Кіріспе

Америкалық азаматтық құқықтар заңнамасы
1957 жылғы Азаматтық құқықтар туралы заң

1957 жылғы Азаматтық құқықтар туралы заң – 1875 жылғы Азаматтық құқықтар туралы заңнан бері Америка Құрама Штаттары Конгресі қабылдаған алғашқы федералдық азаматтық құқықтар заңнамасы. Бұл заң жобасын 85-ші АҚШ Конгресі қабылдап, президент Дуайт Д. Эйзенхауэр 1957 жылдың 9 қыркүйегінде қол қойды. 1954 жылы «Браун против Білім беру кеңесі» ісі бойынша Жоғарғы Соттың шешімі мектептердегі нәсілдік бөліністі жою мәселесін қоғамдық назарға алып шығарды, сол кезде Оңтүстік штаттарының демократ көшбасшылары бөлініске қарсы «үлкен қарсылық» науқанын бастады. Осы науқанның кезінде президент Эйзенхауэр афроамерикалықтардың сайлау құқығын федералдық деңгейде қорғау мақсатында азаматтық құқықтар туралы заң жобасын ұсынды, өйткені Оңтүстік Америка Құрама Штаттарында афроамерикалықтардың көпшілігі штаттық және жергілікті заңдармен сайлау құқығынан айырылған болатын. Заң жобасы Конгресте қабылданғанымен, заңға қарсылар Андерсон-Айкен және О’Махони төрелік сот түзетулері арқылы бірнеше қағидаларды алып тастады немесе әлсіретті, осылайша оның дереу әсерін әлсіретті. Заң туралы пікірсайыс кезінде сенатор Стром Турмонд Сенат тарихындағы ең ұзақ филибүстерді өткізді. Техас штатының Сенаттағы көпшілік көшбасшысы Линдон Б. Джонсонның басшылығымен Сенат, сайлау құқығын қорғаудың қатаң шарттарын алып тастаған, бірақ қабылдауға болатын Палатаның заң жобасын қабылдады. Афроамерикалықтардың сайлауға қатысуына шектеулі әсер еткеніне қарамастан, 1957 жылғы Азаматтық құқықтар туралы заң АҚШ Азаматтық құқықтар жөніндегі комиссиясын және АҚШ Әділет министрлігінің Азаматтық құқықтар бөлімін құрды. Кейіннен Конгресс 1960 жылғы Азаматтық құқықтар туралы заң, 1964 жылғы Азаматтық құқықтар туралы заң, 1965 жылғы Сайлау құқығы туралы заң және 1968 жылғы Азаматтық құқықтар туралы заң сияқты тиімдірек азаматтық құқықтар заңдарын қабылдады.

Өмірбаян

Жоғарғы соттың Браун ісі бойынша шешімінен кейін, ол мемлекеттік мектептерді біріктіруге әкелді, оңтүстік ақ адамдары "Жапсақ қарсылық" науқанын бастады. Қара нәсілділерге қарсы зорлық-зомбылық күшейді; Арканзас штатының Литтл-Рок қаласында президент Дуайт Д. Эйзенхауэр 101-ші әуеде десантталатын дивизияның АҚШ десанттарын тоғыз қара нәсілді жасөспірімді мемлекеттік мектепке қабылдау кезінде қорғауға бұйрық берді. Бұл Реконструкция дәуірінен бері оңтүстікте азаматтық құқық мәселелерін реттеу үшін федералдық әскерлерді алғаш рет жөнелтті. Оңтүстікте күдікті белсенділерге физикалық шабуылдар жасау және мектептер мен шіркеулерді бомбалау жалғасты. Президент Эйзенхауэр, одан да кең ауқымды реформаларға қатысты талаптарды басуға тырысып, африкалық американдықтардың дауыс беру құқығын күшейтетін азаматтық құқықтар туралы заң жобасын ұсынды. 1957 жылға қарай, қара нәсілділердің шамамен 20% ғана сайлауға тіркелген. Оңтүстік штаттарында көптеген округтер мен конгресс округтерінде көпшілік құрағанына қарамастан, қара нәсілділердің көпшілігі 19-шы және 20-шы ғасырлардың басында оңтүстік демократтар тарапынан қатаң енгізілген және таратылған дискриминациялық сайлаушы тіркеу ережелері мен заңдары арқылы құқығынан айырылды. Азаматтық құқықтар ұйымдары сауаттылық және түсіну тестілерін өткізу, сондай-ақ сайлау салығы сияқты кемсітушілік тәжірибелердің дәлелдерін жинады. Штаттар сайлаушыларды тіркеу және сайлау қағидаларын белгілеу құқығына ие болғанымен, федералдық үкімет азаматтардың конституциялық құқығын жүзеге асыруын қамтамасыз етуде бақылау ролін атқарды: президент және вице-президент сайлаушыларына, сондай-ақ АҚШ Конгресінің мүшелеріне дауыс беру.

