Кіріспе

Финн шпиці (фин: suomenpystykorva) – Финляндиядан шыққан иттер тұқымы. Бұл тұқым бастапқыда құйрыққақтардан бастап аюға дейін кез келген аңды аулау үшін жаттырылған. Ол "қайырып көрсететін" ит, аңның орнын қабылдап хабарлау арқылы, аңның назарын өзіне аударады, соның арқасында аңшыға жақындау оңайлай түседі. Оның аң аулаудағы бастапқы мақсаты – ағашқа қашқан аңды, мысалы, қарақасқа мен теңқосқа көрсету болған, бірақ ол бұғы аулауға да өте жақсы келеді. Кейбір жекелегендер тіпті аюды қуғандарын да білуге болады. Өз Отанында бұл тұқым әлі де көбінесе аң аулау иті ретінде қолданылады. Бұл тұқым әдетте мейірімді және балалармен жақсы тіл табысады, сондықтан үй шаруашылығына жарамды. Финн шпиці 1979 жылдан бері Финляндияның ұлттық иті болып саналады.

Ұрпағы

Иттің көптеген тұқымдарының генетикалық жақындығы сұр қасқырға араласу нәтижесінде пайда болған. Дегенмен, бірнеше Арктикалық ит тұқымдары Солтүстік Азияның қазір құрып кеткен Таймыр қасқырымен генетикалық жақындық көрсетеді. Бұл тұқымдар – жоғары ендікте таралған Карело-фин лайкасы, Сибір хаскиі және Гренландия иті, сондай-ақ арктикалық адамдар популяциясымен байланысты, және шамалы дәрежеде Шар Пей. Гренландия итінің араласу графигі 3,5% ортақ материалдың ең жақсы сәйкес келетінін көрсетсе, 1,4%-тан 27,3%-ға дейінгі ата-тектің үлесі деректермен үйлеседі. Бұл Таймыр қасқыры мен осы 4 жоғары ендіктегі иттердің ата-бабалары арасында араласу болғанын көрсетеді. Бұл интрогрессия жоғары ендікте өмір сүрген ертедегі иттерге жаңа және қиын ортаға бейімделуге көмектесетін пайдалы фенотиптік өзгерістерді сыйлаған болуы мүмкін. Бұл сонымен қатар, қазіргі ит тұқымдарының тегі бірнеше аймақтан шыққандығын көрсетеді.

Тарих

Фин шпицтері 3000 жыл бұрын Орталық Ресейден көшіп келген шпиц тұқымдас иттерден пайда болған деп саналады. Бұл шағын орманшылардың топтары азық-түлік алуда өз иттеріне сенді, ал фин шпицінің тамаша аң ауру қабілеті оны ең бағалы таңдауға айналдырды. 1880 жылы, жетілген көлік құралдары түрлі халықтар мен олардың иттерін жақындастырған кезде, фин шпицтері басқа тұқымдармен шағылысып, ерекше тұқым ретінде жоғалу қаупіне тап болды. Фин Кеннел Клубы тұқым стандартын алты рет жаңартты, ал соңғы нұсқасы 1996 жылы бекітілді. 1979 жылы клубтың 90 жылдығы тойланғанда фин шпиці Финляндияның ұлттық ит тұқымы деп жарияланды. Клуб сондай-ақ фин шпицімен аң ауру тәжірибесін ЮНЕСКО-ның материалдық емес мәдени мұра тізіміне қосу үшін жұмыс жүргізіп жатыр.

Сыртқы келбеті

Дұрыс пішіні шаршы келген болуы керек, яғни дене ұзындығы құрсаудың жерге дейінгі биіктігімен бірдей немесе сәл қысқа болуы тиіс. Дене ұзындығы иық немесе төс алдынан құйрыққа дейін өлшенеді. Әйелдерде дене ұзындығы еркектерге қарағанда артқы жағынан сәл ұзақ болуы мүмкін. Екі жыныстың да аяқтары денесінен сәл ұзын көрінуі керек. Елсіз саусақтар алдыңғы және/немесе артқы аяқтарда болуы мүмкін. Егер артқы аяқтағы елсіз саусақтар пайда болса, оларды алып тастау керек. Алдыңғы аяқтағы елсіз саусақтарды қалау бойынша алып тастауға болады.

