Федерико Гарсиа Лорка: Испан ақыны және драматургі

Кіріспе

Испан ақыны, драматург және театр режиссері (1898–1936)

Федерико дель Саградо Корасон де Хесус Гарсия Лорка (5 маусым 1898 – 19 тамыз 1936), Федерико Гарсия Лорка (/lang//ɡ//ɑːr/,/s//iː//ə// /'/l//ɔːr//k//ə/ garSEEə LORkə) деп белгілі испан ақыны, драматург және театр режиссері. Гарсия Лорка еуропалық қозғалыстардың қағидаларын (символизм, футуризм және сюрреализм сияқты) испан әдебиетіне енгізген ақындардан тұратын "27 буынының" көрнекті мүшесі ретінде халықаралық деңгейде танылды. Ол алғашында туған жері Андалусиядағы өмірді бейнелейтін "Романсеро хитано" (Gypsy Ballads, 1928) өлеңдер жинағымен атаққа ие болды. Оның поэзиясында дәстүрлі андалусиялық мотивтер мен авангардтық стильдер үйлесім тапқан. 1929–1930 жылдары Нью-Йорк қаласында болғаннан кейін (кейін "Поэт в Нью-Йорке" (Poet in New York, 1942) атты туындысында қалдырылған), ол Испанияға оралып, ең танымал пьесаларын жазды: "Қанды той" (1932), "Ерма" (1934) және "Бернарда Альбаның үйі" (1936). Гарсия Лорка гомосексуал болған және мүсінші Эмилио Аладрен Перохомен қарым-қатынасы аяқталғаннан кейін депрессияға ұшыраған. Сонымен қатар, Гарсия Лорка Сальвадор Далимен жақын эмоционалдық байланыста болды, бірақ Дали Гарсия Лорканың сезімталдық талпыныстарын қабылдамағанын айтқан. Гарсия Лорка Испания азамат соғысының басында ұлтшыл күштер тарапынан өлтірілді. Оның денесі әлі табылмаған, ал оның өліміне себеп болған жағдай әлі де даулы; кейбіреулер оның гомосексуалдығы немесе социалистік көзқарастары үшін мақсатқа алынғанын болжайды, ал басқалары жеке даудың себеп болуы мүмкін деп санайды.

