Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
Гренландия иті (Гренландия: Kalaallit Qimmiat, Дания: Grønlandshund) – шыршалы иттер тұқымы, көбінесе сырға салуға қолданылады. Олар 1000 жыл бұрын Сібірден Солтүстік Америкаға Туле халқымен бірге әкелінді, қатарлы Канадалық эскимо итімен бірге. Географиялық оқшаулануына қарамастан, генетикалық айырмашылықтар жеткіліксіз болғандықтан, Канадалық эскимо иті Гренландия итімен бір тұқым деп есептеледі. Бүгінде бұл тұқым Гренландия үшін ұлттық және мәдени маңызға ие, оның тазалығын сақтауға бағытталған жұмыстар жүргізілуде. Арктикалық аймақтың солтүстігіндегі Гренландияның батысы және Гренландияның шығыс бөлігінде сырттан ит әкелуге тыйым салынған (арнайы рұқсаты бар полиция және көмекші иттер ерекше жағдай), ал 2017 жылдан бері барлық иттер микрочиппен белгіленіп, Гренландия иттерінің деректер базасына тіркелуге міндетті. Оңтүстік-батыста мұндай шектеулер жоқ және иттердің тазалығы қадағаланбауды. 2016 жылы Гренландиядағы популяциясы 15 000 болғандықтан, Гренландияның иттер саналы мәдениетінің, білімінің және қолданылуының, сондай-ақ тұқымның жоғалуын болдырмау мақсатында бірқатар жобалар іске қосылды.
The Greenland Dog (Greenlandic: Kalaallit Qimmiat, Danish: Grønlandshund) is a large breed of husky type dog kept as a sled dog. They were brought from Siberia to North America by the Thule people 1,000 years ago, along with the Canadian Eskimo Dog. The Canadian Eskimo Dog is considered the same breed as the Greenland Dog since they have not yet diverged enough genetically to be considered separate breeds, despite their geographic isolation. Today, the breed is considered nationally and culturally important to Greenland and efforts are made to safeguard its purity. In western Greenland north of the Arctic Circle and the entirety of eastern Greenland, it is illegal to import any dog from outside (except for police and assistance dogs with a special permit), and since 2017 all dogs have to be microchipped and registered in the Greenland dog database. In the southwest, such restrictions are not in place and the purity of dogs is not monitored. As the population has been falling ( 15,000 in Greenland as of 2016), a number of projects have been initiated in an attempt of ensuring that Greenland's dog sledding culture, knowledge and use, along with the breed itself, are not lost.
Тарих
Эскимос иті 1875 жылғы 29 шілдеде Ұлыбританияның Дарлингтон қаласында өткен ең алғашқы иттер көрмелерінің бірінде көрсетілді. Бұл туралы 1875 жылғы 6 тамызда жарық көрген Live Stock Journal and Fanciers Gazette басылымында хабарланды. Олар 1880 жылы құрылған Кеннел клубында тіркелді. Гренландия иті ғасырлар бойы Арктика аймақтарында жүк тасымалдауға пайдаланылып келген, сондықтан олар мықты дене бітіміне және қалың жүніне ие болды, сонымен қатар ауыр жүк тартуға және қиын жұмыс жағдайында төзімділікке табиғи қабілеттері дамыды. Кейіннен Роальд Амундсен 1912 жылы Антарктикаға жасаған экспедициясында Гренландия итін сәтті пайдаланды, ол Оңтүстік полюске жеткен алғашқы адам атанды.
An Esquimaux bitch was exhibited at one of the earliest dog shows held in Darlington, Britain on 29 July 1875, which was reported in the Live Stock Journal and Fanciers Gazette published on 6 August 1875. They were recognized by the Kennel Club at its foundation in 1880. The Greenland dog has been a draught animal in the Arctic regions for centuries and consequently they have developed a powerful body and heavy coats, with a natural capacity for load pulling and endurance in a harsh working environment. Roald Amundsen later used Greenland dogs to great success on his 1912 expedition to the Antarctic, where he became the first person to reach the South Pole.
