Перудің Пиура аймағы: Тропикалық шөл кездесетін жер
Department of Piura
Пиура аймағы: Перудің солтүстік-батысындағы жағажайлы аймақ. Астанасы – Пиура қаласы, ірі порттары – Паита мен Талара. Халық саны көп, тығыздығы жоғары.
Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
Перу департаменттері Пиура аймағы
Departments of Peru
the Region of Piura
Пиура (ˈpjuɾa) – Перудің солтүстік-батысындағы жағалаулық департамент және аймақ. Аймақтың астанасы Пиура, ал оның ең ірі порты – Пайта және Талара қалалары Перудың ең маңызды қалаларының қатарында. Бұл аймақ тропикалық және құрғақ жағажайларымен әйгілі. Бұл Перудың ең көп халқы бар департаменті, он екінші ең кішкентай департаменті және Тумбес, Ла Либертад және Ламбайекіден кейін ең тығыз халқы орналасқан төртінші департамент. Елдің соңғы орталықсыздандыру бағдарламасы 2005 жылғы қазан айында өткен ұлттық референдумда департаменттерді біріктіру ұсынылысы жеңіліске ұшырағаннан кейін тоқтап қалды. 2005 жылғы 30 қазанда Перудегі орталықсыздандыру процесінің аясында өткен референдумда аймақты Ламбайек және Тумбес аймақтарымен біріктіріп, жаңа Солтүстік аймағын құру туралы шешім қабылдау жоспары қолдау таппады.
Piura (ˈpjuɾa) is a coastal department and region in northwestern Peru. The region's capital is Piura and its largest port cities, Paita and Talara, are also among the most important in Peru. The area is known for its tropical and dry beaches. It is the most populous department in Peru, its twelfth smallest department, and its fourth most densely populated department, after Tumbes, La Libertad, and Lambayeque. The country's latest decentralization program is in hiatus after the proposal to merge departments was defeated in the national referendum in October 2005. The referendum held on October 30, 2005, as part of the ongoing decentralization process in Peru, to decide whether the region would merge with the current regions of Lambayeque and Tumbes to create a new Región Norte was defeated.
География
Пиура аймағы солтүстігінде Тумбес аймағы мен Эквадормен, шығысында Кахамарка аймағымен, оңтүстігінде Ламбайке аймағымен, батысында Тынық мұхитымен шектеседі. "Пунта Париньяс" Пиурадағы Оңтүстік Американың ең батыс нүктесі болып табылады. Пиура аймағының аумағы географиялық орналасуына байланысты алуан түрлі климаттық аймақтарға ие. Ол экватордан тек 4 градус оңтүстікке қарай орналасқан, бірақ бір уақытта екі мұхит ағынын қабылдайды: суық Гумбольдт ағыны (13–20 °C, 55–68 °F) және жылы Эль-Ниньо ағыны (20–27 °C, 68–80 °F). Бұл Пиура аймағын тропикалық және шөлейтті жердің қатар орналасқан жеріне айналдырады – «Тропикалық аймақ шөлмен кездесетін жер».
The Piura Region is bordered to the north by the Tumbes Region and Ecuador, to the east by Cajamarca Region, to the south by the Lambayeque Region, and to the west by the Pacific Ocean. "Punta Pariñas" in Piura is South America's most western point. The territory of the Piura Region has many climate variations due to its geographical location. It is just 4 degrees south of the equator, yet receives two ocean currents at the same time: the cold Humboldt Current (13–20 °C 55–68 °F) and the warm El Niño Current (20–27 °C, 68–80 °F). This makes the Piura Region a land that is both tropical and arid at the same time, The Land where the Tropics meets The Desert
Жағалауы оңтүстікте Сечураның перулік субтропикалық шөлдерімен, ал аймақтың орталық және солтүстік бөліктерінде саванна тәрізді Түмбес-Пиура құрғақ ормандарымен бөлінеді. Сонымен қатар, күріш пен кокос плантациялары көптеп өсетін тропикалық климатты шағын аңғарлар бар, әсіресе Пиура және Суллана өзендерінің бойында. Жағалаудан тауға қарай жылғанда таулық ормандар (selva alta) кездеседі. Таулардағы биік аймақтарда парамо климаты мен салқын температуралар басым. Жер бедері жағалауда тегіс, ал Сьеррада тік жарлы. Оңтүстік аймақта құрғақ жазықтар көптеп кездеседі. Пиура өзенінің оңтүстігінде орналасқан Сечура шөлі Перудегі ең үлкен шөл және тропикалық шөлдердің сирек мысалдарының бірі болып