Алғашқы жылдар

Федерико дель Саградо Корасон де Хесус Гарсия Лорка 1898 жылдың 5 маусымында Испанияның оңтүстігіндегі Гранададан батысқа қарай 17 шақырым жерде орналасқан Фуэнте Вакерос деген шағын қалада дүниеге келді. Бүгінде Фуэнте Вакерос, Вальдеррубио және Уэрта де Сан-Висенте – бұл үш үйдің де мұражайларға айналғанын атап өту керек. 1915 жылы Гарсия Лорка орта мектепті бітіргеннен кейін Гранада университетінде білім алды. Оның оқу бағдарламасына заң, әдебиет және композиция пәндері кірді. Жастық шағында ол әдебиетке қарағанда музыкаға көбірек бейімділік танытты. 11 жасында ол жергілікті консерваториядағы гармония пәнінің мұғалімі және композитор Антонио Сегура Месадан алты жыл бойы фортепиано сабақтарын алды. Сегура Федериконың музыкалық мансапқа деген арманына ықпал етті. Оның алғашқы көркемдік шабыты Клод Дебюсси, Фредерик Шопен және Людвиг ван Бетховеннің шығармаларынан туды. Гранададағы Кафе Аламедадағы Эль-Ринконсильоға жас зиялылар жиналатын. 1916 және 1917 жылдары Гарсия Лорка солтүстік Испаниядағы Кастилия, Леон және Галисия аймалдарын университетінің профессорымен бірге аралап, алғашқы кітабын жазуға шақырылды. Фернандо де лос Риос Гарсия Лорканың ата-анасын 1919 жылы Мадридтегі Оксфорд пен Кембридж үлгісіндегі Residencia de Estudiantes-ке көшуге көндірді, ол Мадрид университетінде номиналды түрде сабақтарға қатысты. 1922 жылдың басында Гарсия Лорка Гранадада композитор Мануэль де Фалламен бірге фламенко өнерін және оның канте-джондо стилін дамытуға арналған Concurso de Cante Jondo фестивалін насихаттау үшін бірікті. Бір жыл бұрын Гарсия Лорка өзінің "es" ("Deep Song поэмасы", 1931 жылға дейін жарияланбаған) шығармасын жаза бастады, сондықтан ол фламенко өнері туралы эссе жазып, фестивальді қолдап, көпшілік алдында сөйлеуге кірісті. Маусым айында өткен музыкалық фестивальде ол фламенко әншісі Мануэль Торремен танысты. Келесі жылы Гранадада ол Фалла және басқалармен бірге балаларға арналған "Базилик суаратын қыз және қызығушылықты ханзада" (La niña que riega la albahaca y el príncipe preguntón) музыкалық қойылымын жасады. "Deep Song" сияқты реттілік құрылымынан шабыт алған оның "Suites" (1923) жинағы аяқталмады және 1983 жылға дейін жарияланбады. Лорканың эскиздері "Canción" шығармасын толықтырып, танымал және авангард стильдерінің үйлесімі болды. Оның өлеңдері де, суреттері де дәстүрлі Андалусия мотивтерінің, кубистік синтаксистің және жыныстық сәйкестік мәселелеріне ден қоюдың әсерін көрсетті. Бірнеше суреттер арманға ұқсас бет-әлпеттерден (немесе көлеңкелерден) тұрады. Кейіннен ол екі жүзді суреттерді өзінің портреттері ретінде сипаттап, "адамның жылау және жеңіске жету қабілетін" көрсетті, бұл қайғы мен қуаныш өмір мен өлімдей ажырамас екеніне сенуімен байланысты. "Romancero gitano" (Gypsy Ballads, 1928), оның "Cancion" сериясының бөлігі, оның ең танымал поэзия кітабына айналды. Бұл Испанияның ауылдық аймандарында әлі күнге дейін айтылып жүрген балладалар мен өлеңдердің жоғары стильдегі имитациясы болды. Гарсия Лорка бұл шығарманы Андалусияның "сиғандар, жылқылар, бас періштелер, планеталар, оның еврейлік және римдік желдері, өзендер, қылмыстар, контрабандистің күнделікті жанасуы және Кордобаның жалаңаш балаларының аспандық нотасы" ретінде сипаттады. Бұл көрініп тұрған Андалусияны сөзбен жеткізбейтін, бірақ жасырын Андалусияның дірілдеп тұрған кітабы. Оның екінші пьесасы "Мариана Пинеда", Сальвадор Дали жасаған сахналық безендірулермен, 1927 жылы Барселонада үлкен табысқа ие болды. Дали мен Лорканың достығында өзара құштарлықтың күшті элементі болғанымен, Дали ақынның эротикалық ұсыныстарын қабылдамағанын айтты. "Цыган балладаларының" табысымен Далиден алыстап, мүсінші Эмилио Аладрен Перохомен махаббат қарым-қатынасы бұзылды. Бұл оның гомосексуализмге байланысты күйзелісінің күшеюіне әкелді. Ол өзін табысты автордың бейнесін сақтап тұруға мәжбүр болғандықтан, жеке өмірінде ғана таныта алатын азап шеккен, шынайы болмысы арасында тұтқынға түскендей сезінді. Сондай-ақ, ол өзін "сиған ақыны" ретінде қалыптастырғанын сезінді. Ол былай деп жазды: "Сиғандар – бұл тақырып. Басқа ештеңе емес. Мен тігін инелері немесе гидравликалық пейзаждар туралы да өлең жаза аламын. Сонымен қатар, бұл сиғандық мені мәдениетсіз, білімсіз және примитивті ақын ретінде көрсетуі мүмкін, сіз менің мұндай емес екенімді жақсы білесіз. Мен "сүйікті" кейіпкер болғым келмейді". Осы мәселелерді (әлдеқанда олардың себептерін білмесе де) сезінген Гарсия Лорканың отбасы 1929-1930 жылдары оған АҚШ-қа ұзақ сапарға баруға жағдай жасады. 1929 жылдың маусым айында Гарсия Лорка Фернандо де лос Риоспен бірге RMS Olympic лайнерімен (RMS Titanic лайнерінің бауырлас кемесі) АҚШ-қа сапар шекті. Ол сондай-ақ Вермонт штатында және кейін Кубаның Гавана қаласында уақыт өткізді. Оның "Poeta en Nueva York" (Жаңа Йорк ақыны) жинағы (1940 жылы қайтыс болғаннан кейін жарияланды) графикалық тәжірибелік поэзиялық техникалар арқылы бөтендік пен оқшаулықты зерттейді және ол жеке куә болған Уолл-стрит құлауының әсеріне тап болды. Бұл қалалық капиталистік қоғамды және материалистік модернизмді сынауы оның бұрынғы шығармаларынан және фольклоршы ретіндегі бейнесінен күрт өзгеше болды. Оның осы кезеңдегі пьесасы "El público" (Көрермендер) 1970 жылдардың соңына дейін жарияланбады және толық қолжазбасы, көрінеу, жоғалып кетті. Алайда, Нью-Йорктегі Америкалық Испандық қоғамы оның жеке хаттарының бірнеше данасын сақтап қалды.