Ұрпағы
Алғашқы иттер Америкаға 12 000 жыл бұрын келген. Алайда, адамдар мен олардың иттері Арктикада тек палеоэскимо халқы 4 500 жыл бұрын және содан кейін Туле халқы 1 000 жыл бұрын қоныстанды, екеуі де Сібірден шыққан. Канадалық эскимо иті (Canadian Eskimo Dog) және Гренландия иті (Greenland Dog) – Сібірден көлік үшін пайдаланған Туле халқымен байланысты иттердің ұрпақтары. 2015 жылы бірнеше генетикалық маркерлерді пайдалана отырып жасалған зерттеу, бұл екі иттің бір түр екенін, оларды жеке тұқымдар ретінде қарастырудың қажеті жоқ екенін, олардың отарлауға дейінгі түпкілікті мұрасын сақтайтынын және осының Туле халқының келген уақытына сәйкес келетінін, сондай-ақ Сібір хаскилерінен, Аляска хаскилерінен және маламуттардан ерекшеленетінін көрсетті. Инуит итінің аналық митохондриялық ДНК тізбегі A31 гаплотипі ретінде жіктелді, ол ортақ аналық ата-бабаны көрсетеді, және бұл гаплотип басқа заманауи иттерде табылған жоқ, бірақ ең жақын сәйкестік 1000 жылдық Флорида итімен болды. Көптеген ит тұқымдарының сұр қасқырға генетикалық жақындығының себебі араласу болып табылады. Алайда, бірнеше Арктикалық ит тұқымдары Солтүстік Азияның қазір жойылған Таймыр қасқырымен генетикалық байланысқа ие, себебі олардың арасында араласу болған. Бұл тұқымдар – Сібір хаскиі және Гренландия иті сияқты жоғары ендіктегі аймақтармен байланысты, сонымен қатар Арктикалық адамдар тобымен де байланысты, және аздаған дәрежеде Шарпей және фин шпиці де осыған жатады. Гренландия итінің араласу графигі 3,5% ортақ материалдың ең жақсы сәйкестік екенін көрсетті, бірақ 1,4%-тан 27,3%-ға дейінгі ата-тектің үлесі деректермен сәйкес келеді. Бұл Таймыр қасқыры мен осы 4 жоғары ендіктегі иттердің ата-бабалары арасында араласу болғанын көрсетеді. Бұл интрогрессия жоғары ендікте өмір сүрген ертедегі иттерге жаңа және қиын ортаға бейімделуге көмектесетін пайдалы фенотиптік өзгерістерді сыйлаған болуы мүмкін. Сондай-ақ, қазіргі ит тұқымдарының тегі бірнеше аймақтан шыққандығын көрсетеді. 2020 жылы жасалған генетикалық зерттеу Гренландия шана итінің 850 жыл бұрын инуиттермен бірге Гренландияға келгеннен бері басқа тұқымдардан оқшауланғанын анықтады. Олардың тегі басқа арктикалық тұқымдарға қарағанда геномдық тарихына көбірек ие, олардың ата-бабаларының қалдықтары Арктикалық Солтүстік-Шығыс Сібірдегі Жохов аралында табылған және 9 500 жыл бұрын дауланған.
