Кіріспе

Ұшу кезінде әуе кемесінің биіктігінің төмендеуі – аэронавтикада, әуе саяхаты барысында әуе кемесінің биіктігі төмендеген кез келген уақыт аралығы, және ол көтерілуге немесе ұшуға кері болады. Төмен түсулер – қалыпты процедуралардың бір бөлігі, бірақ жедел немесе жарылғыш декомпрессия сияқты төтенше жағдайларда да кездеседі, бұл төтенше төмен түсуді тиісінше қысымсыз әуе кемесі үшін уақытша қауіпсіз ең жоғары биіктік – 3048.00 метрден және ұзаққа созылатын қауіпсіз ең жоғары биіктік – 2438.40 метрден төменге түсіруге мәжбүрлейді. Жарылыспен декомпрессияға мысал – Aloha Airlines рейсі 243. Қалайсыз төмен түсу, қуаттың азаюынан, көтерілу күшінің төмендеуінен (қанаттың мұздануы), қарсылықтың артуынан немесе төмен қарай қозғалатын ауа массасында ұшудан, мысалы, жер бедерінен туындаған төмен қарайтын ауа ағынынан, найзағайдың жанында, төмен қарайтын ағын немесе микробурадан туындауы мүмкін.

Қалыпты төмендеу

Қасақана төмен түсулер жерге қону, басқа әуе қозғалысынан немесе нашар ұшу жағдайларынан (тұңғыраулық, мұздану немесе қолайсыз ауа райы), бұлттардан (әсіресе көру арқылы ұшу ережелері бойынша), төмендегі бір нәрсені көру, жылы ауаға ену (диабаттық градиентті қараңыз) немесе әртүрлі биіктіктегі жел бағытын пайдалану үшін жасалуы мүмкін, әсіресе ауа шарлары үшін. Қалыпты төмендеулер тұрақты жылдамдықпен және тұрақты төмендеу бұрышымен (көптеген әуежайларда 3 градусқа дейін) жүзеге асырылады. Ұшқыш жылдамдықты тұрақты ұстау үшін қозғалтқыштың қуатын және таңғыш бұрышын (мұрынды төмендету) өзгерту арқылы төмендеу бұрышын басқарады. Қозғалтқышсыз төмендеулер (мысалы, қозғалтқыштың тоқтауы) қозғалтқышты қолданатын төмендеулерге қарағанда тік болады, бірақ жолтайыншақ сияқты басқарылады.

Тез төмен түседі

Тез төмен түсу кабинадағы ауа қысымының күрт өзгеруімен байланысты, тіпті қысымдалған ұшақтарда да, бұл ортаңғы құлақта дискомфорт тудыруы мүмкін. Осы дискомфорттан құтылу үшін ортаңғы құлақтың қысымын сыртқы қысыммен теңестіру қажет ("құлақтың жабылуын сезіну") – жұту, аңқыру, шайнау немесе Вальсальва маневрі арқылы. Қуатын жоғалтқан тікұшақтар бірден құлап түспейді. Авторотация деп аталатын маневрде ұшқыш роторларды жоғары қарай жылдам айналуға бейімдейді, бұл төмен түсу жылдамдығын шектейді. Жерге тиіспес бұрын, ұшқыш роторда сақталған импульсті өзгертіп, көтеру күшін арттырады, төмен түсу жылдамдығын қалыпты қону деңгейіне дейін баяулатады (бірақ ұзақ уақытқа тоқтап тұрмай).

Тактикалық төмендеу

Тактикалық түсу – әдетте тек әскери ұшақтарда қолданылатын маневр. Ол биіктікті жылдам жоғалту үшін тік бұрышпен сүңгуден тұрады, ал артық жылдамдыққа жол бермеу үшін қозғалтқыштың кері итеру құрылғысы қолданылады.

Суға түсу

Суға түсу немесе тік құлау – "көлденеңнен тік төмен қарайтын ұшу жолы". Төменге қарай траекторияны тік құлауға айналдыратын тік бұрыштың нақты анықтамасы болмаса да, бұл міндетті түрде жылдам, мұрын бөлігі алға қарай бағытталған құлау болып табылады. Суға түсулер акробатикалық ұшуда трюктар орындау үшін жылдамдық жинау мақсатында, ал сүңгіме бомбалаушылар нысанаға жаудың атысына ұшырауды азайта отырып, жылдам жақындасу үшін және бомбалаудың дәлдігін арттыру үшін әдейі қолданылады. Суға түсуді төтенше жағдайларда қолдануға болады, мысалы, қозғалтқыштағы өртті сөндіру үшін. Екінші дүниежүзілік соғысында Stuka деп аталған сүңгіме бомбалаушының ұшқыштары суға түсудің әсерін ерекше атап өтті. Stuka белгілі бір биіктіктен бастап 180° бұрылып, автоматты түрде суға түседі. Ұшақ 60-90° бұрышта, тұрақты жылдамдықпен құлайды, жерге 90% жуық жеткенде, кемінде 6 метр биіктікте бомбаларын тастайды. Осы маневр кезінде ұшқыштарға түсетін үлкен күш салдарынан уақытша қараңғылық пайда болуы мүмкін, сондықтан ұшқыш есінен айрылғанда суға түсуден автоматты түрде шығу механизмдерін орнату қажет болды.