Federico del Sagrado Corazón de Jesús García Lorca was born on 5 June 1898, in Fuente Vaqueros, a small town 17 km west of Granada, southern Spain. All three of these homes—Fuente Vaqueros, Valderrubio, and Huerta de San Vicente—are today museums. In 1915, after graduating from secondary school, García Lorca attended the University of Granada. During this time his studies included law, literature, and composition. Throughout his adolescence, he felt a deeper affinity for music than for literature. When he was 11 years old, he began six years of piano lessons with Antonio Segura Mesa, a harmony teacher in the local conservatory and a composer. It was Segura who inspired Federico's dream of a career in music. His first artistic inspirations arose from scores by Claude Debussy, Frédéric Chopin and Ludwig van Beethoven. His milieu of young intellectuals gathered in El Rinconcillo at the Café Alameda in Granada. In 1916 and 1917, García Lorca traveled throughout Castile, León, and Galicia, in northern Spain, with a professor of his university, who also encouraged him to write his first book, es (Impressions and Landscapes—printed at his father's expense in 1918). Fernando de los Rios persuaded García Lorca's parents to let him move to the progressive, Oxbridge inspired Residencia de Estudiantes in Madrid in 1919, while nominally attending classes at the University of Madrid. Early in 1922, at Granada García Lorca joined the composer Manuel de Falla in order to promote the Concurso de Cante Jondo, a festival dedicated to enhance flamenco performance and its cante jondo style. The year before, García Lorca had begun to write his es ("Poem of the Deep Song", not published until 1931), so he naturally composed an essay on the art of flamenco, and began to speak publicly in support of the Concurso. At the music festival in June he met the celebrated Manuel Torre, a flamenco cantaor. The next year in Granada he also collaborated with Falla and others on the musical production of a play for children, La niña que riega la albahaca y el príncipe preguntón (The Girl that Waters the Basil and the Inquisitive Prince) adapted by Lorca from an Andalusian story. Inspired by the same structural form of sequence as "Deep Song", his collection Suites (1923) was never finished and was not published until 1983. Lorca's sketches were a blend of popular and avant garde styles, complementing Canción. Both his poetry and drawings reflected the influence of traditional Andalusian motifs, Cubist syntax, and a preoccupation with sexual identity. Several drawings consisted of superimposed dreamlike faces (or shadows). He later described the double faces as self portraits, showing "man's capacity for crying as well as winning," in line with his conviction that sorrow and joy were as inseparable as life and death. Romancero gitano (Gypsy Ballads, 1928), part of his Cancion series, became his best known book of poetry. It was a highly stylised imitation of the ballads and poems that were still being told throughout the Spanish countryside. García Lorca describes the work as a "carved altar piece" of Andalusia with "gypsies, horses, archangels, planets, its Jewish and Roman breezes, rivers, crimes, the everyday touch of the smuggler and the celestial note of the naked children of Córdoba. A book that hardly expresses visible Andalusia at all, but where the hidden Andalusia trembles." His second play, Mariana Pineda, with stage settings by Salvador Dalí, opened to great acclaim in Barcelona in 1927. Although Dali's friendship with Lorca had a strong element of mutual passion, Dalí said he rejected the erotic advances of the poet. With the success of "Gypsy Ballads", came an estrangement from Dalí and the breakdown of a love affair with sculptor Emilio Aladrén Perojo. These brought on an increasing depression, a situation exacerbated by his anguish over his homosexuality. He felt he was trapped between the persona of the successful author, which he was forced to maintain in public, and the tortured, authentic self, which he could acknowledge only in private. He also had the sense that he was being pigeon holed as a "gypsy poet". He wrote: "The gypsies are a theme. And nothing more. I could just as well be a poet of sewing needles or hydraulic landscapes. Besides, this gypsyism gives me the appearance of an uncultured, ignorant and primitive poet that you know very well I'm not. I don't want to be typecast." At this time Dalí also met his future wife Gala. Aware of these problems (though not perhaps of their causes), García Lorca's family arranged for him to make a lengthy visit to the United States in 1929–30. In June 1929, García Lorca travelled to the US with Fernando de los Rios on the RMS Olympic, a sister liner to the RMS Titanic. He also spent time in Vermont and later in Havana, Cuba. His collection Poeta en Nueva York (Poet in New York, published posthumously in 1940) explores alienation and isolation through some graphically experimental poetic techniques and was influenced by the Wall Street crash which he personally witnessed. This condemnation of urban capitalist society and materialistic modernity was a sharp departure from his earlier work and label as a folklorist. His play of this time, El público (The Public), was not published until the late 1970s and has never been published in its entirety, the complete manuscript apparently lost. However, the Hispanic Society of America in New York City retains several of his personal letters.