The first dogs arrived in the Americas 12,000 years ago. However, people and their dogs did not settle in the Arctic until the Paleo Eskimo people 4,500 years ago and then the Thule people 1,000 years ago, both originating from Siberia. The Inuit dogs from Canada (Canadian Eskimo Dog) and Greenland (Greenland Dog) descended from dogs associated with Thule people, who relied on them for transportation from Siberia. In 2015, a study using a number of genetic markers indicated that these were both the same dog and should not be treated as separate breeds, that they maintain an indigenous heritage that predates colonization and the timing corresponds with the arrival of the Thule people, and that they were distinct from Siberian Huskies, Alaskan Huskies and Malamutes. The maternal mitochondrial DNA sequences of the Inuit dogs were classified as haplotype A31 that indicates a common female ancestor, and this haplotype could not be found in other modern dogs but the nearest match was with a 1,000 year old dog from Florida. Nearly all dog breed's genetic closeness to the grey wolf is due to admixture. However, several Arctic dog breeds show a genetic closeness with the now extinct Taimyr wolf of North Asia due to admixture. These breeds are associated with high latitudes – the Siberian Husky and Greenland Dog that are also associated with Arctic human populations, and to a lesser extent the Shar Pei and Finnish Spitz. An admixture graph of the Greenland dog indicates a best fit of 3.5% shared material, however an ancestry proportion ranging between 1.4% and 27.3% is consistent with the data. This indicates admixture between the Taymyr wolf population and the ancestral dog population of these 4 high latitude breeds. This introgression could have provided early dogs living in high latitudes with phenotypic variation beneficial for adaption to a new and challenging environment. It also indicates the ancestry of present day dog breeds descends from more than one region. In 2020, a genetic study found that Greenland sled dogs have been kept isolated from other breeds since their arrival in Greenland with the Inuit 850 years ago. Their lineage traces more genomic history than other arctic breeds to their ancestor's remains which were found on Zhokhov Island, arctic northeastern Siberia and dated to be 9,500 years old.
Сыртқы келбеті
Гренландия иті - күшті, ауыр салмақты ит. Басы кең, үшбұрыш тәрізді, көздері сәл көлбеу, құлақтары кішкентай, үшбұрышты және қалың жүнмен қапталған, ол қырынудың алдын алады. Аяқтары мықты, бұлшық етті, қысқа жүнмен жабылған. Құйрығы көбінесе арқасына оралған болады. Жатып, демалып жатқанда құйрығы мұрнын жауып тұрады. Жүні орташа ұзындықты, екі қабаттан тұрады. Ішкі қабаты - жүнге ұқсас қысқа жүн, ал сыртқы қабаты - ұзын, қалың, су өткізбейтін жүн. Гренландия итінің түсі қарадан сары түске дейін кез келген болуы мүмкін (албино және мерле түсті иттер ерекшелік). Көк көздерге және гетерохромияға жол берілмейді, бұл стандарт бойынша қанағаттандырмаушылыққа жатады. Гренландия итінің ерекше белгісі - иықтағы үшбұрышты аймақ, "úlo" деп аталады. Оның аты Гренландиядағы әйелдердің қолданатын, осыған ұқсас пішіндегі пышағынан шыққан. Еркектердің құлағының биіктігі 60 см (23,6 дюйм) және одан жоғары, ал мешіктердің құлағының биіктігі 55 см (21,7 дюйм) және одан жоғары болады.
The Greenland Dog is a powerful, heavy built dog. It has a broad, wedge shaped head, slightly tilted eyes and small, triangular ears covered with thick fur that prevents frostbite. It has strong, muscular, short haired legs. The tail is usually rolled along/across its back. When it lies down and curls up to rest, the tail often covers the nose. Its coat is of medium length and consists of two layers. The inner layer consists of short wool like fur, the outer layer of longer, coarser, water repellent fur. The Greenland Dog comes in all colors, from black to fawn (excluding albino dogs and merle patterning). Blue eyes and heterochromia are not permitted, and are considered disqualifications based on standard. A characteristic of most Greenland Dogs is the "úlo", a triangular shaped area on the shoulders. It is named after a common woman's knife from Greenland which is of the same shape. Males are significantly larger than females at 60cm (23.6in) and up at the withers; females are 55cm (21.7in) and up.
Қуаныш
Гренландиялық иттерде қалыпты жағдай, олар өте қиын жерлерді оңай және жоғары қарқынмен басып өтеді. Жұмыс істейтін иттер ретінде олардың физикалық күші мен төзімділігі, шаршау білмейтін және батыл мінезі ерекше бағаланады.
As is common among sled dogs, Greenland Dogs are able to traverse very difficult terrain with ease and with a high tempo. As working dogs they are especially valued for their physical strength and endurance, with a tireless and bold mentality.