Заңнамалық тарихы

Сенаттағы демократиялық көпшілік көшбасшысы, Техас штатынан Линдон Б. Джонсон, бұл заң жобасының Сенатта қабылдануында маңызды рөл атқаратын болды. Ол заң жобасы мен Конгресс арқылы өту жолы партиясын бөліп тастауы мүмкін екенін түсінді, себебі оңтүстік демократтары азаматтық құқықтарға қарсы күресті, ал солтүстік мүшелері оларды жақтап шықты. Оңтүстік демократ сенаторлары ұзақ жылдар қызмет еткендіктен, көптеген маңызды комитеттердің төрағалық орындарын иеленді. Қайта құру аяқталғаннан бастап 1960 жылдарға дейінгі шамамен бір ғасыр бойы оңтүстік ақ халық демократтарға біртұтас дауыс бергендіктен, Конгресстегі оңтүстік демократтары сайлауларда өз орындарын сирек жоғалтты, бұл олардың елдің басқа аймақтарынан келген демократ конгресс мүшелерінен жоғары мәртебеге ие болуын қамтамасыз етті. Джонсон заң жобасын Миссисипи штатының демократ сенаторы Джеймс Истленд басқаратын Сенаттың Әділет комитетіне жіберді, ол заң жобасын күрт өзгертті. Джорджия штатының демократ сенаторы Ричард Расселл бұл заң жобасын федералды үкімет штаттарға өз заңдарын таңуға тырысатын мысал деп сынады. Джонсон заң жобасын қабылдағаны үшін азаматтық құқық жақтастарынан, ал заң жобасын осылай әлсіретіп, күшсіз қылғаны үшін азаматтық құқықтарға қарсы демократтардан мойындау іздеді.

Андерсон-Айкен түзетуі

Сенаторлардың екі партиялық тобы Оңтүстік штаттардың үшінші тармақпен заңды қабылдауға келіспейтінін түсінді, ол АҚШ Бас прокурорына азаматтық құқықтар істерінде алдын ала шаралар алуға рұқсат беретін еді. Көпшілікке жетекшілік ететін Джонсон сенатор Клинтон Андерсонды (Д-НМ) үшінші тармақтың күшін жоятын түзету ұсынуға көндірді. Андерсоннің бастапқыда азаматтық құқықтарға қарсы топпен байланысқа түскімсіздігіне Джонсонның республикалық әріптесімен бірге түзетуді ұсынуға шақыруы себеп болды. Андерсон Джордж Эйкенге (R-VT) жүгінді, ол түзетуді бірлесіп қолдауға келісті. Түзетуге жасалған дауыс тек партиялық немесе идеологиялық принциптер бойынша бөлінбеді; консерватор Уильям Ноуленд (R-CA) оған қарсы дауыс берді, ал либерал Франк Черч (D-ID) қолдады. Азаматтық құқықтарды бұзған күдіктілер әдетте сотқа қатысуға құқылы, бірақ азаматтық қорлық істерінен басқа. Азаматтық қорлық істерінде де сотқа қатысу құқығын қамтамасыз ететін түзету Оңтүстікте сайлаушылардың құқығын шектеушілердің толық ақ сот алқасымен босатылуына әкелуі мүмкін, нәтижесінде қара нәсілділерді сайлау құқығына ие етуге ешқандай нақты нәтиже болмайды. Дауыс беруден кейін көптеген республикашылар ашу-ызаларын жасыра алмады, өйткені олар демократиялық партияның алдамшы, партиялық әрекетіне қарсы азаматтық құқықтарды қорғау ісін бастау мүмкіндігінен айырылды. Джонсонның өмірбаяуын жазған Роберт А. Кароның сөзіне сәйкес:

Филибустер

Сол кезде Оңтүстік Каролина штатының демократ сенаторы, бейтарап сегрегационист болған Стром Турмонд, заң жобасының қабылдануына кедергі келтіру үшін тарихтағы ең ұзақ бір адамдық филибүстерді жүргізді. Оның бір адамдық филибүстері 24 сағат 18 минутқа созылды; ол әрбір АҚШ штатының сайлау заңдарын әліпби тәртібімен оқудан бастады. Кейін ол Тәуелсіздік жариялағысынан, Құқықтар туралы билльден және Джордж Вашингтонның қоштасу үндеуінен оқыды. Сенаттың отырысын жабылуға мүмкіндік беретін кворумды шақыру арқылы филибүстерді тоқтатуға жол бермеу үшін, заң шығарушылар ұйықтау үшін жақын жердегі қонақ үйден төсек-орындар әкелінді, ал Турмонд маңызсыз және түсініксіз тақырыптарды талқылап отырды. Бұл заң жобасына кедергі келтірмеу туралы келісімге келген басқа оңтүстік сенаторлары Турмондқа наразылық білдірді. Олар оның қарсылығының өз сайлаушыларының алдында оларды әлсіз көрсеткенін ойлады. Басқа сайлаушылар өз сенаторларына ашуланды, өйткені олар Турмондқа көмектеспегендей көрінді. Демократ өкілі Чарльз А. Бойл, Иллинойс штатынан, қорғаныс мәселелері бойынша ықпалды қаржы бөлу комиссиясының кіші комитетінің мүшесі, бұл заң жобасын Өкілдер палатасынан өткізді.

Соңғы жол

Заң жобасы Өкілдер палатасында екі партияның көпшілігімен (республикалықтар 167–19, демократтар 118–107) 285–126 дауыспен қабылдалды. Содан кейін Сенатта да екі партияның көпшілігімен (республикалықтар 43–0, демократтар 29–18) 72–18 дауыспен мақұлданды. Оңтүстік штаттарының демократтары қарсы болғанына қарамастан, Теннесси және Техас штаттарынан сайланған демократ сенаторлары заңды қолдады. Президент Эйзенхауэр 1957 жылдың 9 қыркүйегінде заңға қол қойды. Бұл заң Азаматтық құқықтар жөніндегі комиссияны және Азаматтық құқықтар жөніндегі Бас прокурордың көмекшісі лауазымын құрды. Содан кейін, 1957 жылдың 9 желтоқсанында АҚШ Бас прокуроры Уильям П. Роджерстің бұйрығымен Әділет министрлігінде Азаматтық құқықтар бөлімі құрылды, бұл Азаматтық құқықтар жөніндегі Бас прокурордың көмекшісіне жетекшілік етуге арналған жеке бөлім болды. Бұрын азаматтық құқықтарды қорғайтын адвокаттар Әділет министрлігінің Қылмыстық бөлімінен Реконструкция дәуіріндегі азаматтық құқықтар заңдарын іске асырып келген.