Екінші республика

Гарсия Лорканың 1930 жылы Испанияға оралуы Примо де Ривераның диктатурасының құлдырауымен және Екінші испан республикасының құрылуымен бірге болды. 1933 жылы Буэнос-Айреске лекция оқуға және Аргентинада "Қанды үйлену" спектаклінің тұңғыш көрсетілісін қоюға барған Гарсия Лорка, өзінің көркемдік шығармашылық және сахналық өнер туралы тұжырымдамаларын әйгілі "Ойын және Дуэнде теориясы" лекциясында баяндады. Бұл лекцияда, көркемдік шабыттың схемасын анықтауға тырысып, ұлы өнер өлім туралы терең сезінуден, ұлттық топыраққа байланыстан және ақыл-ойдың шектеулерін мойындаудан туады деген пікірді қорғады. Гарсия Лорка театрдың классикалық бастауларына оралумен қатар, поэзияның дәстүрлі формаларына да жүз бұрды. Оның соңғы поэзиялық туындысы – "Қараңғы махаббат сонеттері" (Sonetos de amor oscuro, 1936) көп уақыт бойы оның жас актер және "Ла Барака" театрының хатшысы Рафаэль Родригес Рапунға деген құштарлығынан туған деп есептелді. Бірақ 2012 жылы жарияланған құжаттар мен естеліктер, нақты шабыттың 19 жасар Хуан Рамирес де Лукас болғанын көрсетеді, онымен Лорка Мексикаға эмиграциялауды жоспарлаған. Махаббат сонеттері 16 ғасырдың ақыны Сан-Хуан де ла Крустың шығармаларынан шабыттанды. 1934 жылы сайланған оңшыл үкімет "Ла Барака" театрына бөлінетін қаржыны екі есе қысқарды, ал театрдың соңғы қойылымы 1936 жылдың сәуір айында өтті. Лорка 1926 жылдан 1936 жылға дейін жаздарды Сан-Висенте бағында өткізді. Осы жерде ол өзінің маңызды туындыларының бір бөлігін немесе толығымен жазды, олардың ішінде "Бес жыл өткен соң" (Así que pasen cinco años, 1931), "Қанды үйлену" (1932), "Йерма" (1934) және "Тамарит диваны" (Diván del Tamarit, 1931–1936) кіретін еді. Ақын 1936 жылдың тамызында тұтқынға алынып, өлімге кесілгенге дейін Сан-Висенте бағында тұрды. Гарсия Лорканың суреттері көбінесе назар аудармаса да, ол талантты суретші болған.

