Кіріспе
Испан ақыны, "27 ұрпағының" мүшесі (1902 – 1963)
Луис Сернуда Бидон (21 қыркүйек 1902 – 5 қараша 1963) – испан ақыны, "27 ұрпағының" мүшесі. Испания Азамат соғысы кезінде, 1938 жылдың басында ол Ұлыбританияға лекция оқуға барды, бұл оның өмірінің соңына дейін жалғасқан эмиграцияның бастауы болды. 1947 жылы АҚШ-қа көшпес бұрын Глазго және Кембридж университеттерінде оқытты. 1950 жылдары Мексикаға қоныс аударды. Өлең жазумен қатар, француз, ағылшын, неміс және испан әдебиетін қамтитын сын мақалаларының көптеген кітаптарын жариялады. Ол гомосексуализмі туралы ашық айтқан, сол кезде бұл қиын мәселе болғандықтан, Испанияда осы мәселедегі ролі үлгі болып саналды. Оның жинақталған өлеңдері "La realidad y el deseo" деген атпен басылды.
Севилья және ерте өмір
Сернуда 1902 жылы Севильяда, Баррио Санта-Крус, Calle Conde de Tójar 6 (қазіргі Acetres) мекенжайында инженерлер полкінің полковнигінің ұлы болып дүниеге келді. Оның екі әпкесі болған. Оның өлеңдеріндегі балалық шақ естеліктері мен әсерлері, сондай-ақ "Окнос" жинағындағы прозалық өлеңдер оның әрқашан жалғыз, оңаша және ұялатын бала болғанын көрсетеді. Оның отбасындағы бақытсыздығы оны кітаптар мен туған қаласының жарқын көріністері арқылы өмір сүруге итермеледі. Поэзиямен алғашқы кездесуі 9 жасында болды, ол әпкелерінің туыстары Луиза мен Бригида де ла Сотадан алған Беккердің "Рималары" жинағына көз жүгірткенде. Кейін ол бұл оған терең әсер қалдырмағанын айтса да, 1915 жылдан 1919 жылға дейін Севильядағы Эсколапиос мектебінде оқыған кезінде, шамамен 14 жасында өлең жаза бастады. 1914 жылы отбасы Севильяның шетіндегі Прадодағы инженерлер казармасына көшті. 1918 жылы олар Calle del Aire көшесіне көшіп, ол кейін "Perfil del aire" өлеңдерін осы жерде жазды. 1919 жылы ол Севилья университетінде заңгерлік білім ала бастады, ал бірінші курста Педро Салинастың испан тілі мен әдебиеті сабақтарына қатысты. Оның өте ұялшақтығы оның әдеби қызметі туралы айтуына кедерес келтірді, бірақ студенттік журналда жарияланған прозалық өлеңі Салинастың назарына ілікті. Салинас оны қолдап, классикалық испан поэзиясын және заманауи француз әдебиетін оқуға шақырды. Салинастың кеңесімен Сернуда өзінің алғашқы поэзия жинағы "Perfil del aire"ді 1926 жылдың соңында "Litoral" журналын шығара бастаған Мануэль Алтолагирре мен Эмилио Прадосқа жіберді. Сол кезде көптеген журналдар өлеңдер жинағын қосымша ретінде жариялаған. 1920 жылы әкесі қайтыс болғаннан кейін ол анасы мен әпкелерімен бірге өмір сүруін жалғастырды. 1923 жылы атты әскер полкінде әскери қызметтен өтті.
