Кіріспе

Висенте Пио Марселино Сирило Алеихандре и Мерло (испанша Vicente Pío Marcelino Cirilo Aleixandre y Merlo; 26 сәуір 1898 - 14 желтоқсан 1984) – Испанияның Севилья қаласында туған ақын. 1977 жылы Алеихандре әдебиет саласындағы Нобель сыйлығын «адамның ғаламдағы және қазіргі қоғамдағы жағдайын жарыққа шығаратын, сонымен бірге соғыстар арасындағы испан поэзиясының дәстүрлерін жаңартқан шығармашылық поэзиясы үшін» алды. Ол «27-ші буын» мүшесі болды. Алеихандренің көбінесе бос өлеңмен жазған ерте поэзиясы жоғары деңгейде сюрреалистік. Сонымен қатар, ол жер мен теңізді бейнелейтін символдарды қолданып, табиғаттың сұлулығын жырлайды. Алеихандренің ертедегі көптеген өлеңдері қайғыға толы. Олар адамдардың табиғатта көрген құштарлық пен еркін рухын жоғалтқаны туралы сезімін көрсетеді. Ол Сернуда мен Лоркамен бірге испан әдебиетінің ең ұлы ақындарының бірі болды. Оның поэзиясындағы мұңдылық – сәтсіз немесе уақытша ғана болған махаббат оқиғаларының мұңдылығы еді. Алеихандренің екіұрыстағы (бисексуалды) екені оның достары арасында жақсы белгілі болған, бірақ ол оны ашық мойындаған емес. Ол ақын Карлос Бусоньомен ұзақ мерзімді махаббат қарым-қатынаста болды. 1984 жылдың 14 желтоқсанында Мадридте 86 жасында қайтыс болды.

Оның шығармалары

Оның алғашқы өлеңдер жинағына "Жер құмарлығы" (1935) және "Қырып жою немесе махаббат" (1933) кіреді. 1944 жылы ол "Жаннаттың көлеңкесі" поэмасын жазды, онда ол достастық, қарым-қатынас және рухани бірлік сияқты тақырыптарға ең көп назар аудара бастады. Оның кейінгі өлең кітаптарына "Жүрек тарихы" (1954) және "Шұңғыл иелікте" (1962) кіреді. Александре Мадрид университетінде заңгер мамандығын оқыды. Оның шығармаларының таңдауы ағылшын тіліне аударылды: "Висенте Александренің жиырма өлеңі" (1977) және Льюис Хайд аударған "Жарыққа құштарлық: Висенте Александренің таңдамал өлеңдері" (1979; Copper Canyon Press, 2007). Азамат соғысы кезінде Александре республикалық мәдени журналы El Mono Azul-ға үлес қосушылардың бірі болды.

Таза өлең

Оның алғашқы кітабы «Ámbito», 1924-1927 жылдар аралығында жазылып, 1928 жылы Малагада жарық көрген, әлі жеке даусы жоқ, бастау алатын ақынның туындысы. Хуан Рамон Хименес пен Хорхе Гилленнің дыбыстасқан қысқа өлеңдері мен өнер үшін өнер эстетикасы, сондай-ақ Алтын ғасыр испан поэзиясының ультраистік ықпалы, әсіресе Фрай Луис де Леон мен Гонгора еңбектерінде көрініс тапқан.

Сюрреалистік поэзия

Келесі жылдары, 1928-1932 жылдар аралығында Алеишандренің поэтикалық көзқарасында радикалды өзгеріс болады. Сюрреализмнің алда тұрған өкілдерінен (әсіресе Артур Рембо мен Лотремонттан) және Фрейдтен шабыттанған ол, прозалық поэзияны («Жер құмарлығы», 1935), еркін өлеңдерді, сондай-ақ еркін өлең және көркемдік бейнелер сияқты нақты сюрреалистік әдістерді («Ерліктердей еріндер», 1932; «Жою немесе махаббат», 1935; «Жаннаттың көлеңкесі», 1944) өзінің өрнек құралы ретінде қабылдайды. Осы өлеңдердің эстетикасы иррационалды, ал өрнек «ағынға» жақын, тіпті оны сенім догмасы ретінде қабылдамаса да. Сюрреализммен қатар, ақын ешқандай дәстүрді, тіпті метриканы да қабылдамай, өзін босатады. Луис Сернуда айтқандай: «Сіздің өлеңіңізге тең келмейтін нәрсе жоқ». Шындығында, оның стилі бұрын-соңды жарияланбаған стильдік жаңалықтарды әкеледі, мысалы, кері салыстыру («Ерліктердей еріндер») немесе эквивалентті дизъюнктивті байланыс («Жою немесе махаббат»), гипербола, кодталмаған арман символы, испан поэзия тілінің стильдік мүмкіндіктерін күмәндісіз байытады, дәл сол сияқты Гарсиласо, Гонгора және Рубен Дарио өткенде лирикалық тілді жаңартқандай. Ақын махаббатты барлық адамзаттық шектеулерді бұзатын, табиғи және бақыланбайтын күш ретінде жұртшылыққа паш етеді және қоғам оны бағындыруға тырысатын конвенционализмді сынап тұрады.

Танымал мәдениет

Мадридтегі Plaza Mayor алаңында испан суретшісі Хуан Лопес Балестерос салған Алейксандрдың мүсіндік ескерткіші орнатылған. Испания үкіметі Алейксандрдың суреті бар бірнеше пошта маркасын шығарды, оның ішінде 2001 жылы оның туғанына 100 жыл толуына арналған серия да болды.