Құрлық

1936 жылы шілдеде танымал монархист және Халық фронтына қарсы сөз сөйлеуші Хосе Кальво Сотелоны республикалық шабуылшылар (Guardias de asalto) өлтіргеннен кейін саяси және әлеуметтік шиеленіс күрт күшейді. Гарсия Лорканың ашық социалистік көзқарастары үшін өркендеген оңшылдар оны жек көретінін жақсы білген. Гарсия Лорка 1936 жылғы 19 тамызда ұлтшыл жауынгерлердің қолынан қаза тапты деп есептеледі. Автор Иан Гибсон өзінің «Гарсия Лорканың өлтірілуі» атты кітабында оны тағы үш адаммен (Жоакин Арколас Кабезас, Франсиско Галади Мельгар және Диоскоро Галиндо Гонсалес) бірге Визнар мен Альфакар арасындағы жолда орналасқан Фуэнте Гранде («Ұлы бұлақ») деген жерде атып өлтіргенін айтады. 2015 жылғы сәуір айында Cadena SER радиостанциясы жариялаған полиция есебі Лорканың фашистік күштер тарапынан өлімге кесілгенін көрсетті. Франко кезеңіндегі 1965 жылғы 9 шілдеде жасалған есепте жазушы «гомосексуалистік және қалыптан тыс әрекеттерге» қатысқан «Аламбра ложасына жататын социалист» және «масон» ретінде сипатталған. Гарсия Лорканың өлтірілу себептері мен егжей-тегжейі туралы көптеген пікір таластар бар. Жеке, саяси себептер де қарастырылды. Гарсия Лорканың өмірбаяуын жазған Стайнтон оның өлтірушілері оның сексуалдық бағдары туралы айтқан, бұл оның өліміне ықпал еткен болуы мүмкін екенін білдірді. Иан Гибсон Гарсия Лорканың өлтірілуінің солшыл Халық фронтының жақтастарын жою мақсатында жасалған жаппай қырғын науқанының бір бөлігі болғанын болжайды. Гарсия Лорка осы манифесті 1936 жылғы 9 ақпанда әріптес ақын Рафаэль Альбертиге арналған тойда оқыған. Көптеген антикоммунистер Гарсия Лоркаға көмектесіп немесе оған жандау берген. Қамаудан бұрын ол суретші және Фаланганың жетекші мүшесі Луис Росалестің үйінде паналаған. Шындығында, дәлелдер Росалес Гарсия Лоркаға көмектескені үшін азаматтық губернатор Вальдес тарапынан өлімге кесілуге жақын болғанын көрсетеді. Ақын Габриэль Селая өзінің естеліктерінде Гарсия Лорканы фалангист Хосе Мария Айзпуруамен бірге кездескенін жазды. Селая сондай-ақ Лорканың фалангистердің негізін қалаушысы және басшысы Хосе Антонио Примо де Риверамен әр жұма сайын кешкі ас ішетінін жазды. 1937 жылғы 11 наурызда фалангистік баспасөзде Гарсия Лорканың өлтірілуін айыптайтын және оны мақтан тұтатын мақала жарық көрді; мақала: «Испания империясының ең ұлы ақыны өлтірілді» деп басталды. Жан Луи Шонберг «гомосексуалистік қызғаныш» теориясын да ұсынды. Франконың тапсырысымен 1936 жылы құрастырылған, бірақ Гибсон және басқалар оны көрмей-ақ айтқан кісі өлтіру туралы құжаттар әлі күнге дейін табылған жоқ. Гарсия Лорканың қабірін табуға жасалған алғашқы жарияланған әрекет туралы ақпаратты британдық испан тілі зерттеушісі Джеральд Брененнің 1949 жылы жарық көрген «Испанияның бейнесі» кітабынан табуға болады. Алайда қабір әлі табылған жоқ.

