Кіріспе

Перу департаменттері

Уануко (ˈwanuko) – Перудің орталық бөлігіндегі департамент және аймақ. Солтүстік жағынан Ла Либертад, Сан-Мартин, Лорето және Укаяли аймақтарымен, шығыс жағынан Укаяли аймағымен, оңтүстік жағынан Паско аймағымен және батыс жағынан Лима және Анкаш аймақтарымен шектеседі. Астанасы – Уануко қаласы. Уануконың Сиерра және Жоғарғы Джунгли (тау бөктері) аймақтарының бөліктерін қамтитын қиын-қыстау топографиясы бар. Елдің солтүстігі мен оңтүстігіне шамалас қашықтықта орналасқандықтан, орташа жылдық температурасы 20°C (68°F) болатын қолайлы климаты бар. Бұл аймақ географиялық орналасуы, тарихы және жерінің байлығымен маңызды, мұнда адамның қоныстануы көне заманға дейін жетеді. Лаурикоча адамы (El Hombre de Lauricocha) – б.з.д. 10 000 жылға дейін сонатын ең көрнекті мысалдардың бірі, сондай-ақ Америкадағы ең көне қоныстың (б.з.д. 4200 жыл) іздері табылган Котош та бар. Бұл аймақта бірнеше этникалық топтар қоныстанған. Бірақ, қарсылық көрсеткеннен кейін, олар Инка империясының құрамына енді. Содан кейін Уануко Куско – Кахамарка – Куско жолының бөлігіне айналды. 19 ғасырдың басында Перудің тәуелсіздігі үшін күресте Уануко алғашқы қалалардың бірі болды. Бұған қоса, 1820 жылдың 15 желтоқсанында Хуамалиес, Хуалланка және Амбодағы бірнеше көтерілістерден кейін осы қалада алғашқы ант қабылдау рәсімі өтті.

Тілдер

2007 жылғы Перу халық санағы бойынша, тұрғындардың көпшілігі алғаш үйренген тіл испан тілі (70,92%) болды, одан кейін кечуа тілі (28,56%). Хуанукода сөйленетін кечуа тілінің түрі – Хуануко кечуа тілі. Төмендегі кестеде Хуануко аймағындағы провинциялар бойынша алғаш үйренген тілге қатысты нәтижелер көрсетілген:

| Провинция | Кечуа | Аймара | Ашаньинка | Басқа ана тілі | Испан тілі | Шетел тілі | Саңырау немесе сөйлей алмайтын | Барлығы |
|---|---|---|---|---|---|---|---|---|
| Амбо | 13,141 | 309 | 538,840 | | 286 | 52,113 | | 61,670 |
| Дос-де-Майо | 17,399 | 205 | 1,126,102 | | 69 | 143,634 | | 161,374 |
| Хуакайбамба | 14,920 | 192 | 23,869 | | 110 | 618,919 | | 668,810 |
| Хуамали | 32,873 | 446 | 628,511 | | 422 | 661,670 | | 1,366,022 |
| Хуануко | 60,281 | 177 | 73,621 | 92,886 | 543 | 692,53 | | 889,902 |
| Леонсио Прадо | 8,990 | 78 | 308,299 | | 99 | 915 | | 317,171 |
| Мараньон | 6,073 | 84 | 718,367 | | 82 | 24,541 | | 725,887 |
| Пачитаэ | 26,229 | 569 | 214,915 | | 107 | 55,830 | | 297,640 |
| Пуэрто Инка | 1,582 | 81 | 545,731 | 25,541 | | 8,541 | | 581,476 |
| Лаурикоча | 3,415 | 174 | 829,481 | | 233 | 2,948 | | 839,251 |
| Яровілька | 18,308 | 306 | 211,633 | | 493 | 0,028 | | 230,768 |
| **Барлығы** | 203,211 | 560 | 693,930 | 504,560 | 881,376 | 711,418 | | 3,054,055 |
| **%** | 28.56 | 0.08 | 0.10 | 0.13 | 70.92 | 0.01 | 0.19 | 100.00 |