табылады; ол солтүстікке қарай тропикалық аймаққа шектеседі. Осы шөлде Перудегі және барлық Оңтүстік тропиктегі ең төменгі нүкте – Баёвар депрессиясы орналасқан. Жағалаудағы ең көп кездесетін морфологиялық нысандар – қатты жаңбыр кезінде күрт толып, тропикалық құрғақ ормандарды құрайтын құрғақ шатқалдар. Басқа ерекшеліктері – жарты ай пішіндес құм төбелер, Máncora, Talara және Lobitos сияқты теңіз террасалары. Шира және Пиура өзендерінің сулы жазықтары арқылы аңғарлар қалыптасқан. Шығысқа қарай аңғарлар көбінесе терең және өзендердің эрозиялық әсерінен экваторлық тропикалық құрғақ ормандарды құрайды. Ең биік шыңы 3000 метрден аспайды. Аймақтың оңтүстік-батысындағы Пасо-де-Поркулла биіктігі 2138 метрді құрайды және Перу Андтарының ең төменгі өткелі болып табылады. Оның аумағын кесіп өтетін өзендер Тынық мұхитының суайдынына және Амазонка бассейніне жатады. Шира өзені ең маңыздысы болып табылады және Тынық мұхитына құяды. Пиура өзені де Тынық мұхитына құяды, бірақ ағысы маусымдарға байланысты өзгереді және қатты құрғақшылық кезінде құрғап қалуы мүмкін.
The coast is divided by the Peruvian subtropical desert of Sechura on the south and savanna like scrub Tumbes–Piura dry forests to the center and north of the region. There are also small valleys of tropical climate, where rice and coconut fields are common, especially around the Piura and Sullana rivers. There is montane forest (selva alta) as one goes away from the coast onto the sierra. Páramo climates and cooler temperatures appear higher in the sierra. Topography is smooth in the coast and rough in the Sierra. There are many arid plains in the southern region. The Sechura Desert, located south of the Piura River, is Peru's largest desert and one of the world's few examples of a tropical desert; it borders a tropical terrain to the north. The Bayóvar Depression, which is the lowest point in Peru and all of the Southern Tropics, is located in this desert. The morphological forms most common in the coast are the dry ravine that suddenly become copious when there are heavy rains, forming tropical dry forests all over. Other features are half moon shaped dunes, the marine terraces such as those of Máncora, Talara and Lobitos. Valleys have been formed by fluvial terraces of the Chira River and Piura River. To the east, valleys are more or less deep and have been eroded by rivers forming equatorial tropical dry forests. The major peak surpasses 3000 m. The Paso de Porculla, in the southwest of the territory is only 2,138 meters high and is the lowest pass of the Peruvian Andes. The rivers crossing its territory belong both to the Pacific watershed and to the Amazon Basin. The Chira River is the most important and flows into the Pacific Ocean. The Piura River also flows into the Pacific Ocean although the flow varies greatly with the changing seasons and during severe droughts will dry up.
Климат
Климат орталық және солтүстік жағалауда субтропикалық және тропикалық саванна, ал Ламбайек аймағына жақын оңтүстік жағалауда – жартылай шөлейтті. Пиурада тропикалық құрғақ немесе тропикалық саванналық климатты муссондық ауа райы басым, жыл бойы орташа температура 26 °C (79 °F) шамасында сақталады. Күндізгі температура 25 °C мен 28 °C (77 °F және 82 °F) аралығында болатын жағымды, жылы қыс (маусымнан қазанға дейін), ал түнгі температура 16 °C мен 18 °C (61 °F) шамасында төмендейді. 2013 және 2016 жылдары Пиура облысындағы Чулуканас және Ланконес аудандарында 39,8 °C (104 °F) температура тіркелді. Бұл Перудегі ең жоғары температура рекорды. Пиура аймағы шөлдермен, тропикалық аңғарлармен, құрғақ экваторлық орманмен, 1000-1500 метр биіктікте тропикалық таулық климатпен және 2000 метрден жоғары ылғалды субтропикалық тау климатымен сипатталады. Парамо климаты Сьерраның жоғарырақ аймақтарында кездеседі. Мамырдан қарашаға дейін жаңбыр аз жауады, ал желтоқсаннан сәуірге дейін Ел-Ниньо ағымының әсерінен үзіліссіз жауады. Бірақ, Ел-Ниньо құбылысы келгенде, жаңбыр мөлшері артып, құрғақ шатқалдар