Political and social tensions had greatly intensified after the July 1936 murder of prominent monarchist and anti Popular Front spokesman José Calvo Sotelo by Republican Assault Guards (Guardias de asalto). García Lorca knew that he would be considered abhorrent by the rising right wing for his outspoken socialist views. It is thought that García Lorca was shot and killed by Nationalist militia on 19 August 1936. The author Ian Gibson in his book The Assassination of García Lorca argues that he was shot with three others (Joaquín Arcollas Cabezas, Francisco Galadí Melgar and Dióscoro Galindo González) at a place known as the Fuente Grande ('Great Spring') which is on the road between Víznar and Alfacar. Police reports released by radio station Cadena SER in April 2015, conclude that Lorca was executed by fascist forces. The Franco era report, dated 9 July 1965, describes the writer as a "socialist" and "freemason belonging to the Alhambra lodge", who engaged in "homosexual and abnormal practices". Significant controversy exists about the motives and details of García Lorca's murder. Personal, non political motives have been suggested. García Lorca's biographer, Stainton, states that his killers made remarks about his sexual orientation, suggesting that it played a role in his death. Ian Gibson suggests that García Lorca's assassination was part of a campaign of mass killings intended to eliminate supporters of the Leftist Popular Front. García Lorca read out this manifesto at a banquet in honour of fellow poet Rafael Alberti on 9 February 1936. Many anti communists were sympathetic to García Lorca or assisted him. In the days before his arrest, he found shelter in the house of the artist and leading Falange member, Luis Rosales. Indeed, evidence suggests that Rosales was very nearly shot as well by the Civil Governor Valdés for helping García Lorca. Poet Gabriel Celaya wrote in his memoirs that he once found García Lorca in the company of Falangist José Maria Aizpurúa. Celaya further wrote that Lorca dined every Friday with Falangist founder and leader José Antonio Primo de Rivera. On 11 March 1937, an article appeared in the Falangist press denouncing the murder and lionizing García Lorca; the article opened: "The finest poet of Imperial Spain has been assassinated." Jean Louis Schonberg also put forward the 'homosexual jealousy' theory. The dossier on the murder, compiled in 1936 at Franco's request and referred to by Gibson and others without having seen it, has yet to surface. The first published account of an attempt to locate García Lorca's grave can be found in a 1949 book by British Hispanist Gerald Brenan, The Face of Spain. However, the grave has remained undiscovered.

Қалдықтарды іздеу

20-ғасырда Лорканың мәйіті қайда жерленгені жөнінде түрлі болжамдар айтылды, мысалы, испан тілі мамандары Жерар Бренен мен Ян Гибсон болжамдары, бірақ оны табу және анықтау әрекеттері 21-ғасырда басталды. Осы кездегі технологияның жетістіктері Франконың репрессиялық машинасының құрбандарының мәйіттерін анықтауға мүмкіндік берді. 2000 жылы Тарихи Естеліктерді Қалпына К елтіру қауымдастығы құрылды, ол 1936 жылы Франко әскерлері атқан әжесінің мәйітін табу және анықтау үшін социолог Эмилио Сильва Баррераның ізденісінен туындады. Лорканың мәйітін табу үшін үш рет әрекет жасалды. Біріншісі 2009 жылы Гарсия Лорка еске алу паркінде; екіншісі 2014 жылы, алғашқы қазбадан бір километрден кем жерде, ал соңғысы 2016 жылы Альфакарда. 2008 жылы испан судьясы Лорканың өлімі жөнінде тергеу бастады. Гарсия Лорка отбасы Альфакар маңындағы мүмкін қабірді қазуға қарсылық білдірді, бірақ адам сүйектері табылған жоқ. Тергеу тоқтатылды. 2016 жылы тағы бір тергеу басталды, бірақ нәтиже болмады. 2009 жылдың қазан айының соңында Гранада университетінің археологтар мен тарихшылар тобы Альфакардың сыртында қазба жұмыстарын бастады. Бұл орын үш он жыл бұрын Лорканың қабірін қазуға көмектескен адам анықтаған. Лорка кем дегенде үш адаммен бірге Визнар мен Альфакар ауылдарын байланыстыратын таулық жолдың жанына жерленген деп есептелді. Қазба жұмыстары тағы бір құрбанның отбасының өтініші бойынша басталды. Бастапқыда эксгумацияға қарсы болған Лорканың туыстары оның мәйітін анықтау үшін ДНК сынамасын беруге дайын екенін айтты. 2009 жылдың қараша айының соңында екі апталық қазбадан кейін адам сүйектері деп саналатын органикалық материал табылды. Табылған қалдықтар зерттеу үшін Гранада университетіне жеткізілді. Бірақ 2009 жылдың желтоқсанының ортасында ақынның мәйіті табыла ма деген күмән туды. Қазбадан "бірде-бір сүйек, киім немесе оқ қабығы табылған жоқ", - деді Андалусияның әділет министрі Бегоня Альварес. Ол былай қосты: "Топырақтың тереңдігі 40 см (16 дюйм) ғана, ол қабір үшін тым беткей". Сәтсіз қазбаға 70 000 еуро жұмсалды. 2012 жылдың қаңтарында жергілікті тарихшы, "Гарсия Лорканың соңғы 13 сағаты" кітабының авторы Мигель Кабальеро Перес, Лорканың мәйіті орналасқан деп санайтын орыннан жарты шақырымдай жердегі басқа аймақты қазуға рұқсат сұрады. 2016 жылы Нотингем университетінің испан әдебиеті кафедрасының доценті Стивен Робертс және басқалардың ақынның денесі Альфакардағы құдыққа көмілгені туралы мәлімдемелері расталмады. 2021 жылы Барранко де Визнардағы (Визнар маңындағы Лорка ескерткіші бар) жаппай қабірлерді тексеру жоспарланғаны хабарланды. Бұл жобаға сол жерде жерленген туыстары бар деп сенетін отбасылар қолдау көрсетті. Тергеуді басқарып отырған археолог ақынның ондаған, тіпті жүздеген адамдардың бірі ғана екенін түсіндірді. 2024 жылы осы орындағы қазба жұмыстары жалғасуда.

