Арка астындағы әшекейлі қалыптама – архивольт. Шіркеу есіктерінде жиі кездесетін мұндай ою-өрнектер діни сюжеттерді бейнелейді. Сәулеттік элементтер туралы біліңіз!
Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
Архивольт (немесе воуссюр) – арканың астыңғы жағындағы қисық бойымен жүретін әшекейлік қалып немесе жолақ. Ол доға тәрізді ашылудың айналасын қоршаған әшекейлік қалыптардың (немесе басқа сәулет элементтерінің) қатарларынан тұрады, тікбұрышты ашылудағы архитравқа ұқсас. Бұл сөз кейде арканың ішкі бетіне немесе ішкі қисығына (дәлірек айтқанда, интрадосқа) сілтеме жасау үшін қолданылады. Архивольттер көбінесе шіркеу порталдарының аркаларында кездеседі. Осы архивольттердегі қалыптар мен мүсіндер діни оқиғаларды жеткізу үшін, немесе шіркеудің қасиетті кеңістігі мен сыртқы әлем арасындағы қақпа ретінде шіркеудің діни тұлғалары мен идеологияларын бейнелеу үшін пайдаланылады. Тарих бойында шіркеулерде архивольттер кездеседі, бірақ олардың дизайны, архитектуралық және көркемдік тұрғыдан, олар салынған кезеңге және олар үшін салынған шіркеулерге байланысты үлкен әсер етеді.
Ornamental molding or band following the curve on the underside of an arch
An archivolt (or voussure) is an ornamental moulding or band following the curve on the underside of an arch. It is composed of bands of ornamental mouldings (or other architectural elements) surrounding an arched opening, corresponding to the architrave in the case of a rectangular opening. The word is sometimes used to refer to the under side or inner curve of the arch itself (more properly, the intrados). Most commonly archivolts are found as a feature of the arches of church portals. The mouldings and sculptures on these archivolts are used to convey a theological story or depict religious figures and ideologies of the church in order to represent the gateway between the holy space of the church and the external world. The presence of archivolts on churches is seen throughout history, although their design, both architecturally and artistically, is heavily influenced by the period they were built in and the churches they were designed for.
Этимология
Сөз ағылшын тіліндегі "арка" және "күмбез" сөздерінің итальян (немесе француз) тіліндегі аналогтарынан туындаған.
The word originates in the Italian (or French) equivalents of the English words arch and vault.
Құрылымдық ерекшеліктері
Архивольттар көбінесе шіркеу порталдарының құрамында, тимпанның үстіндегі аркалардың астыңғы жағында, есік бағаналарымен шектеліп, жамба бағаналарында аяқталады. Әрбір аркада әдетте бірнеше қабатты архивольттар болады. Архивольттардың осы негізгі құрылымы мен орналасуы жиі кездеседі, бірақ архивольттардың көркемдік ерекшеліктері олардың қай уақытта және қай жерде жасалғандығына, сондай-ақ қандай шіркеуге арналғандығына байланысты жиі өзгеріп отырады. Арка пішіні соның мысалы, готикалық порталдарда сүйір арка ерекшеленсе, романдық порталдарда дөңгелек арка күтіледі. Бұл дөңгелек және сүйір элементтер шіркеудің ішінде де байқалады, готикалық шіркеулерде сүйір шатырлар, ал романдық шіркеулерде дөңгелек шатырлар болады.
Archivolts are usually found as a part of a church portals, on the underside of the arches above the tympanum, bracketing the lintel and ending on the jamb columns, each archway usually has several layered archivolts. While this basic structure and placement of archivolts is usually present, the specific artistic features of archivolts change frequently as a result of when and where they were designed and what kind of church they are a feature of. The shape of the arch is an example of this, in Gothic portals a pointed archway is iconic, while in Romanesque portals a rounded archway is to be expected. These rounded and pointed features are also seen inside the church, where Gothic churches have pointed vaults, and Romanesque churches have rounded ones.
