Кіріспе

Емдеу бастапқыда сусыздану мен электролиттердің бұзылуын жоюдан басталады. Пилорикалық стеноз туралы алғашқы сипаттама 1888 жылы жасалса, ал Конрад Рамстедт 1912 жылы алғаш рет хирургиялық ем жүргізген. Құсу көбінесе өтсіз ("өт жоқ") және "қуатты құсу" деп сипатталады, себебі ол осы жастағы әдеттегі қайта түкіруден (гастроэзофагеальдық рефлюкс) күштірек болады. Кейбір нәрестелер нашар тамақтанып, салмақ жоғалтады, ал кейбіреулері қалыпты салмақ жинады. Сусыздану болуы мүмкін, бұл нәресте көз жасымен жыламайды және бірнеше сағат немесе бірнеше күн бойы зәр шығармағандықтан аз ылғал немесе кір жуатын пеленкаларды шығарады. Симптомдар әдетте 3-12 апталық шақта басталады. Қосымша белгілерге іштің жоғарғы бөлігіндегі эпигастриялық толығу және нәрестенің сол жағынан оң жағына қарай көрінетін перистальтика жатады. Ұдайы аштық, қоғару және іш ауруы – баланың дұрыс тамақтана алмауының басқа да мүмкін белгілері.

Себеп

Сирек жағдайларда, нәрестелік пилориттік стеноз аутосомалық-доминантты жағдай ретінде кездесуі мүмкін. Бұл пилоралық сфинктер бұлшық етінің туа біткен анатомиялық тарылуы ма, әлде функционалдық гипертрофиясы ма екені әлі анық емес.

Патофизиология

Гипертрофиялық пилордың салдарынан асқазаннан шығудың бұзылуы асқазан мазмұнының он екі елі ішегіне босатылуын қиындатады. Осының салдарынан, ішкен барлық тағам мен асқазан секрециясы тек құсу арқылы шығады, ол қатты сипатта болуы мүмкін. Гипертрофияның нақты себебі белгісіз болғанымен, бір зерттеуде нәрестелердегі жоғары қышқылдық деңгей патогенезге қатысты болуы мүмкін екені көрсетілген. Клиникалық пилорикалық стеноздың шамамен 4 аптада дамуы және консервативті емдеумен хирургиясыз ұзақ мерзімдік жазылуының осы физиологиялық түсіндірмесі жақында қайта қарастырылды. Ұзаққа созылған құсу асқазан қышқылын (хлорид қышқылын) жоғалтуға әкеледі. Құсық құрамында өт болмайды, себебі пилоралық обструкция он екі елі ішегінің мазмұнының (өтті қамтитын) асқазанға енуіне кедергі келтіреді. Хлоридтің жоғалуы қандағы хлорид деңгейінің төмендеуіне алып келеді, бұл бүйректің бикарбонатты бөліп шығару қабілетін нашартатады. Бұл метаболикалық алкалозды түзетуге кедеріс келтіретін фактор. Қан көлемінің азаюына байланысты екіншілік гиперальдостеронизм дамиды. Жоғары альдостерон деңгейі бүйректің Na+ (қан тамырлары көлемінің азаюын тоқтату үшін) белсенді түрде сақтауына және K+ (қандағы калий деңгейінің төмендеуіне әкеліп соқтыратын) несеппен көп мөлшерде шығаруына себеп болады. Метаболикалық алкалозға организмнің компенсаторлық жауабы – гиповентиляция, ол артериялық pCO2 деңгейінің жоғарылауына әкеледі.

Диагностика

Диагноз мұқият анамнез бен физикалық тексеру арқылы қойылады, көбінесе рентгендік бейнелеу зерттеулерімен толықтырылады. Кез келген нәрестеде қатысты құсу болса, пилорикалық стеноз күдікті болуы керек. Физикалық тексеру кезінде ішті пальпациялау эпигастрийде массаны анықтауы мүмкін. Бұл масса – үлкейген пилордан тұрады, оны «зәйтүн» деп атайды, және кейде нәрестеге сүт бергеннен кейін анықталады. Сирек жағдайларда, асқазанның мазмұнын тарылған пилор арқылы өткізуге тырысуына байланысты сезілетін немесе көрінетін перистальтикалық толқындар байқалады (NEJM-дегі видео). Пилорикалық стеноздың көптеген жағдайлары, егер мүмкін болса, ультрадыбыспен диагностикаланады/расталады, ол қалыңдаған пилорды және асқазан мазмұнының проксималь он екі елі ішегіне өтпеуін көрсетеді. 30 күннен кіші нәрестелерде бұлшық қабырғасының қалыңдығы 3 мм немесе одан көп және пилор арнасының ұзындығы 15 мм немесе одан көп болса, бұл қалыптан тыс саналады. Асқазан мазмұны пилордан өтіп жатқаны көрінбеуі керек, себебі егер өтетін болса, пилорикалық стеноз жоқ деп есептеліп, пилороспазм сияқты басқа да дифференциалдық диагноздар қарастырылуы керек. Жоғарғы мезентериялық артерия мен жоғарғы мезентериялық венаның орналасуын ескеру қажет, өйткені осы екі қантамырдың орналасуының өзгеруі пилорикалық стеноздың орнына ішек малротациясын көрсетеді. Жоғарғы асқазан-ішек эндоскопиясы пилордағы обструкцияны көрсетсе де, дәрігерлер гипертрофиялық пилорикалық стеноз бен пилороспазмды нақты ажыратуда қиындық көреді. Қан сынақтарында калий мен хлордың төмен деңгейі, қанның pH-ының жоғарылауы және қандағы бикарбонат деңгейінің жоғарылауы анықталады, бұл асқазан қышқылының (құрамында тұз қышқылы бар) үздіксіз құсу арқылы жоғалуына байланысты болады. pH тепе-теңдігін түзету үшін жасушадан тыс калий жасуша ішіндегі сутегі иондарымен алмастырылады. Бұл белгілер кез келген себептен болатын қатысты құсу кезінде байқалуы мүмкін.