Азаматтық құқықтар жөніндегі комиссияның құрылуы

I бөлім 101-106-баптарды қамтиды және атқарушы билік органдарындағы түсіне, нәсіліне, дініне немесе ұлттық тегіне байланысты азаматтардың дауыс беру құқығынан айырылуы туралы ақпарат жинау үшін алты мүшеден тұратын Азаматтық құқық комиссиясын құрады; сонымен қатар дауыс беру құқығына қатысты заңдық негіздерді, заңдарды және федералдық үкімет саясатын зерттеуге міндетті. Комиссияның рәсімдері, өкілеттіктері және жауапкершіліктері осы бөлімде егжей-тегжейлі сипатталған. Комиссия жеке тұлғалардан дауыс беруге тіркелудегі қиындықтар және дауыс беру құқығынан айырылу туралы жазбаша шағымдарды немесе жауапты сөздерді қабылдауға тиіс болды. Комиссия Конгресс пен Президентке белгілі бір мерзімде есеп беруге, сондай-ақ екі жыл ішінде түпкілікті есеп ұсынуға міндетті еді, одан кейін ол таратылатын болды.

ІІ бөлім Қосымша Бас прокурордың көмекшісін тағайындау

II бөлім, 111-тармақ президент тағайындайтын және сенат бекітетін қосымша бір көмекші бас прокурор лауазымын белгілейді.

ІІІ бөлім Азаматтық құқықтар мәртебесін нығайту және басқа мақсаттар үшін

III бөлім, 121-тармақ Азаматтық құқықтар туралы ережелерді қосу үшін АҚШ Кодексінің 28-тарауының 1343-тармағын өзгертеді. 122-тармақ 1993 жылғы 42 АҚШ Кодексінің 1989-тармағын күштен шығарады.

IV БӨЛІМШілікті одан әрі қамтамасыз ету және қорғау құралдарын ұсыну

IV бөлім, 131-бап президент және Конгресс мүшелеріне сайлаушылар үшін дауыс беру құқығына қорқыту, мәжбүрлеу немесе басқадай да араласуды тыйым салған. АҚШ Бас прокурорына іс қозғауға, оның ішінде сотқа қарсы бұйрықтар беруге және сот үкімін жеңілдетпеуге қатысты шаралар қолдануға рұқсат берілді, мұндай істер үшін 1000 доллардан аспайтын айыппұл салынып, алты айға бас бостандығынан айырылу мүмкін болды. Заңда айыпталушылардың құқықтарын қорғау үшін кең ауқымды шаралар көзделген. АҚШ Федералды судьяларына заңға қатысты істерді қазылар алқасымен немесе одан тыс қарауға рұқсат етілді. Оңтүстік штаттарының көп бөлігінде дауыс беруге мүмкіндік болмағандықтан, афроамерикандықтар сол штаттардың қазылар алқасынан шеттетілді. Федералды қазылар алқасын іріктеу штаттық қазылар алқасын іріктеу ережелеріне байланысты болғандықтан, кейбір жағдайларда афроамерикандықтар мен әйелдер федералды қазылар алқасына кіргізілмеді. 161-бап федералды соттарды штаттық қазылар алқасының ережелерінен босатты және федералды соттардағы қазылардың біліктілік талаптарын белгіледі. 21 жастан асқан, ағылшын тілінде сауатты және сот округінде бір жыл тұрған, сотталмаған және денсаулығында немесе психикалық жағдайында қызмет етуге кедерес келтіретін ауыр кемшіліктері жоқ "барлық азаматтар" сот алқасына қатысуға құқылы болды. Бұл ережеде нәсіл мен жынысқа қатысты талаптар болмағандықтан, афроамерикандықтар мен әйелдер федералды соттардағы сот процестерінде қазылар алқасында қызмет ете алуға мүмкіндік алды.