Архивольттардың дамуы
Архивольт алғаш рет Реконкиста кезінде Франция мен Испаниядағы шіркеулердің кіреберісінде пайда болды. Олардың шіркеудің негізгі бөлігінің (нав) қысылған нұсқасы ретінде дамығандығы айтылады, қабатты аркалардың қалыптары шіркеудің сыртынан киелі атмосфераға дейінгі теологиялық саяхатты бейнелейді. Тас мүсіндерді шіркеулердің сыртына қолдану алғаш рет XI ғасырда кеңінен таралды. Кальвин Кендалл бұл қалыптар мен мүсіндердің кейінірек пайдалануын былай сипаттайды: “[Шіркеу Порталдары] ғибадат етушілердің рухани әл-ауқатымен айналысты және қасиетті кеңістікті құруға және оны анықтауға қызмет етті”. Порталдарды және олардың архивольттеріндегі қалыптарды сыртқы қоғамдық кеңістік пен шіркеу ішіндегі қасиетті кеңістіктің арасын бөлу ретінде пайдалану – шіркеу туралы білімді және оның ішіндегі теологияны жеткізудің жаңашыл тәсілі болды. Рудольф Конрадтың көрсетуінше, шіркеу архитектурасын пайдаланудағы бұл эволюция XII ғасырдағы үлкен көлемдегі ақпаратты жіктеу, сақтау және тарату саласындағы маңызды жетістіктермен бірге жүрді. Бұл архивольттардың дизайнында күрделі теологиялық оқиғалар мен хабарламалар арқылы көрініс тапты, көптеген архивольттардың егжей-тегжейлі дизайны осыны көрсетеді.
Archivolts first became a feature on the entrance of churches in France and Spain during the Reconquest. They are believed to have evolved as a compressed version of the nave of a church, the moldings of the layered arches depicting a theological journey from outside the church to the sacred atmosphere inside it. The use of stone sculpture on the outside of churches was first widely seen in the eleventh century. The later utilisation of these mouldings and sculptures is depicted by Calvin Kendall, “[Church Portals] concerned themselves with the spiritual well being of worshippers, and they served to create and delineate sacred space.” The use of portals and the mouldings on their archivolts as a separation between the outside public domain and the holy space inside a church was an innovative idea to communicate knowledge about the church and theology observed inside. As demonstrated by Rudolph Conrad, this evolution in the utilisation of church architecture came about simultaneously with the significant advances of categorising, maintaining and sharing large amounts of information that was happening in the twelfth century. The application of this in the design of archivolts is shown through the complex theological stories and messages that are represented by the detailed design of many archivolts.
Романдық
Шіркеу порталдарының күрделілігі және олардың қалыптарының, сондай-ақ архивольттардың жобаларының маңыздылығы алғаш рет романдық шіркеулерде кеңінен байқалды, бұл әсіресе он бірінші ғасырдан он үшінші ғасырдың басына дейін көрінді. Шіркеу архитектурасының романдық кезеңінде тас мүсіндер шіркеу порталдарының қалыпты ерекшелігіне айнала бастады, әсіресе Мәсіхті архивольттерде және олардың айналасында киелі кеңістіктің басталуын білдіру үшін пайдалану. Романдық порталдар мен архивольттар көбінесе римдік архитектурада көрінетіндей дөңгелек пішіндес. Бұл шіркеудің ғимарат және қауымдық орын ретіндегі рөлі үшін маңызды болды, себебі орта ғасырлық романдық кезеңде көптеген адамдар оқи алмады, сондықтан бұл мүсіндер христиан дінінің маңызды оқиғаларын бейнелей және шіркеу идеологиясын жеткізе алды, оны көпшілік түсінбеуі мүмкін еді.
The complexity of church portals and the subsequent significance of their mouldings and the designs of their archivolts was first observed on a wide scale on Romanesque churches, seen primarily in the eleventh century through to the early thirteenth century. The Romanesque period of church architecture is when stone sculpture began to become a common feature of church portals, specifically the use of Christ, on the archivolts and surrounds to signify the beginning of holy space. Romanesque portals and archivolts are most often rounded, as seen in Roman architecture. This was significant to the role of the church as both a building and congregational place as during the medieval Romanesque period most people were not able read, so these sculptures were able to depict important events central to the Christian faith and convey ideologies of the church that the public may have otherwise been unable to understand.
Готика
Готикалық сәулет, негізінен XII ғасырдың ортасы мен XVI ғасыр аралығында кең таралған, романдық сәулеттің жалғасы болып табылады және көбінесе христиан сәулетінің бастауы ретінде қарастырылады. Бұл готикалық порталдар мен олардың архивольттарының көркемдік және сәулеттік элементтеріндегі символизмде көрінеді. Готикалық порталдар мен архивольттардың ерекше тік қабақшасы адамдардың назарын жоғары, аспанға көтеріп, Құдайдың қатысуын үнемі еске салады және өмірдің қасиетті және рухани жақтарына, жерлік емес, назар аударуға шақырады.
Gothic architecture, predominately found between in mid twelfth century and the sixteenth century was the successor to Romanesque architecture, and is often viewed as the birth of Christian architecture. This is seen in the symbolism of both the artistic and architectural features of Gothic portals and their archivolts. The classic pointed arch of Gothic portals and archivolts is used to direct people’s eyes above, to heaven, a constant reminder of the presence of God and an encouragement to focus on the sacred and heavenly aspects of life, and not the earthly ones.
