Кіріспе

1872 жылы АҚШ-та 14-ші түзетуде бұрынғы конфедерация мүшелеріне салынған жазаларды жою туралы заң. 1872 жылғы Амнистия заңы – 22 мамырда қабылданған АҚШ-тың федералды заңы, ол 1868 жылғы 9 шілдеде қабылданған Он төртінші түзетуде бұрынғы конфедерация мүшелеріне салынған жазалардың көп бөлігін жойды. Он төртінші түзетудің 3-тармағы белгілі бір лауазымдарды иеленген және содан кейін көтеріліс, бүлік немесе мемлекетке қарсы қызмет еткен кез келген адамды федералды немесе штаттық лауазымға сайлауға немесе тағайындауға тыйым салады. Алайда, бұл тармақта Конгрестің екі палатасының үштен екі бөлігінің дауысымен бұл шектеуді күштен шығару мүмкіндігі қарастырылған. 1872 жылғы заңды 42-ші АҚШ Конгресі қабылдады, ал бастапқы шектеуші заңды АҚШ Конгресі 1866 жылғы мамыр айында қабылдаған. Атап айтқанда, 1872 жылғы заң Американдық Азамат соғысында көтеріліс жасаған сепаратистердің көпшілігіне қатысты лауазымдарға иелік етуге тыйым салуды жойды, бірақ «отыз алтыншы және отыз жетінші Конгрестің сенаторлары мен өкілдері, АҚШ-тың сот, әскери және теңіз қызметінің офицерлері, департамент басшылары және АҚШ-тың шетел істер министрлерінен» басқа. Осы заңның рухына сәйкес, сол кездегі АҚШ президенті Улисс Грант 1872 жылғы 1 маусымдағы жарлығымен, он төртінші түзету бойынша құқықтары шектелгендерге қатысты тергеулер мен қудалауды жүргізуге жауапты барлық округ прокурорларына оларды тоқтатуды бұйырды, бірақ заңда аталған ерекшеліктерге жататын адамдарға қатысты бұл бұйрық қолданбады.

Азамат соғысынан кейінгі қолданылу әрекеті

1872 жылғы рақымшылық туралы заңда он төртінші түзетуде белгіленген барлық саяси кемшіліктер "осымен жойылады" деп көрсетілген, бірақ сол түзету бойынша болашақтағы кемшіліктер де жойылады деп есептелуге тиіс пе екендігі нақты айтылмаған. Он төртінші түзетутің 3-тарауы Америка Азаматтық соғысынан бері екі рет ғана қолданылды: 1919 және 1920 жылдары екі сайлауда да жеңіске жеткен Социалистік партия мүшесі Виктор Л. Бергердің Висконсин штатының өкілі қызметін атқаруына кедергі келтірді, себебі ол 1917 жылғы тыңшылық актісін бұзғаны үшін сотталды. 3-тарау Бергерге қатысты қолданылса да, 1872 жылғы рақымшылық туралы заң қарастырылмаған. Осылайша, осы Заң 3-тарауды бұзатын кейінгі әрекеттер үшін саяси кемшілікті автоматты түрде жоя ма, жоқ па, толыққанды анық емес. 2022 жылдың наурызында, 6 қаңтардағы АҚШ Капитолийіне жасалған шабуылдан кейін, АҚШ-тың Солтүстік Каролина штатының Шығыс округінің аудандық соты бұл Заңның қазіргі Конгресс мүшелеріне де қолданылатынын және 3-тарауды бұзудың кез келген айыптамасының саяси салдарларын автоматты түрде жоятынын шешті. АҚШ-тың төртінші апелляциялық округінің соты бұл шешімді бірауыздан күштен шығарды. Басқа федералдық аудандық сот Заңның қазіргі Конгресс мүшелеріне қолданылмайтынын және 3-тараудың әлі де қолданыста екенін шешті. Апелляциялық сотқа шағымданушының 3-тарауды бұзбағаны анықталғаннан кейін, шағымы қараусыз қалдырылды.