V бөлім Азаматтық құқық істерінен туындайтын қылмыстық сотқа қарсылық көрсетуді жазалау және Федералды сот алқасының біліктілігіне қатысты сот кодексін өзгерту туралы

V бөлім 151, 152 және 161-тараулардан тұрады. 151-тарауда комитетке қарсы келуге байланысты қолданылатын жазалау шаралары сипатталған. 152-тарауда қазылар алқасынан шығаруға қатысты федералдық талаптар белгіленеді, атап айтқанда: 1 жылдан астам мерзімге бас бостандығынан айырылған мемлекеттік немесе федералдық сотта қылмыс жасау; ағылшын тілін оқу, жазу, сөйлеу немесе түсіну мүмкін болмауы; немесе психикалық немесе физикалық кемістіктерге байланысты қабілетсіздік. 161-тарауда осы заң "1957 жылғы Азаматтық құқықтар туралы заң" деп аталуы мүмкін екендігі айтылады. Заң Азаматтық құқықтар жөніндегі комиссияны және Азаматтық құқықтар жөніндегі Бас прокурордың көмекшісі лауазымын құрды. Кейін, 1957 жылдың 9 желтоқсанында АҚШ Бас прокуроры Уильям П. Роджерстің бұйрығымен Әділет министрлігінде Азаматтық құқықтарды қорғау бөлімі құрылды, бұл Азаматтық құқықтар жөніндегі Бас прокурордың көмекшісіне жетекшілік ететін жеке бөлімді ұсынды. Бұрын азаматтық құқықтар адвокаттары департаменттің қылмыстық бөлімінен Реконструкция дәуіріндегі азаматтық құқықтар заңдарын қолданып келген. Азаматтық құқықтар қозғалысы кеңейе берді, наразылық білдірушілер өздерінің мақсатын көрсету үшін бейбіт демонстрацияларға қатысты. Президент Джон Ф. Кеннеди 1963 жылдың 11 маусымындағы телеарнадағы Азаматтық құқықтар жөніндегі мәлімдемесінде жаңа заң жобасын ұсынды, онда ол "барлық американдықтарға қоғамға ашық мекемелерде – қонақүйлерде, мейрамханаларда, театрларда, дүкендерде және осы сияқты орындарда қызмет көрсету құқығын беруді" және "дауыс беру құқығын күшейтуді" сұрады. Кеннеди бұл сөзді азаматтық құқықтарға қатысты бірқатар наразылық акцияларынан кейін, ең бастысы 1963 жылдың мамырында аяқталған Бирмингем науқанынан кейін жасады. 1963 жылдың жазында азаматтық құқықтар қозғалысының түрлі бөлімдері Миссисипи штатында сайлаушыларға білім беру және сайлауға тіркеу жұмыстарын жүргізу үшін бірікті. 1964 жылғы "Азаттық жазы" кезінде Солтүстік және Батыс штаттарынан жүздеген студенттер сайлау науқанына және қоғамдық ұйымдастыруға қатысу үшін келді. Бұқаралық ақпарат құралдарының жарияланымдары, әсіресе Филадельфия, Миссисипи маңында Чейни, Гудман және Швернердің қанымен құйылған зорлық-зомбылыққа толы жағдайлар, азаматтық құқықтар заңнамасына ұлттық қолдауды арттырды. Кеннединің қазасынан кейін президент Линдон Джонсон 1964 жылғы Азаматтық құқықтар туралы заңның қабылдануына көмектесті, ол нәсілдік кемсітушілікті және сегрегацияны заңсыз деп жариялады, сондай-ақ 1965 жылғы Дауыс беру құқығы туралы заң мен 24-түзетуді қабылдады, ол сайлауға тіркелуден және дауыс беруден қара нәсілділер мен кедейлерді тоқтатуға бағытталған сайлау салымын және басқа да шараларды жойды, жазбаларды жүргізу және бақылауды орнатты, сондай-ақ кемсітушілік немесе дауыс берудің төмен деңгейі тіркелген аймақтарда федералдық күш қолдануды қамтамасыз етті.

Мұра

Заңның қабылдануы азаматтық құқықтарды қорғауға федералдық үкіметтің күшейе түскенін көрсететіндей болғанымен, заң шектеулі болды. Заңға енгізілген түзетулер оның іске асырылуын қиындатты; 1960 жылға дейін афроамерикандықтардың сайлауға қатысуы бар болғаны 3% ғана артты.