Кіріспе

Гастроподтар тобы
гастроподтар таксоны

Cephalaspidea тобы, сондай-ақ бас қалқанды жұмырқалар және көпіршік бұршақшалары деп аталады, Euopisthobranchia кладының ішінде теңіз жұмырқалары мен көпіршік бұршақшаларының маңызды таксоны, теңіз гастропод моллюскалары. Көпіршік қабықшалары – осы теңіз гастроподтарының тағы бір жалпы атауы, олардың кейбіреулері жұқа, көпіршік тәрізді қабықшаға ие. Бұл класта 600-нан астам түр бар. Бас қалқанды жұмырқалар – барлық опстобранхтардың ең әртүрлі морфологиялық тобы.

Анатомия

Көпшілігінің қабықшасы болады, бірақ ол кішірейіп немесе ішкі жағына тартылуы мүмкін. Олардың басы жақсы дамыған, кеңейген қалқанмен жабдықталған, ол құмның астында жылжуға көмектеседі. Бұл қалқан қуысқа құмның кіргізілуін болдырмайды. Бұлшықетті аяқтары бар, олардың қанаты тәрізді (пароподия) болуы немесе болмауы мүмкін.

Өмір салттары және оларға байланысты анатомиялық құрылымдар

Басты қалқанды шұңқырлар көбінесе құмның бетіне жақын өмір сүреді және жартастардың үстінде жүріп бара жатқандарын да көруге болады. Олардың басқа опстобранктер, полихеттер немесе қылшықты құрттар және фораминиферлер болуы мүмкін жемтікті анықтау үшін жақсы дамыған сезімтал құрылымдары бар. Кейбір түрлері ашкөз етқоректілер. Chelidonura туысына жататын жарқын түсті шұңқырлардың басының алдыңғы бөлігінде жақсы дамыған көздері және ауыздың айналасында сезімтал кірпікшелердің шоғырлары бар. Олар осы кірпікшелердің көмегімен жемтіктің шырыш іздерін анықтап, оны қуалап жеуге қабілетті. Ханкок органы – аяқ пен басты қалқанның арасында орналасқан химиялық сезімтал мүше. Ол иіс сезу және сезімдік қабылдауға қатысады. Оны оң ринофордың табанындағы қара қоңыр шұңқыр ретінде көруге болады.

Таксономия

Қаптамалы тұяқтылар, шашақты шаяндар, көптеген қабықты моллюскалар сияқты, бұрынғыда таксономиясы қабығының ерекшеліктеріне негізделген. Бірақ осы топтың қабық морфологиясындағы кейбір ұқсастықтар болғандықтан, соңғы кезде таксономистер басқа анатомиялық белгілерді де қарастырды, мысалы, тілше (радула), кеспе (жыныс безі), жыныс мүшесі және Хэнкок мүшесі. 2015 жылы молекулалық филогенетикаға негізделген жаңа зерттеу Цефаласпидеяның таксономиясын елеулі түрде өзгертті. Цефаласпидеяның монофилиясы расталды, бірақ Cylichnidae, Diaphanidae, Haminoeidae, Philinidae және Retusidae отбасылары монофилеттік емес екені анықталды. Бұл жаңа отбасылардың (Alacuppidae, Colinatydidae, Colpodaspididae, Mnestiidae, Philinorbidae) және бір жаңа туыстың (Alacuppa) құрылуына әкелді. Екі отбасы атауы (Acteocinidae, Laonidae) және екі туыс (Laona, Philinorbis) жарамды деп қайта бекітілді.

2009 жылғы таксономия

Малакиас және басқалар (2009) Cephalaspidea sensu lato таксономиясын қайта қарастырды: Architectibranchia қайта жаңартылды, ал бұрын Bullactidae тұқымдасының жалғыз өкілі болған Bullacta exarata Haminoeidae тұқымдасына көшірілді. Jörger және басқалар (2010) Cephalaspidea sensu stricto және Runcinacea-ны Euopisthobranchia-ға көшірді және Acteonoidea-ның төменгі Heterobranchia-ға жататынын растады. Bouchet & Rocroi таксономиясында Architectibranchia тұқымдастарының барлығы төменгі Heterobranchia құрамында болды, бірақ Notodiaphanidae 2010 жылдан бері төменгі Heterobranchia-ға қосылды, осылайша Architectibranchia монофилеттік болып есептеледі.