Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
Чилилік ақын және физик (1914–2018)
Chilean poet and physicist (1914–2018)
Никанор Сегунд Пара Сандовал (5 қыркүйек 1914 – 23 қаңтар 2018) – чилилік ақын және физик. Ол 20 ғасырдағы испан тіліндегі ең ықпалды чилилік ақындардың бірі саналды, көбінесе Пабло Нерудамен салыстырылды. Парра өзін «анти-ақын» деп сипаттады, себебі ол стандартты поэзияның әдеттегі мақтаныштары мен қызметінен жиіркенді. Оқылымдардан кейін ол «Me retracto de todo lo dicho» («Мен айтқанның бәрін қайтарып аламын») деп айқайшылап тұратын.
Nicanor Segundo Parra Sandoval (5 September 1914 – 23 January 2018) was a Chilean poet and physicist. He was considered one of the most influential Chilean poets of the Spanish language in the 20th century, often compared with Pablo Neruda. Parra described himself as an "anti poet," due to his distaste for standard poetic pomp and function; after recitations he would exclaim "Me retracto de todo lo dicho" ("I take back everything I said").
Өмір
Мектеп мұғалімінің ұлы Парра 1914 жылы Чилидің Чилан қаласының жанындағы Сан-Фабиан-де-Аликода дүниеге келді. Ол өнерпаздар, музыканттар, суретшілер мен жазушылармен толы Парра отбасынан шыққан. Оның әпкесі Виолетта Парра, ал ағасы Роберто Парра Сандовал халық әншілері болды. 1933 жылы Чили университетінің Педагогикалық институтына қабылданды, 1938 жылы математика және физика пәнінен мұғалімдік біліктілік алды, бұл оның алғашқы кітабы “Cancionero sin Nombre” жарық көргеннен кейін бір жыл өткен соң болды. Чили мектептерінде сабақ бергеннен кейін, 1943 жылы физиканы оқу үшін АҚШ-тағы Браун университетіне түсті. 1948 жылы Оксфорд университетіне космологияны зерттеуге барды. 1952 жылы Чили университетінде профессор болып Чилиге оралды. Парра 1952 жылдан 1991 жылға дейін Чили университетінде теориялық физика профессоры қызметін атқарды, сондай-ақ Луизиана штаты университетінде, Нью-Йорк университетінде және Йель университетінде арнайы шақырылған профессор болып жұмыс істеді. Ол өлеңдерін Англияда, Францияда, Ресейде, Мексикада, Кубада және АҚШ-та оқыды. Ол ондаған кітап жариялады. Жастығында Габриела Мистраль мен Пабло Неруда оны қолдады. Мистральдің назарына ол Чиланға сапары кезінде түсті. Латын Америкасының алғашқы Нобель жүлдесінің иегері ретінде оның құрметіне ұлттық әнұран орындалды; әнұран аяқталған соң Парра сахнаға секіріп, оған арнап түнгі уақытта жазған өлеңін оқыды. Әнұран үшін тұрған Мистраль Парра өлеңін бітіргенге дейін тұрып қалды, кейін оны Сантьягодағы маңызды тұлғаларға болашақта әлемдік деңгейде танымал болатын ақын ретінде таныстырды. Кейін Неруда 1954 жылы Буэнос-Айресте Парраның “Poemas y Antipoemas” жинағын басып шығаруға көмектесті. “Poemas y Antipoemas” латын Америкасы әдебиетінің классикасы, ХХ ғасыр испан поэзиясының ең ықпалды жинақтарының бірі. Ол Ален Гинзберг сияқты американдық бит буынының жазушыларына шабыт берген. Парраның фантастикалық бейнесі Алехандро Ходоровскийдің 2016 жылғы “Endless Poetry” автобиографиялық фильмінде пайда болды.
Parra, the son of a schoolteacher, was born in 1914 in San Fabián de Alico, near Chillán, in Chile. He came from the artistically prolific Parra family of performers, musicians, artists, and writers. His sister, Violeta Parra, was a folk singer, as was his brother Roberto Parra Sandoval. In 1933, he entered the Instituto Pedagógico of the University of Chile, where he qualified as a teacher of mathematics and physics in 1938, one year after the publication of his first book, Cancionero sin Nombre. After teaching in Chilean secondary schools, in 1943 he enrolled in Brown University in the United States to study physics. In 1948, he attended Oxford University to study cosmology. He returned to Chile as a professor at the Universidad de Chile in 1952. Parra served as a professor of theoretical physics at the University of Chile from 1952 to 1991, and was a visiting professor at Louisiana State University, New York University, and Yale University. He read his poetry in England, France, Russia, Mexico, Cuba, and the United States. He published dozens of books. As a young man, he was promoted by Gabriela Mistral and Pablo Neruda. He came to Mistral's attention when she visited Chillán. The national anthem was played in her honor, as Latin America's first Nobel laureate; at its conclusion, Parra leapt onto the stage and recited a poem he'd written for her the previous night. Mistral, standing for the anthem, remained standing until Parra finished, and later introduced him to important people in Santiago as a poet of future global renown. Subsequently, Neruda arranged for Parra's collection Poemas y Antipoemas to be published in Buenos Aires, in 1954. Poemas y Antipoemas is a classic of Latin American literature, one of the most influential Spanish poetry collections of the twentieth century. It is cited as an inspiration by American Beat writers such as Allen Ginsberg. A fictionalized version of Parra appeared in Alejandro Jodorowsky's autobiographical film Endless Poetry (2016).
Өлім
Парра 2018 жылдың 23 қаңтарында, таңғы сағат 7:00-де Чилидің Сантьяго қаласындағы Ла Реина ауданында 103 жасында дүние салды.
Parra died on 23 January 2018, at 7:00 am, in La Reina in Santiago de Chile, at the age of 103.
Марапаттар
Парра төрт рет Әдебиет бойынша Нобель сыйлығына ұсынылды. 2011 жылдың 1 желтоқсанында Парра Испания Мәдениет министрлігінің Сервантес сыйлығын жеңіп алды, бұл испан тілінде сөйлейтін әлемдегі ең маңызды әдеби сыйлық. 2012 жылдың 7 маусымында ол Пабло Неруданың Иберо-Америкалық поэзия сыйлығына ие болды.
Parra was proposed on four occasions for the Nobel Prize in Literature. On 1 December 2011, Parra won the Spanish Ministry of Culture's Cervantes Prize, the most important literary prize in the Spanish speaking world. On 7 June 2012, he won the Pablo Neruda Ibero American Poetry Award.