Кіріспе

Неміс-американдық математик (1888–1972)

Ричард Куран (8 қаңтар 1888 – 27 қаңтар 1972) – неміс-американдық математик. Ол Герберт Роббинспен бірлесіп жазған «Математика не?» кітабымен көбінесе танымал. Оның ғылыми еңбектері нақты анализ, математикалық физика, вариациялық есептеу және дербес дифференциалдық теңдеулер салаларына арналған. Ол физика және математика студенттері үшін ұзақ жылдар бойы кеңінен қолданылған оқулықтар жазды. Сонымен қатар, ол қазір оның атымен аталатын институтты құрғандығымен де белгілі.

Өмір және мансап

Курант Пруссияның Силезия провинциясындағы Люблинц қаласында дүниеге келген. Оның ата-анасы Зигмунд Курант және Ольстен Марта Фрейнд болған. Эдит Стайн Ричардтың ана тарапынан туысы еді. Жастық шағында ата-анасы жиі көшіп-қонып, оның ішінде Глатцке, содан кейін Бреслауға және 1905 жылы Берлинге көшіпті. Ол Бреслауда қалып, сол жердегі университетке түсіп, кейін Цюрих және Геттинген университеттерінде оқуын жалғастырды. Геттингенде Дэвид Гильберттің ассистенты болып жұмыс істеді және 1910 жылы докторлық диссертациясын қорғады. Бірінші дүниежүзілік соғыста қызмет еткенімен, қатарына енгеннен кейін көп ұзамай жарақаттандырып, әскерден босатылды. 1921 жылы Мюнстер университетінен кетіп, Геттинген университетінде Эрих Геккеңнің орнын иеленді. Сол жерде ол 1928 жылдан 1933 жылға дейін директорлық қызметін атқарған Математикалық институтты құрды. Курант 1933 жылы Германиядан, көптеген еврей қашқындарынан бұрын кетіп қалды. Оның еврей екендігіне байланысты лауазымынан айырылмады, себебі бұрынғыда фронт сарбазы болып қызмет еткеніне байланысты босатылды; алайда, оның әлеуметтік-демократиялық солшыл көзқарастары (нацистер үшін) жұмыстан босатуға жеткілікті себеп болды. 1936 жылы Кембриджде бір жыл өткен соң, Курант Нью-Йорктегі Нью-Йорк университетінде профессорлық қызметке қабылданды. Ол жерде қолданбалы математика бойынша аспирантура институтын құрды. 1964 жылы атауы өзгертілген Математикалық ғылымдар институты (Курант институты) қазір қолданбалы математиканың ең беделді ғылыми орталықтарының біріне айналды. Курант пен Дэвид Гильберт 1924 жылы жарық көргеннен бері әлі де қолданылып келе жатқан және кеңінен таралған «Математикалық физика әдістері» атты ықпалды оқулығын жазды. Герберт Роббинспен бірлесіп, жалпы оқырмандарға арналған «Математика деген не?» атты жоғары математиканың танымал шолуын жазды. Фриц Джонмен бірге ол 1965 жылы алғаш жарияланған «Калкулус және анализге кіріспе» атты екі томдық еңбектің авторлары болды. Куранттың есімі 1943 жылы жарияланған, көп байланысқан домендер үшін қарапайым бұрылу мәселесін сандық түрде зерттеген шекті элемент әдісімен де байланысты. Бұл әдіс қазір бөлшектік дифференциалдық теңдеулерді сандық түрде шешудің бір жолы болып табылады. Курант – Курант-Фридрихс-Леви шартының және Курант минимакс принципінің авторы. Курант Америка философиялық қоғамының (1953) және АҚШ Ұлттық ғылым академиясының (1955) сайланған мүшесі болды. 1965 жылы Америка математикалық қауымдастығы оның математикаға қосқан үлесі үшін Математикаға көрнекті қызмет көрсеткені үшін марапаттады. Курант 1972 жылдың 27 қаңтарында Нью-Рошельде, Нью-Йорк штатында 84 жасында инсульттан қайтыс болды.

Математикаға көзқарас

Лабораториялық жағдайларда сабын қабықшаларының эксперименттік нәтижелерін талдау барысында Куран физикалық шешімнің болуы математикалық дәлелді қажетсіз етпейтінін түсіндірді. Куранның математикалық көзқарасы туралы цитаты:

"Эмпирикалық деректер математикалық болмысты ешқашан растай алмайды, ал математиктің болмысқа қатысты талабын физиктердің қатаңдық деп есептеуіне болмайды. Физикалық құбылыстың математикалық сипаттамасының мағыналы болуын тек математикалық дәлел ғана қамтамасыз ете алады."

Жеке өмір

1912 жылы Курант 1909 жылы синтетикалық геометрия саласы бойынша докторлық диссертациясын қорғаған Нелли Нойманға үйленді. Олар 1916 жылы ажырасқанға дейін Геттингенде бірге өмір сүрді. Кейіннен ол 1942 жылы нацистер тарапынан еврей болғандықтан өлтірілді. 1919 жылы Курант Нерина (Нина) Рунгеге (1891–1991) үйленді, ол Геттингеннің қолданбалы математика профессоры Карл Рунгедің (танымал Рунге-Кутта әдісінің авторы) қызы болды. Ричард пен Неринаның төрт баласы болды: бөлшектер физигі және бөлшектер үдеткіштерін жетілдіруші Эрнест; биолог және математик Юрген Мозердің (1928–1999) әйелі Гертруда (1922–2014); Манхэттен жобасына қатысқан физик Ханс (1924–2019); және кәсіби альт иесі, математик Джером Берковицтің (1928–1998) әйелі, кейіннен математик Питер Лаксқа үйленген Леонора ("Лори" деп аталған, 1928–2015), ол қайтыс болғанға дейін оның әйелі болды.