Жамылғы

Фин шпицінің екі қабатты түгі болады, ол жұмсақ, тығыз астыңғы түктен және 2,5 – 5 см (бір-екі дюйм) ұзындығындағы ұзын, қатты қорғаушы түктерден тұрады. Сыртқы түгі мойынның маңындағы бөлігінен аспауы керек. Мойын, арқа, жамбас және құйрықтың түбіндегі түгі қаттырақ, тығыз және ұзын болуы керек, ал бас және аяқтарындағы түгі қысқарақ болуы тиіс. Еркектердің түгі әйелдерге қарағанда сәл ұзын және қалың болуы керек, ал әйелдердің түгі сәл нәзік болады. Құйрықтың қауырсыны иттің жалпы келбеті үшін маңызды, бірақ тым ұзын болмауы керек. Қауырсынды ұзын түктер итке ұқыпсыз көрініс береді. Сонымен қатар, құйрықтың орналасуы да маңызды, фин шпиці құйрығын бір жақтан екінші жаққа қозғай білуі керек. Көптеген фин шпицінің сүйікті жағы болады, бұл қалыпты жағдай. Түкке дұрыс күтім жасау өте маңызды. Фин шпиці жылына екі рет астыңғы түгін тозады. Иелері ескі астыңғы түкті жойып, жаңа түктің дұрыс өсуін қамтамасыз етуі керек. Ит түкті және толы көрінсе де, тым көп астыңғы түк теріде проблема тудыруы мүмкін. Көрмеде түк толығымен табиғи күйде көрсетілуі керек; түкті щеткамен тарауға рұқсат етіледі, бірақ қырқуға рұқсат жоқ, тіпті миықты да қырқуға болмайды. Дегенмен, артық астыңғы түк алынып тасталуы керек. Кейбір көрмеге қатысушылар иттің түгі көбірек көрінуі үшін, оны артық түкпен көрсетуді таңдайды. Астыңғы түгін тоздырмауды кейбір судьялар немқұрайдылық деп санайды, олар таза және тарақталған түкті артық көреді. Тағы бір ерекшелік – аяқ басындағы түктер. Аяқ басындағы түктер мен тырнақтар көрмеге дайындау үшін жақсылап қырқылуы керек.

Түсі

Көбінесе, күшіктерді қызыл түлкінің баласына ұқсас деп сипаттайды. Олар қара сұр, қара, қоңыр немесе құм түсті болып, көп мөлшерде қара түспен туады. Көктемгі түсті күшік немесе кеудесінде көп ақ түсі бар күшіктер көрме мақсаты үшін қолайлы емес. Тәжірибелі өсіруші туған кезде ересек иттердің түсін бағалай алады, бірақ одан да кейін күшік өскен сайын түсі сәл өзгеруі мүмкін. Түс жарқын және айқын болғанда, ешқандай күңгірттік болмағанда, нақты бір реңге қалау көрсетілмейді. Жүні ешқашан бір түсті болмауы керек. Ол көлеңкеленген болуы керек және анық түс өзгерістері болмауы тиіс. Жүні әдетте иттің арқасында ең қараңғы түсіне жетеді, кеудесі мен құрсағының айналасында біртіндеп ашық түске өтеді. Ішкі жүн әрқашан сыртқы жүннен ақырқырақ болуы керек, бірақ ешқашан ақ болмауы керек. Кеудеде 1,5 см-ден аспайтын ені бар шағын ақ даққа рұқсат етіледі, ал аяқтардың ақ ұштары қабылданады, бірақ тілекке қарсы. Фин шпицтері адамдармен жақсы қарым-қатынас жасайды және олар әсіресе балалармен жақсы тіл табысады. Олар әрқашан балалармен ойнауға дайын, бірақ егер оларға назар бермесе, әдетте кетеді. Барлық иттер сияқты, кішкентай балалар мен иттерді бірге қалдырғанда әрқашан қадағалау керек. Бұл тәуелсіз тұқым, ол өз отбасына адал болады, бірақ бейтаныс адамдармен салқын қарым-қатынас жасайды. Фин шпицтері қорғанышқа бейім; аталықтары аналықтарына қарағанда үстемдік танытуға бейім. Көптеген Фин шпицтері үйдегі басқа иттермен жақсы тіл табысады. Олар аң аулаушы ит ретінде өсірілген, сондықтан кішкентай жануарлар мен үй құстарының жанында сенімсіз, бірақ жеке жағдайларда мысықтармен жақсы араласа алады, әсіресе олармен бірге өскен жағдайда.

Жақсылық

Бұл тұқым кез келген қалыпты емес нәрсеге қатысты қатты үреді. Үреу олардың аң ауу қызметінің маңызды бөлігі болып табылады. Финляндияда бұл иттердің үре білу қабілеті бағаланады, ол қысқа, өткір үрімдерден бастап, минутына көптеген үрімдерге дейін, йодль естілетіндей болады. Фин шпиці минутына 160 ретке дейін үрей алады. Скандинавияда "Үрімнің патшасы" анықтау үшін жарыс өткізіледі. Финляндияда конформациядан чемпионатты жеңіп алу үшін олардың даладағы үре білу қабілеті дәлелденуі керек. Аң ауда қолданылғанда, үрім аңшыға иттің орман ішінде аң тапқанын хабарлау тәсілі болып табылады. Бұл тұқым қатал жаттығу әдістеріне жақсы жауап бермейді. Оларды жеңіл әрі оң күшейту әдістерімен тәрбиелеу керек. Сабырлылықпен, тыныш, бірақ нық ұстау арқылы фин шпицінің керемет серігі болуы мүмкін.