Кіріспе

Американдық ақын (1922–2004)

Джексон Мак Лоу (1922–2004) – американдық ақын, перформанс-өнер шебері, композитор және драматург. Ол көптеген поэзия оқырмандарына жүйелі кездейсоқтық әрекеттері мен өзге де қасақана емес композициялық тәсілдерді қолданушы ретінде таныс. Мак Лоу мұндай тәжірибені алғаш Джон Кейдж, Эрл Браун және Кристиан Вольфтың музыкалық туындыларында көрген. 1962 жылдан 1978 жылға дейін суретші Ирис Лезакқа, ал 1990 жылдан өмірінің соңына дейін ақын Энн Тардосқа үйленген. Флюксус қозғалысының ертедегі өкілі (ол «Кездейсоқтық операциялары антологиясын» бірлесіп жариялаған) және «Тіл ақындарының» стилистикалық негізін қалаушы, Мак Лоу соғыстан кейінгі американдық авангардтың көрнекті тұлғаларымен, соның ішінде Нам Джун Пайк, Кэти Акер, Аллен Гинзберг және Артур Расселмен байланыс орнатқан. Оның туындылары 90-нан астам антология мен журналда жарияланған, Солтүстік және Оңтүстік Америкада, Еуропада, Жапонияда, Австралияда және Жаңа Зеландияда көпшілік алдында оқылған, көрмеге қойылған, орындалған және телерадио арқылы таратылған. Ол Нью-Йоркте, Солтүстік Америкада, Еуропада және Жаңа Зеландияда, Сан-Францискода, Санта-Крузда, Асниерде, Парижде, Буляк (Бордо маңындағы), Марсельде, Буффалода, Филадельфияда және Нью-Йоркте оқыған, өнер көрсеткен және лекциялар оқыған.

Өмір

Мак Лоу 1941 жылы Чикаго университетінен орта білім беру деңгейін аяқтады, 1943 жылға дейін философия және әдебиет бойынша аспирантура курстарын оқуын жалғастырды, ал 1958 жылы Бруклин колледжінің кешкі бөлімінен ежелгі грек тілінде бакалавр дәрежесін алды. Жоғары білімі Мак Лоуға 1966 жылдан 1973 жылға дейін Нью-Йорк университетінде екінші тіл ретінде ағылшын тілін оқытушы болып жұмыс істеуге және Knopf, Funk & Wagnalls, Pantheon, Bantam және Macmillan сияқты көптеген баспагерлер үшін анықтамалық кітаптар редакторы ретінде өзінің көркемдік мансабын қолдауға мүмкіндік берді. 1964 жылдан 1980 жылға дейін Мак Лоу Нью-Йорктегі Авангард фестивалінде суретші, композитор, ақын және орындаушы ретінде қатысты. 1968 жылы ол "Жазушылар мен редакторлар соғыс салығына қарсы наразылық" декларациясына қол қойып, Вьетнам соғысына қарсылық білдіре отырып, салық төлеуден бас тартуға міндеттенді. Оның туындылары тіл мен мағынаны зерттейтін авангардтық журнал – 0 to 9-да жарияланды. 1969 жылы ол Лос-Анджелес округінің өнер мұражайының өнер және технология бағдарламасы үшін компьютерлік көмекпен өлеңдер жазды. 1981 жылдан бастап Мак Лоу мен Энн Тардос жеті радиожобаның сценарийін жазып, режиссерлік етіп, орындады. 1986 жылы ол Жаңа Зеландияға Фулбрайт грантын алды, онда Окленд университетінде Австралия және Жаңа Зеландия Америка зерттеулер қауымдастығының конференциясында негізгі баяндама жасады. Ол композиторлар конференциясына қатысып, Жаңа Зеландияның Нельсон қаласында семинар өткізді. Ол Веллингтон, Дунедин және Окленд қалаларында оқулар өткізіп, өнер көрсетіп, сұхбат берді және семинарлар жүргізді. 1989 жылы Мак Лоу Солтүстік Каролина университетіндегі Көркемөнер фестиваліне қатысты. 1990 жылдан 1991 жылға дейін Мак Лоу Нью-Йорк өнер қорының поэзия комиссиясында жұмыс істеді. 1993 жылы Мак Лоу мен Энн Тардос Нью-Йорктегі Экспериментальдық Интермедиада дауыстағы шығармаларының бірлескен концертін, алдын ала жазылған таспалармен бірге орындады. 1996 жылдың қаңтар айында Санта-Крус штатындағы Калифорния университетінің Коуэлл колледжінде оқулар мен қойылымдар ұйымдастырды. 2000 жылы Мак Лоу Норвегияның Молде қаласында өткен Бьёрнсон фестивалінде өзінің өлеңдерін екі рет оқыды. Ол сондай-ақ Молде маңындағы аралда Курт Швиттерге ескерткіш ашты.