Емдеу

Сәбилік пилорикалық стеноз көбінесе хирургиялық еммен шешіледі; өте сирек жағдайларда жағдайы жеңіл болғандықтан дәрі-дәрмекпен емдеуге болады. Пилорикалық стеноздың қаупі негізгі мәселеден гөрі дегидратациядан (сусызданудан) және электролиттердің тепе-теңдігінің бұзылуынан туындайды. Сондықтан, нәресте алдымен дегидратацияны және төмен хлорид деңгейімен қатар қанның жоғары pH көрсеткішін тамырға құйылатын сұйықтықтар арқылы түзету арқылы тұрақтандырылуы керек. Бұл әдетте 24–48 сағат ішінде жасалады. Пилорикалық стенозды емдеу үшін тамырға және ауызға берілетін атропин қолданылуы мүмкін. Оның сәттілік деңгейі 85–89% құрайды, ал пилоромиотомияда бұл көрсеткіш шамамен 100% болады, бірақ ол ұзақ стационарлық емдеуді, тәжірибелі медбикелерді және емдеу барысында мұқият бақылауды талап етеді. Анестезияға немесе хирургияға қарсы көрсетімдері бар балаларға, немесе ата-аналары хирургиялық араласуды қаламаса, бұл емге балама болып табылуы мүмкін.

Хирургиялық операция

Пилоралық стеноздың нақты емделу жолы – Рамштедт процедурасы деп аталатын хирургиялық пилоромиотомия (пилораның бұлшық қабатын тіліп, асқазан шығу жолын кеңейту). Бұл операция хирургтың тәжірибесі мен қалауына қарай, бір тік кесік (әдетте 3–4 см) арқылы немесе лапароскопиялық жолмен (кішкентай бірнеше тесік арқылы) жасалуы мүмкін. Бүгінде лапароскопиялық техника дәстүрлі ашық операциялардың орнын толығымен басып, кішкентай дөңгелек кесік немесе Рамштедт процедурасын қамтиды. Ескі ашық операциялармен салыстырғанда, асқынулар деңгейі бірдей, бірақ жараның жұқпалу қаупі айтарлықтай төмен. Қазір АҚШ-тағы көптеген балалар ауруханаларында бұл стандартты емдеу болып саналады, алайда кейбір хирургтар әлі де ашық операция жасауды жалғастырады. Операциядан кейін 3 мм-лік кішкентай тесіктерді көру қиын. Жоғарыда суреттелген тік кесік енді көбінесе қажет емес, бірақ соңғы жылдары көптеген кесіктер көлденең жасалған. Асқазан он екі елі ішекке ашылғаннан кейін тамақтандыруды қайта бастауға болады. Операциядан кейінгі алғашқы күндері ас қорыту жүйесі қалыпқа келгенде құсу болуы мүмкін. Сирек жағдайларда, жасалған миотомия толыққанды болмайды және қайта құсу жалғасады, сонда қайта операция жасау қажет болады. Пилоралық стеноздың ұзақ мерзімді салдары немесе баланың болашағына әсері жоқ.

Эпидемиология

Ер адамдар әйелдерге қарағанда жиірек ауырады, ал тұңғыш ұлдарда бұл аурудың пайда болу ықтималдығы шамамен төрт есе артық. Ауруға генетикалық бейімділік бар. Көбінесе скандинавиялық текті адамдарда кездеседі және көп факторлы мұрагерлік сипаттарына ие. В немесе О қан тобына жататын еуропалық нәсілді ұл балалар басқа қан топтарына қарағанда осы ауруға көбірек шалдығады. Жүктіліктің соңғы кезеңінде және туғаннан кейінгі алғашқы екі аптада ана сүті арқылы да жұғуы мүмкін.