Кіріспе
1715 жылғы Якобит көтерілісінің соңғы шайқасы Престон шайқасы (1715 жылдың 9-14 қарашасы) 1715 жылғы Якобит көтерілісінің соңғы шайқасы болды, ол Джеймс Фрэнсис Эдвард Стюартты Джордж I орнына британ тағына отырғызуға жасалған әрекет еді. Екі күнге созылған көшедегі шайқастан кейін Якобит қолбасшысы Томас Форстер генерал Чарльз Уиллс басқаратын үкіметтік әскерлерге тәлімдеді. Бұл, мүмкін, Англия топырағында болған соңғы шайқас еді.
The Battle of Preston (9–14 November 1715) was the final action of the Jacobite rising of 1715, an attempt to put James Francis Edward Stuart on the British throne in place of George I. After two days of street fighting, the Jacobite commander Thomas Forster surrendered to government troops under General Charles Wills. It was arguably the last battle fought on English soil.
Өмірбаян
Якобиттер Англияның оңтүстігіне аз қарсылықпен көшті, ал Престонға жеткен кезде Ланкаширде олардың саны шамамен 4000-қа жетті. Олардың кавалериясы 1715 жылғы 9 қараша күні түнінде Престонға кірді, ал оларға қарсы екі драгун отряды мен милиция полкінің бір бөлігі Уиганға шегінді. Генерал Чарльз Уиллске олардың ілгерілеуін тоқтату бұйырылды, ол 11 қарашада алты полкпен Манчестерден шығып, 12 қарашада жетті. Якобиттердің басшысы Томас Форстер болды, ол әскери тәжірибесі шамалы Нортумберлендтен шыққан помещик, көбінесе протестант болғандықтан таңдалды; Уиллстің жақындап келе жатқанын білгеннен кейін, ол қалуға шешім қабылдады және Престоннан 0,5 миль (1 км) қашықтықтағы Риббл көпіріндегі берік қорғаныс позициясынан әскерлерді кері тартып алу қателігін жасады.
Шайқас
Якобиттер Престонның басты көшелерін кедергіледі, ал Уиллз дереу шабуылға бұйрық берді, бірақ ол кедергілерден де, үйлерден де отқа тап болды, нәтижесінде Ганноверлік шабуыл ауыр шығындармен кері тартылды. Содан кейін Уиллз үйлерді өртеуге бұйрық берді, мақсаты – оттың якобиттердің орналасқан жеріне тарауы, ал якобиттер де үкімет күштері басып алған үйлерді өртеуге тырысты. Түнде Уиллз үкімет күштерінің басып алған позицияларын анықтау үшін жарықтандыруға бұйрық берді, бұл якобиттердің снайперлеріне көмектесті, бірақ түнгі уақытта көптеген якобиттер қаладан қашып кетті. Осы оқиғалар туралы әңгіме Ланкаширдің мәшһүр балладасында – «Міне, құс құлады» деп айтылады. 13 қарашада Джордж Карпентер басқаруымен Ньюкаслдан қосымша үкімет күштері келді, Уиллз оларды қоршаудағы якобиттердің қашуына жол бермеу үшін орналастырды. Салдары аз болғанымен, олардың жағдайы үмітсіз еді, және Форстерге өзінің бағыныштысы Генри Оксбург Уиллзбен шарттар бойынша капитуляциялау үшін келіссөздер жүргізуге кеңес берді. Шотландтар бұл туралы хабардар болған жоқ, және олар бұл туралы білгенде көшелерде шеру тартты, тіпті капитуляция туралы айтқан якобиттерді қорқытып, бірнеше адамды өлтірді немесе жарақаттады. 14 қарашада сағат 7:00-де Форстер шартсыз капитуляция ұсынды, бірақ Уиллз оны шотландтарға да қатысты болмаса қабылдамайтынын айтты; қысқа талқыдан кейін олар бірдей шарттарда капитуляциялайтындарын растады.
Салдары
1468 якобит тұтқынға алынды, олардың 463-і ағылшын. Джордж Сетон, Винтонның 5-ші графы, Уильям Гордон, Кенмюрдің 6-шы виконты, Уильям Максвелл, Нитсдейлдің 5-ші графы, Джеймс Радклифф, Дервентуотердің 3-ші графы және Уильям Мюррей, 2-ші лорд Найрн тұтқындалғандардың арасында болды. Кейіннен олардың барлығы мемлекеттік қылмыс жасағаны үшін айыпталып, өлім жазасына кесілді. Алайда Винтон мен Нитсдейл Лондон мұнарасынан қашып шықты. 1716 жылдың мамыр айында полковник Оксбург көтеріліске қатысқаны үшін Тибернде асылып, сүйреліп, төртке бөлінді. Грегор кланының мүшелерінен басқа барлық тірі қалған тұтқындар кейіннен 1717 жылғы Кешірім туралы заңмен кешірілді. Он жеті якобит қаза тауып, жиырма бес адам жараланды. Үкімет тарапынан шамамен 300 адам қаза тауып, жараланды. Престон шайқасында тұтқындалған қарапайым таулықтардың көпшілігі Америкаға жер аударылды.
Ағылшын жеріндегі соңғы шайқас
Престон шайқасы көбінесе Англия топырағында болған соңғы шайқас деп есептеледі, бірақ бұл "шайқас" терминінің анықтамасына байланысты, себебі оған қатысты әртүрлі түсіндірулер бар. Престон – нағыз шайқас емес, қоршау болғандықтан, 1685 жылы болған Седжмур шайқасы да осы атаванға үміткер, сондай-ақ 1745 жылдың 18 желтоқсанында Камбриядағы Пенрит маңындағы Клифтон Мурдағы шайқас, «Қырық бес» жақыптар көтерілісі кезінде болған. Дегенмен, Престон шайқасы барысында қаланың барлық көшелерінде қатты шайқастар болды, олар көптеген қоршаулардан да күштірек болды. Бұл шайқас, мысалы, Розалар соғысындағы Сент-Олбанс шайқасымен (1455 ж.) салыстырыларлық, ол да қала көшелерінде болған, бірақ оны көбінесе шайқас деп есептейді, қоршау емес, сондай-ақ 1688 жылғы Рединг шайқасы да осыған жатады. Боссенден орманы шайқасы 1838 жылдың 31 мамырында болған, ол да осы атаванға талапкер.