In the 20th century there was speculation as to the location of Lorca's remains, for example by the Hispanists Gerard Brenan and Ian Gibson, but attempts to locate and identify began in the 21st century. By this time, advances in technology gave scope for identifying remains of victims of Francoist repression. The year 2000 saw the foundation of the Association for the Recovery of Historical Memory, which grew out of the quest by a sociologist, Emilio Silva Barrera, to locate and identify the remains of his grandfather, who was shot by Franco's forces in 1936. Three attempts have been made to locate Lorca's remains. The first, in 2009, in the García Lorca Memorial Park; the second, in 2014, less than a kilometer from the first excavation and the last, in 2016, in Alfacar. In 2008, a Spanish judge opened an investigation into Lorca's death. The García Lorca family dropped objections to the excavation of a potential gravesite near Alfacar, but no human remains were found. The investigation was dropped. A further investigation was begun in 2016, to no avail. In late October 2009, a team of archaeologists and historians from the University of Granada began excavations outside Alfacar. The site was identified three decades previously by a man who said he had helped dig Lorca's grave. Lorca was thought to be buried with at least three other men beside a winding mountain road that connects the villages of Víznar and Alfacar. The excavations began at the request of another victim's family. Lorca's relatives, who had initially opposed an exhumation, said they might provide a DNA sample in order to identify his remains. In late November 2009, after two weeks of excavating the site, organic material that was believed to be human bones were recovered. The remains were taken to the University of Granada for examination. But in mid December 2009, doubts were raised as to whether the poet's remains would be found. The dig produced "not one bone, item of clothing or bullet shell", said Begoña Álvarez, justice minister of Andalucia. She added, "the soil was only 40 cm (16in) deep, making it too shallow for a grave." The failed excavation cost €70,000. In January 2012, a local historian, Miguel Caballero Pérez, author of "The last 13 hours of García Lorca", applied for permission to excavate another area less than half a kilometre from the site, where he believes Lorca's remains are located. Claims in 2016, by Stephen Roberts, an associate professor in Spanish literature at Nottingham University, and others that the poet's body was buried in a well in Alfacar have not been substantiated. In 2021, it was reported that there would be an investigation of mass graves at Barranco de Víznar (a locality near Víznar where there is a memorial to Lorca). This project had the support of families who believed that relatives were buried there. The archaeologist directing the investigation explained that the poet was only one of hundreds of people whose remains might be there. Excavations at the site were still in progress in 2024.

Суреттер мен суреттер

Сальвадор Дали, 1925 жыл. 160 × 140 мм. Қағазға сия және түсті қарындашпен салынған. Жеке коллекция, Барселона, Испания.
"Өлген адамның кескіні", 1932 жыл. Қағазға сия және түсті қарындашпен салынған. Чикаго, Иллинойс.