Сен-Дени соборы
Сен-Дени соборы – француздық собор, готикалық христиандық архитектураның негізін қалаушы үлгілердің бірі ретінде танымал. Оны XII ғасырда Аббот Сугер жобалап, XIII ғасырда салдырған. Памела Блум айтқандай, Сен-Дени соборының батыс жағындағы порталдарда ерте готикалық архитектуралық ерекшеліктердің көп бөлігі бар екені қабылданғанымен, собордың готикалық немесе романдық стильде сипатталуы туралы пікірталас әлі де жалғасуда, себебі собор салынғаннан бері әртүрлі өнер және архитектуралық стильдерде бірнеше реставрациялар жасалған. Собордың батыс жағында үш шіркеу порталы орналасқан, олардың барлығында архивольттер бар. 1140 жылы осы үш портал және Сен-Дени соборының батыс бөлігі қасиеттендірілді. Сен-Дени соборының архивольттері – готикалық шіркеулерде байланыс құралы ретінде шіркеу кіреберістерінде күрделі мүсіндер мен жазуларды қолданудың ең алғашқы мысалдарының бірі. Сен-Дени соборының архивольттері готикалық архитектураның өте ерте кезеңдерінде жасалғандықтан, портал мүсіндеріндегі драпировканы қолдану сияқты романдық архитектураға тән белгілердің мысалдары әлі де кездеседі.
The Saint Denis Cathedral is a French cathedral, known as one of the founding examples of Gothic Christian architecture, it was designed by Abbott Suger in the twelfth century and constructed during the thirteenth century. While it is generally accepted that the portals on the west facing side of Saint Denis cathedral have most of the Early Gothic architectural features, as claimed by Pamela Blum, there is still some debate about whether the cathedral is more accurately characterised as Gothic or Romanesque due to the multiple restorations that have been done on the Cathedral in varying artistic and architectural styles since it was built. The west side of the cathedral is home to three church portals, all of which contain archivolts. In 1140 these three portals and the west end of Saint Denis Cathedral were consecrated. The archivolts of the Saint Denis Cathedral are one of the earliest examples of the use of complex sculptures and inscriptions on church entrances as a means of communication in Gothic churches. As the archivolts of Saint Denis Cathedral were designed in the very early stages of Gothic architecture, there are still instances of features that characterise Romanesque architecture such as the use of drapery in the sculptures of the portal.
Сент-Анн порталы, Нотр-Дам
Нотр-Дам соборының батыс қасбетінде орналасқан Санта-Анна порталы XII ғасырда Париж қаласында Марияның анасы және Иса Мәсіхтің әжесі Санта-Аннаның құрметіне салынған. Портал Иса Мәсіхтің өмірінің әртүрлі жақтарын көрсетеді, мысалы, оның әжесі Анна (портал оған арналған) және атасы Иоахим, сондай-ақ оның анасы Мария мен Жүсіп. Санта-Анна порталының архивольттері сүйір, бұл готикалық аркалардың классикалық белгісі. Архивольттер көптеген кішкентай мүсіндермен әсемделген, бұл мүсіндер XII және XIII ғасырларға жатқызылған. Санта-Анна архивольттеріне бірнеше реставрация жұмыстары жүргізілді, ол архивольттердің стильдік ерекшеліктерінің және архивольт жасалған тастың түс айырмашылықтарының нәтижесінде анықталды. Порталдағы және оның архивольттеріндегі мүсіндер шіркеу мен оның қауымдастығы үшін маңызды болған белгілі бір тұлғаларды бейнелейді, олар діни иконалар ретінде де, сол кездегі қоғамдық билік өкілдері ретінде де танымал болған, мысалы, король Людовик VIII, шіркеумен байланысты епископтар, Иса және оның отбасының бірнеше мүшелері.
Sainte Anne portal situated on the west facade of the Notre Dame was built in Paris during the twelfth century in honour of Sainte Anne, Mary’s Mother and Jesus Christ’s Grandmother. The portal displays some of the different aspects of Jesus Christ’s life, like his Grandparents Anne (whom the portal is dedicated to) and Joachim, and his parents Mary and Joseph. The archivolts of the Saint Anne portal are pointed, a classic feature of Gothic archways. The archivolts are lined with several small sculptures of people, these sculptures have been identified as coming from both the twelfth and thirteenth century. Several restorations have been performed on the Saint Anne archivolts, which was discovered as a result of the slightly varying stylistic features of the archivolts and colour differences in the stone the archivolt is made of. These sculptures on the portal and its archivolts depict specific people that were significant to the church and the community it served, both as religious icons, and figures of societal power at the time of its design, such as King Louis VIII, bishops involved with the church, Jesus and several members of his family.