тіріліп, әсерлі орман қалыптасады, сонымен қатар су тасқыны мен көшкін қаупі де артады. Ел-Ниньо құбылысы мұхит суының температурасы 27 °C-қа жеткенде пайда болады. Егер мұхит суының температурасы 26 °C-тан 1 немесе 1,5 °C-қа артық көтерілсе, онда қатаң жаңбырлар болуы мүмкін. Мұхит суының температурасы қыс айларында (мамырдан қазанға дейін) 19 °C-қа дейін төмендесе де, жаз айларында (желтоқсаннан сәуірге дейін) 27 °C-қа дейін көтерілуі мүмкін, бұл жағымды жаңбырға себеп болады. Алайда, температура 1 немесе 1,5 °C-қа жоғарыласа, Ел-Ниньо оқиғасы сөзсіз болады. Жаздың ең ыстық күндері (желтоқсаннан сәуірге дейін) ішкі аймақтарда температура 40 °C (104 °F) дейін жетеді. Түнде 30 градусқа дейін, тіпті 20 градусқа дейін төмендеген температура жағымсыз сезім тудырып, адамдарды Манора немесе Колан сияқты жағажай курорттарына баруға итермелейді. Қалған айларда температура жазғы шарада 30-20 °C (77–90 °F) аралығында болады.
The climate is subtropical and tropical savanna in the center and north coast, Semi arid in the southern coast near Lambayeque Region. Piura has a tropical dry or tropical savanna climate monsoon weather that averages 26 °C (79 °F) throughout the whole year. Pleasant warm winters (June to October) that average between 25 °C and 28 °C (77 °F and 82 °F) during the daytime and lows around 16 °C and 18 °C (61 °F) during the night. In 2013 and 2016, Chulucanas and the Lancones District, two places in the Department of Piura, recorded a temperature of 39.8 °C (104 °F). This is the highest temperature to have ever been recorded in Peru. Piura is covered by deserts, tropical valleys, dry equatorial forests, tropical montane climates as you reach between 1000 and 1500 meters, and a humid subtropical sierra climate if you reach over 2,000 meters. The Páramo climate is found in the higher regions of the Sierra. Rain is scarce from May to November: it rains only from December to April at discontinuous rates due to the influence of the El Niño Current, but every so often, when the El Niño phenomenon arrives, rain is copious and makes the dry ravines become alive, giving rise not only to the impressive forests but to many floods and great landslides. El Niño occurs when ocean waters reach 27 °C (80 °F). When ocean water temperatures elevate 1 or 1.5 degrees Celsius higher than 26 °C (79 °F), the consequence could be catastrophic rains. Although ocean waters can drop to 19 °C (66 °F) during the dry winter months (May to October), they can also rise to 27 °C (80 °F) during the humid summer months (December to April); this calls for pleasant rains; yet if the temperatures rise 1 or 1.5 °C degrees above that, El Niño is assured. During the hottest days of summer (December to April), temperatures can reach almost 40 °C (104 °F) inland. During night time, 30s or even high 20s may seem unpleasant, which urge people to go to beach resorts such as Máncora or Colán. The rest of the months have pleasant summer temperatures in the low 30s and mid 20s °C (77–90 °F).
Табиғи ресурстар және жануарлар дүниесі
Пиура – ерекше алгарробо ағаштарының және каробқа ұқсас мескит ағаштарының әртүрлі түрлері бар мекен. Бұл аймақ Тынық мұхитындағы ең көп экваторлық тропикалық құрғақ ормандарға ие. Бұл экожүйелерде орхидеялардың, құстардың, бауырымен жорғалаушылардың, өсімдіктердің және сүтқоректілердің бірегей түрлері кездеседі. Пиура Оңтүстік Америкадағы ең жақсы және ең көне лимон сорттарымен, сондай-ақ Оңтүстік Американың ең жақсы тропикалық құрғақ мангосымен әйгілі. Ламбайкемен бірге, Пима мақтасының алғашқы отаны осы аймақ. Пиурада банан, кокос, күріш және басқа да жемістер жергілікті халықтың табысын қамтамасыз етеді. Пиура облысының Сечура провинциясындағы "Manglares de San Pedro de Vice" – Оңтүстік Американың Тынық мұхиты жағалауындағы ең оңтүстік мангр тоғайлары. Аймақтың дамуына Талара провинциясының жағалауында табылған мұнай қоры, екі мұхит ағынының арқасында мол балық аулау, күміс кендерінің көптігі және қазіргі Баявар кен орындары да ықпал етеді.
