Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
Ұзын, тар, көтеріңкі жер бедері – география және геология ұғымы.
Long, narrow, elevated landform
the geography and geology concept
Қиыр – тік беткейлермен айналағы жерден бөлінген ұзын, тар, көтеріңкі геоморфологиялық нысан, құрылымдық ерекшелік немесе олардың үйлесімі. Қиырдың беткейлері тар жотадан, қырдан немесе қиыр жотасынан екі жаққа да төмен түсетін жерге қарай еңкейеді. Егер жотасы тар болса, оны қиыр жотасы деп те атайды. Қиырдың өлшемдеріне ешқандай шектеу қойылмаған. Оның айналағы жерден биіктігі бір метрден жүздерше метрге дейін өзгеріп отыруы мүмкін. Қиырдың пайда болу себебі – оның құрамына байланысты тау жынысынан, шөгінділерден, лавадан немесе мұздан тұруы мүмкін. Қиырлар жеке, тәуелсіз нысан ретінде немесе ірі геоморфологиялық және/немесе құрылымдық нысанның бір бөлігі ретінде кездесуі мүмкін. Көбінесе қиырды кіші геоморфологиялық немесе құрылымдық элементтерге бөлуге болады.
A ridge is a long, narrow, elevated geomorphologic landform, structural feature, or a combination of both separated from the surrounding terrain by steep sides. The sides of a ridge slope away from a narrow top, the crest or ridgecrest, with the terrain dropping down on either side. The crest, if narrow, is also called a ridgeline. Limitations on the dimensions of a ridge are lacking. Its height above the surrounding terrain can vary from less than a meter to hundreds of meters. A ridge can be either depositional, erosional, tectonic, or a combination of these in origin and can consist of either bedrock, loose sediment, lava, or ice depending on its origin. A ridge can occur as either an isolated, independent feature or part of a larger geomorphological and/or structural feature. Frequently, a ridge can be further subdivided into smaller geomorphic or structural elements.
Жіктеу
Жалпы жер бедері сияқты, қырқалардың да жалпыға қабылданған жіктелуі немесе типологиясы жоқ. Оларды генезис, морфология, құрамы, қашықтан зондтау деректерінің статистикалық талдауы сияқты әртүрлі факторлар негізінде анықтап, жіктеуге болады, немесе осы факторлардың комбинациясы бойынша да жіктеу мүмкін. Қырқаларды жіктеудің мысалы ретінде Шёнебергер мен Вайсоцкий ұсынған жүйе келтіріледі. Бұл жүйе АҚШ Ұлттық Ынтымақтастық Топырақ Зерттеу Бағдарламасымен қырқалар және басқа жер бедерлерін жіктеу үшін қолданылатын салыстырмалы түрде қарапайым және түсінікті жүйе болып табылады. Бұл жүйе жер бедерінің әртүрлі топтарын екі негізгі топқа – Геоморфтық Орталар мен Басқа Топтамаларға, барлығы 16 кіші топқа жіктеу үшін басым геоморфтық процестерді немесе ортаны пайдаланады. Топтар мен олардың кіші топтары өзара байланысты емес; қырқалар сияқты жер бедерлері бірнеше кіші топқа жатуы мүмкін. Осы жіктемеде қырқалар Эолдық, Жағалау теңіз және Эстуарлық, Көлдік, Мұздық, Жанартаулық және Гидротермальдық, Тектоникалық және Құрылымдық, Еңістік және Эрозиялық кіші топтарында кездеседі.
As in the case of landforms in general, there is a lack of any commonly agreed classification or typology of ridges. They can be defined and classified on the basis of a variety of factors including either genesis, morphology, composition, statistical analysis of remote sensing data, or some combinations of these factors. An example of ridge classification is that of Schoeneberger and Wysocki, which provides a relatively simple and straightforward system that is used by the USA National Cooperative Soil Survey Program to classify ridges and other landforms. This system uses the dominant geomorphic process or setting to classify different groups of landforms into two major groups, Geomorphic Environments and Other Groupings with a total of 16 subgroups. The groups and their subgroups are not mutually exclusive; landforms, including ridges, can belong to multiple subgroups. In this classification, ridges are found in the Aeolian, Coastal Marine and Estuarine, Lacustrine, Glacial, Volcanic and Hydrothermal, Tectonic and Structural, Slope, and Erosional subgroups.
Жағалаудағы жоталар
Жағажай қырқасы – жағажайдың немесе жағажай мен құмдық шөгінділердің төменгі, негізінен үздіксіз қырқасы, толқындар мен ағыстардың әсерінен жағалауда, қазіргі дауылдық толқындар мен әдеттегі тасқынның жете алмайтын жерінде қалыптасады. Олар жеке-жеке немесе жағалауға шамамен параллель бірнеше қырқалардың тізбегі түрінде кездеседі. Сондай-ақ, Сан-Рафаэль рифі де бар. Бұл термин Австралиядағы алтын ашу кезеңінде теңізшілердің Австралияның Бендиго қаласындағы алтынға толы қырқаларды сипаттау үшін пайдаланған болуы мүмкін.
Beach ridge A beach ridge is a low, essentially continuous ridge of beach or beach and dune sediments piled up by the action of waves and currents on a shoreline beyond the present limit of storm waves and the reach of ordinary tides. They occur occurring singly or as one of a series of approximately parallel ridges that are roughly parallel to the shoreline. and the San Rafael Reef. The usage may have originated with sailors during the Australian gold rushes to describe the gold bearing ridges of Bendigo, Australia.
Мұздық жоталар
Мореналар мен эскерлер Мұздық әрекет нәтижесінде мореналар мен эскерлер түріндегі қыраттар қалуы мүмкін. Аре́та – мұздық тозудың әсерінен пайда болатын жіңішке тау тізбегі.
Moraines and eskers Glacial activity may leave ridges in the form of moraines and eskers. An arête is a thin ridge of rock that is formed by glacial erosion.
Тектоникалық және құрылымдық қыртыстар
Тектоникалық таралу жотасы Тәуелсіз тектоникалық аймақтарда, бүкіл әлемде, мысалы, Атлант Орта жотасында, жанартаулық белсенділік тектоникалық шекаралар арасында жаңа жерді қалыптастырады, таралу аймағында жанартаулық жоталарды жасайды. Изостатикалық шөгу және эрозия таралу аймағынан алшақтай келе жатқан биіктіктерді біртіндеп төмендетеді. Бұрылыс жотасы Бұрылыс жотасы – жарылым бойымен жылжыған, су ағынын тоқтатып немесе бағытын өзгертетін жота. Әдетте, бұрылыс жотасы оны тудырған жарылымның бағытына сәйкес келетін аңғарды құрайды. Жанартау кратері / кальдерасы жоталары Ірі жанартауларда көбінесе орталық кратер немесе кальдера, немесе екеуі де болады, олар дөңгелек жоталар құрайтын шеттерімен шектеледі.
Oceanic spreading ridge In tectonic spreading zones around the world, such as at the Mid Atlantic Ridge, the volcanic activity forms new land between tectonic boundaries creating volcanic ridges at the spreading zone. Isostatic settling and erosion gradually reduces the elevations moving away from the zone. Shutter ridge A shutter ridge is a ridge that has moved along a fault line, blocking or diverting drainage. Typically, a shutter ridge creates a valley corresponding to the alignment of the fault that produces it. Volcanic crater/caldera ridges Large volcanoes often have a central crater or caldera or both, bordered by rims that form circular ridges.