Өлгеннен кейін жарық көрген еңбектері

2008 жылы Энн Тардос редакциялаған «Матурлық заты: жаңа және таңдалған шығармалар» жарияланды. 2012 жылы Counterpath Press баспасы Mac Low 1990 және 2001 жылдар аралығында жазған және өңдеген «154 Forties» өлеңдер жинағын шығарды, оны Энн Тардос редакциялады. Counterpath сонымен қатар заманауи ақындар мен суретшілердің «40-шы жылдарды» оқыған видеоларын түсіру жобасын бастады. 2015 жылы Chax Press Энн Тардос және Майкл О'Дрисколл редакциялаған «THE COMPLETE LIGHT POEMS: 1–60» шығарды.

Құрамы

Ол қолданған қасақана емес композицияның бір түрі, акростихке ұқсас "диастикалық" деп аталатын алгоритмге негізделген. Ол бастапқы материалдан алынған сөздер мен тіркестерді пайдаланып, бастапқы сөз немесе тіркестің әрпін бірінші сөзден, екінші әрпін екінші сөзден және т.б. тізбектеп жазды (грек тілінде "dia" – арқылы), яғни бастапқы мәтінді буынмен буынға дейін өтеді. Өмірінің соңғы 25 жылында ол Анн Тардоспен жиі бірлесіп жұмыс істеді.

Шақырлы операциялар

Джексон Мак Лоу диастикалық өлеңдерін жасауда кездейсоқтық пен тәжірибеге жүгінуімен танымал. Ол басқа ақындар мен жазушылардың туындыларынан сөздерді белгілі бір жүйе арқылы алып, жаңа өлең құрастыратын жобалармен айналысты. Ол мұндай сөздерді көбінесе метрода оқыған мәтіндерінен таңдап алатын. Мұның бір мысалы – Герман Мелвиллдің «Моби Дик» романынан жасалған Мак Лоудың «Мені Ысмайыл деп атаңыз» өлеңі. «Маған Ысмайыл деп айтыңыз» фразасы кітаптың бірінші тарауы «Көріністерде» кездеседі. Мак Лоу бастапқы мәтіннен алынған «Маған Ысмайыл деп атаңыз» фразасын тауып, кітапты хронологиялық ретпен қарап, әр шумақтың әр сөзінің бірінші әрпі «Маған Ысмайыл деп атаңыз» сөздерін құрауына мүмкіндік берді. Сонымен қатар, ол әр шумақтың үшінші және төртінші сөздеріндегі «L» әрпінің қайталануымен ойнады, төртінші сөз үшінші сөзді қайталап айтуға рұқсат берді. Мысалы, өлең «Айналым. Ұзақ, ұзақ» деген жолмен басталады, бұл бастапқы мәтіннің «Айналым» бөлігін көрсетеді. 1998-2003 жылдар аралығындағы «Штейн» сериясы оның соңғы жобаларының бірі. Механикалық сипатына қарамастан, осы кездейсоқ өлеңдердің көптегені сезімталдық пен нәзік түсіндіруге кеңістік береді. Мысалы, Джексон Мак Лоудың «Жарық өлеңдері» әртүрлі жарық түрлерін сипаттайтын кестеден кездейсоқ таңдалған сөйлемдерден тұрады. «32-ші жарық өлеңі: Пол Блэкбернге арналған естелік, 9-10 қазан 1971 жыл» өлеңінде Мак Лоу осы әдіс арқылы қайтыс болған досына құрмет көрсетеді. Өлеңде былай делінген: «Досымның өлімін жарықтандыру үшін қандай жарық түрін таңдасам деймін». Процесс механикалық болғанымен, өлеңдердің өзі қайғы мен басқа да эмоцияларды көрсетеді, олар өлеңдердің жасалу жолына қайшы келеді.

Марапаттар

1985 жылы Мак Лоу Гуггенхайм стипендиясын жеңіп алды. 1988 жылы ол Нью-Йорк өнер қорынан поэзия саласындағы стипендияны алды. 1994 жылы жарық көрген өлеңдер жинағы үшін ол Роберт Крилидің «Эхосымен» бірге Америка сыйлығын бөлісті. 1999 жылы ол Америка ақындары академиясының Доротея Таннинг сыйлығымен және Уоллес Стивенс сыйлығымен марапатталды.

Жеке өмір

Мак Лоу пацифист және "анархистік халықшыл" болды.