Piura is a land of unique algarrobo trees, a variety of mesquite similar to the carob, and it is the region with the most equatorial tropical dry forests in the whole Pacific. These ecoregions carry a unique variety of orchids, birds, reptiles, plants and mammals. Piura is known for the best and oldest lime lemons in South America as well as South America's finest mango (tropical dry). With Lambayeque, it is the original home of Pima cotton. Piura also produces bananas, coconuts, rice and other fruits as local income. The "Manglares de San Pedro de Vice" in Sechura Province of Piura are the southernmost mangroves on the Pacific coast of South America. Its development has been favoured also by the petroleum found in the ocean of Talara Province, fishing is blessed by two ocean currents, silver mines are common and the current Bayovar Deposits are present as well.
Тарих
Пиура аймағында дамыған ең маңызды мәдениет – Викус, ол керамика өнімдерімен және алтыннан жасалған нәзік бұйымдарымен ерекшеленді. Дегенмен, Таллан немесе Юнга тайпалары – Сиеррадан көшіп келген алғашқы қоныс салушылар. Олар әлі күнге дейін нақты мерзімі белгісіз кезеңде беетрияларда, яғни басшысы мен ұйымдық құрылымы жоқ қарапайым елді мекендерде өмір сүрді. Кейіннен оларды мочика тайпасы, ал бірнеше ғасырдан соң инкалар жаулап алды. 1532 жылы Франсиско Писарро Таңгарара алқабындағы Чира өзенінің жағасында Оңтүстік Америкадағы алғашқы испан қаласын құрды. Ол оны Сан-Мигель-де-Пиура деп атады. Қаланың құрылған күні әлі де даулы мәселе. Алайда, 450 жылдық мерекелік шаралар барысында 15 шілде ресми дата ретінде қабылданды. 1534 жылы нашар санитарлық жағдайға байланысты астана Монте-де-лос-Падрес (Моропон) қаласына көшірілді; 1578 жылы, дәл осы себепті, ол тағы бір рет көшірілді, бұл жолы Сан-Франциско-де-ла-Буэна-Эсперанса (Пайта) қаласына. 1588 жылы ағылшын қарақшылары мен каперлердің үздіксіз шабуылдары астананы Пиураға соңғы рет көшіруге мәжбүр етті. Колониялық дәуірде өмір тыныш ағысын тапты. Бірақ Хосе де Сан-Мартиннің азаттық экспедициясының мүшелері, адмиралдар Борран мен Кокран бастаған испан билігіне қарсы шабуылдар, жергілікті халықтың бостандыққа деген құштарлығын оятты.
The most important culture that developed in the Piura region was Vicús, which stood out for its ceramics and delicate work in gold. The Tallanes or Yungas, however, were the first settlers, who migrated from the Sierra. During a period that is still vague, they lived in behetrias, which were primitive settlements without a head or an organization. Later they were conquered by the Mochicas and, centuries later, by the Incas, during the rule of Tupac Inca Yupanqui. In 1532, Francisco Pizarro founded the first Spanish city in South America on the banks of the Chira River in the Tangarará Valley. He named it San Miguel de Piura. The founding date is still subject of controversy. However, during the 450th anniversary celebrations, July 15 was adopted as the official date. In 1534, due to a lack of sanitary conditions, the capital was moved to Monte de los Padres (Morropón); in 1578, and for the same reason, it was moved again, this time to San Francisco de la Buena Esperanza (Paita). In 1588, the permanent attacks of the English pirates and privateers forced a final relocation of the capital to Piura. During colonial times, life went by peacefully. Yet, the raids against the Spanish authorities led by Admirals Borran and Cochrane, members of the libertarian expedition of José de San Martín, woke the longing for liberty in the minds of the local people.