Мадрид пен Франция
1928 жылы шілдеде анасы қайтыс болды, ал қыркүйектің басында Сернуда Севильядан кетті. Мадридке көшіп барудан бұрын ол Малагада Алтолагирре, Прадос және Хосе Мария Хинохосамен бірнеше күн өткізді. Ол заңгерлік білімі болғанымен, оны іс жүзінде қолдануға ниеттенбеді. Ол поэзияның өзіне ғана шын мәнінде маңызды екенін түсіне бастады. Педро Салинаспен қайта танысып, Висенте Алехандремен кездесті. Салинас оны Тулуза университетінде испан тілінен лектор болып жұмыс істеуге мүдделі етті. Ол қараша айында қызметке кірісіп, бір академиялық жыл бойы жұмыс істеді. 1929 жылдың маусымында Тулузадан оралғаннан бастап 1936 жылға дейін Сернуда Мадридте тұрып, испан астанасының әдеби және мәдени өміріне белсенді қатысты. 1930 жылдың басында Леон Санчес Куестаға тиесілі кітап дүкенде жұмысқа орналасты. Осы кезеңде ол либералды және төзімді Испания құруға тырысқан көптеген ұйымдармен жұмыс істеді. Мысалы, 1932-1935 жылдары Испания Республикасы құрған Misiones Pedagógicas – мәдени-ағарту ұйымының жұмысына қатысты. Бұл оның сол кездегі саяси ұстанымын көрсетеді, бірақ оның Коммунистік партияға ресми түрде қосылғанына ешқандай дәлел жоқ. 1935 жылдың маусымында ол Мадридтегі Вириато көшесінде, Алтолагирре мен оның әйелі Конча Мендестің пәтерінің үстінде жалдамалы пәтерде тұрды. 1936 жылдың сәуір айында Хосе Бергамин осы кітапты өзінің Cruz y Raya журналында жариялады. Келесі басылымдарда осы жинақтың атымен жаңа өлеңдер жеке кітаптар түрінде қосылды. 21 сәуірде Лорка, Салинас, Пабло Неруда, Алтолагирре, Альберти, Алехандре және Бергаминнің өзі қатысқан тойлық кеш өтті.
Британиядағы жер аударылу
1935 жылы Карлос Морла Линчтің, Чили елшілігіндегі дипломат, күнделік жазушы, әуесқой музыкант және жасырын гомосексуал, Мадридте өткізген салонға шақырған кеште Сернуда өзінен тоғыз жас кіші ағылшын ақыны Стэнли Ричардсонмен танысты. Ричардсон бұрын Лондонда Алтолагирре мен Конча Мендеспен кездескен еді. Олар Ричардсон елге оралғанға дейін, 1935 жылдың 20-22 наурызында жазылған өлеңде еске алынған, бірақ қысқа ғана уақытқа созылған қарым-қатынастың куәсі болды. 1938 жылдың ақпанында Ричардсон Оксфорд пен Кембриджде бірқатар лекциялар беруді ұйымдастырды. Сернуда сол кезде Испаниядан бір-екі айға кететінін ойлаған, бірақ бұл оның өмірінің соңына дейін жалғасатын жер аударудың бастамасы болды. Лекциялар өткізілмеді. Дегенмен Ричардсон белгілі байланыстарға ие болды және оған Атолл герцогинясы, Гэвин Хендерсон, 2-ші барон Фарингдон, Қытай елшісі, Ребекка Уэст және Роза Маколей қатысқан кеш ұйымдастырды. Ол кезде Испаниядағы жағдай Сернуданың оралуы қауіпті екенін көрсетті, сондықтан Ричардсон оған Фарингдонның иелігіндегі Итон Хейстингсте эвакуацияланған баск балаларының колониясына қосылуын ұсынды. Англияда бірнеше ай өткен соң, ақшасы қалмаған және ағылшын тілін білмейтін Сернуда Испанияға қайта оралу ниетімен Парижге кетті. Бірақ ол туған жеріндегі оқиғалар туралы хабар алғаннан кейін Парижде қалды. 1938 жылдың тамызында Ричардсон мен Сернуда Парижде қайта кездесті, бірақ Сернуданың сол кездегі хаттарынан көрініп тұрғандай, олардың қарым-қатынасының күші әлсіреген. 1938 жылдың қыркүйегінде Ричардсон оған Кранли мектебінде испан тілінен көмекші маман ретінде жұмысқа орналасты. 