шыршасы мен лоджполь қарағайы аңғарлардың түбінде өседі, ал алып шыршасы 1615 метрден (5300 фут) төмен кездеседі. Шалғынды далаларда, бұлақтар мен сулы жерлердің маңында жалбыз және қамыс өседі.
The higher precipitation of the mountains compared with the surrounding country has created a mesic habitat in the Wallowas. Vegetation in the region contains combinations of plants found in both the Rocky Mountains and the Cascades. At low elevations, Douglas fir is the most common tree for slopes, whereas Engelmann spruce and lodgepole pine occur in valley bottoms, with grand fir common below 5300 feet (1615 m). In meadows and around springs and seeps, willows and sedge grow.
Адамзат тарихы
Бұл аймақ Төменгі Нез Персе тайпасының құрамындағы Уоллова тобының мекені болды. Нез Персе тайпасы қаңтарларда өмір сүрді және 1730 жылдары алған жылқылары үшін шабындықтар жасау үшін ағаштарды өртеді. 1834 жылы капитан Бонневилл тауларды кесіп өтіп, Форт Уолла-Уоллаға жолда төменгі Нез Персе тайпасымен кездесті. 1840 жылдары адамдар батысқа қарай көшіп, жерге қоныстандырушыларды әкеле бастады. Нез Персе тайпасы осы қоныстандырушылармен сауда жасауға кірісті. 1863 жылы жаңа шартқа қол қойылып, 1855 жылғы шарт бойынша берілген жерлер АҚШ үкіметіне өткізілді. Сол жылы таулардағы қоныстандырушылар қазіргі Ла-Грандеге көшіп келді. Бұл жерлерге бас әмірші Жозефтің мекені – Уоллова аңғары да кірді. Уоллова аңғары 1873 жылы екіге бөлінді, оның жартысы Нез Персе тайпасына, екінші жартысы қоныстандырушыларға берілді. Екі жыл өткен соң, 1875 жылы үкімет Нез Персе тайпасын аңғардан шығаруға тыйым салды. Сол жылы аңғарға кіретін алғашқы жол, ақы төленетін жол салынды. АҚШ үкіметі 1877 жылы Нез Персе тайпасын күштеп көшіруге тырысты, бірақ бұл тайпаны ашуландырып, олар қоныстандырушыларға шабуыл жасады, нәтижесінде Нез Персе соғысы басталды. 1880-ші жылдардың соңында ағаштарды тасымалдау үшін өзендер мен салаларды пайдаланып, орман шаруашылығы дамыды. 1884 жылы Уоллова көлінде аңғарды суару үшін бөгет салынды. 1908 жылы аңғарға алғашқы теміржол салынды. 1919 жылы Юнион Пасифик теміржолы компаниясы жоғарғы аңғарға теміржол желілерін салды, бұл орман материалдарын қауіпсіз тасымалдауға мүмкіндік берді. 1916 жылы Уоллова көлінің астындағы бөгет бетон бөгетке алмастырылды, ал 1929 жылы жаңа бөгет құрылысы аяқталды.
The area was home to the Wallowa band of the Lower Nez Perce. The Nez Perce lived in the canyons and burned trees to create meadows for the horses that they obtained around 1730. In 1834, Captain Bonneville crossed through the mountains and met with the lower Nez Perce on his way to Fort Walla Walla. In the 1840s, people began to move west, bringing settlers through the land. The Nez Perce began to trade with these settlers. In 1863, a new treaty was signed that relinquished lands that granted by an 1855 treaty, turning them over to the American government. This same year, the settlers in the mountains moved to present day La Grande. These lands included the Wallowa Valley, home of Chief Joseph. The Wallowa Valley was partitioned in 1873, with one half for the Nez Perce and the other for settlers. Two years later, in 1875, the government banned the Nez Perce from the valley. The first road into the valley, a toll road, was constructed the same year. The U. S. Government attempted to force the removal of the Nez Perce in 1877; however, this angered the natives, who chose instead to raid the settlers, leading to the Nez Perce War. Logging came in the late 1880s, using streams and rivers to transport the wood. A dam was constructed on Wallowa Lake in 1884 to help irrigate the valley. In 1908, the first railroad into the valley was completed. Rail lines were built to the upper valley by the Union Pacific Railroad in 1919, allowing for safer transportation of logs. The dam beneath Wallowa Lake was replaced by a concrete dam in 1916, and a new dam was completed in 1929.