Пюраның мәдениеті мен әдет-ғұрыптары
Пиурада барлық нәсілдер араласып тұратындықтан, онда ерекше бір нәсілдік мәдениет қалыптасқан. Жергілікті пиуранолардың екі жақтағы көршілеріне қарағанда әртүрлі акценті бар: олар сөздердің буындарын солтүстік мексикалықтарға ұқсас етіп созады. Пиуранолардың өзіне тән жаргоны бар. Жергілікті тұрғындар өздерін, мысалы, Чуррес (жас пиурано немесе солтүстік адамды атауға қолданылатын танымал термин) дейді. Пиуранолар өткір ой-қиялымен, меланхолиялық тондеро музыкасымен және қонақжай мінезімен ерекшеленеді. Көптеген перуаникалықтар сияқты, олар шиша де хора, писко немесе сыра ішуді ұнатады, сондай-ақ олардың көпшілігі шығармашылық пен өнерді табыс көзі ретінде пайдаланады. Жергілікті тағамдардың ішінде Пиуран Сечо де Чавело (астананың тағамы), Алгарробина коктейльдері, түрлі цевичтер және Махариско, Пасао ал Агуа сияқты теңіз өнімдері бар. Пиура натилла тәттілерімен де мәшһүр. Бұл аймақтың ыстық климаты сағат 13:00-ден 16:00-ға дейін ауыр жұмыс істеуге мүмкіндік бермейді, сондықтан күндізгі уақытта осы сағаттарда демалу және маңызды істерді таңертеңгі сағат 12:00-ге дейін бітіру дәстүрге айналған. Кейбір жергілікті тұрғындар шерулер мен діни салтыларды ынтамен сақтайды. Олардың бірі – Кристо де Аябака. Халық шеберлігінің сүйікті түрлері – Чулукана керамикасы, Катакаостан жасалған ыңғайлы бас киімдер мен күміс бұйымдары. Солтүстік ковбойларын әлі де Сечура, Катакао және Моропон ормандарында есек пен қашырлармен тауарларын тасымалдап жүргенін көруге болады. Олар сырт түрімен "Американың оңтүстік-батысындағы" ковбойларға, аргентиналық гаучоларға немесе мексикалық чарроларға ұқсайды. Олар Куманана мен Тондеро ойнап, ән айту қабілеттерімен ғана емес, сонымен қатар Катакао аймағының күміс әшекейлерін, былғары бұйымдарын, бас киімдерін, ағаш және күміс ыдыстарын жасаумен де белгілі.
Piura is host to a stunning mestizo culture, since all races mix here. Local Piuranos have a different accent from their neighbours at both sides since: they tend elongate their syllables in a similar ways to northern Mexicans. Piuranos have their own proud slang. Locals for example, call themselves Churres (popular term used for a young Piuran or northern person). Piuranos are characterized by their witty minds, melancolic Tondero music and welcoming personalities. Like many Peruvians, they enjoy drinking chicha de jora, pisco or beer and many of them have a tendency towards creativity and art as their source of income. Local gastronomical dishes include the Piuran Secho de Chavelo (the capital's dish), Algarrobina cocktails, many types of ceviches and other seafoods like Majarisco and Pasao al Agua. Piura is famed for its natilla sweets as well. The warm climate of this region forbids hard labour from 1:00 p. m. to 4:00 p. m., so it is common tradition to take siestas and better to wake up early to get important stuff done before noon. Processions and religious folk are passionately practiced by some of the locals. One of them is Cristo de Ayabaca. Popular crafts are the Chulucana Pottery and handy hats and silversmith arts made from the Catacaos Province. Northern cowboys can still be seen today wandering the deserts of Sechura, Catacaos and the forests of Morropon transporting their goods using donkeys and mules. They seem to resemble physically the "American Southwest" cowboys, or Argentinian gauchos and Mexican charros. They are noted not only for their abilities to sing and play Cumanana and Tondero but as silversmiths that work the filigree earrings, leathers, hats, wooden and silver utensils of Catacaos region.
Музыка
Тондеро мен Кумананна – Пиура аймағының дәстүрлі музыкасы. Чича музыкасы, қазір Tecnocumbia деп аталады (бастапқыда Перу стиліндегі, электронды элементтері бар кумбия), бүкіл елдегі танымал музыканың заманауи түрі, сондай-ақ жастар арасында Сальса да кең таралған. Барлық солтүстік перулықтар орындайтын тағы бір маңызды дәстүр – бұл дәстүрлі музыканттар шебер орындайтын әйгілі Перу вальсі (солтүстік перулықтардың өзіндік стилі бар).
The Tondero and Cumanana are the traditional music of the Piura Region. Chicha music, now called Tecnocumbia (originally a Peruvian styled cumbia with electronic elements), is the modern version of popular music all over, as well as Salsa among youngsters. Another great tradition that is sung by all northern Peruvians is the famous Peruvian Waltz, well practiced by traditional musicians (northern Peruvians have their style).