1939 жылдың қаңтарында Глазго университетінде лектор болып жұмыс істеді. Ричардсон 1941 жылдың 8 наурызында Ритцте би билеп жатқандағы әуе шабуылынан қаза тапты. Сернуда оған арнап 1942 жылы "Como quien espera el alba" жинағына енген элегия жазды. Бұл оқиғаның әсерлі постскриптумы бар. 1944 жылдың тамызында Кембридж қаласынан серуендеп жүргенде Сернуда Қызыл Крест дүкенінің терезесінде ілінген Ричардсонның суретін байқады. Суреттің артында оның құдасының атының бір бөлігі жазылған. Сернуда оны сатып алды. Оған Глазго да, Шотландия да ұнаған жоқ, бұл оның сол жерде жазған өлеңдерінің көңілсіздігінен байқалады. 1941 жылдан бастап ол жазғы демалысын Оксфордта өткізді, онда соғыстың салдарына қарамастан, көптеген жақсы жабдықталған кітап дүкендері болды. 1943 жылдың тамызында ол Кембридждегі Эммануэль колледжіне көшті, онда оның жағдайы жақсырақ болды. Севильяда ол концерттерге қатысып, музыка оған әрқашан маңызды болды. Кембридж мен Лондонның өнерлі өмірі оған музыкалық білімін дамытуға көмектесті. Моцарт оның ең сүйікті композиторы болды және ол өзінің соңғы жинағында, "Desolación de la Quimera" оған арнап өлең жазды. 1940 жылы Сернуда Глазгода болған кезде Бергамин Мексикада "La realidad y el deseo" кітабының екінші басылымын шығарды, оған 7-бөлім, "Las nubes" қосылды. Осы жинақтың жеке басылымы 1943 жылы Буэнос-Айресте пираттық басылым түрінде пайда болды. Ол Испаниядағы Азамат соғысы аяқталғаннан кейін жағдай оған ұқсас жағдайдағы жазушылар үшін жағымсыз атмосфера тудырады деп қорқып, оның шығармалары болашақ ұрпақтарға белгісіз болып қалуы мүмкін екенін сезінді. Осы екі кітаптың жарық көргені оған үміт сыйлады. 1945 жылдың шілдесінде ол Лондондағы Испан институтында ұқсас жұмысқа орналасты. Ол Кембриджден кетуіне өкінді, астанадағы театрлардың, концерттердің және кітап дүкендерінің кең ауқымына қарамастан. Ол үлкен қала мен қалалық өмірден шаршағандықтан демалысын Корнуоллда өткізе бастады. Сондықтан 1947 жылдың наурыз айында Массачусетс штатындағы Маунт-Холиок колледжінде жұмыс істеп жүрген оның ескі досы Конча де Альборноз оған сол колледжде жұмыс істеуге ұсыныс жазғанда, ол оны қуана қабылдады. Ол сондай-ақ Холиок тауының халқы мен байлығына оң жауап берді, онда "өмірімде алғаш рет лайықты және сәйкес деңгейде жалақы алатын едім". 1949 жылы жазда ол Мексикаға алғаш рет сапар шекті және оған қатты әсер еткендіктен, Холиок тауы оған қызықсыз болып көрінді. Мұны 1949-50 жылдары жазған "Variaciones sobre tema mexicano" прозалық жинағында көруге болады. Бұл оның өміріндегі ең бақытты кезең болған шығар. Ол Х-пен кездескен соң Мексика визасының мерзімі бітіп, Куба арқылы АҚШ-қа оралды. Ол үшін Холиок тауында өмір сүру мүмкін емес болды: ұзақ қысқы айлар, күннің жетіспеуі, қардың бәрі оны күйзеліске ұшыратты. 1952 жылы демалыстан оралған соң, ол қызметінен кетті. Сонымен қатар, ол өзін қоршаған қоғамның қағидаларына қарсы тұруға ұмтылды. Бұл оның Севильядағы жастық шағында провинциалдық мінез-құлыққа түсіп қалмауына көмектесті, ондағы тұрғындар өзін әлемнің орталығында емес, провинциалдық астанада екенін ойлады. Бұл оны Мадридтің немесе ол тұрған басқа да орындардың мақтандығы мен әдемілігінен сақтады. Оның ескі достары Конча Мендес және Алтолагирре, Салинас, Гильен, Диего және Дамасо Алонсо ақындар ретіндегі жұмыстарымен қатар, оқыту және сындық жазбаларымен де танымал болды. Алтолагирре мен Прадос, әдетте, әдеби шығармаларынан гөрі баспа жұмыстарымен еске алынады. Альберти саяси белсенділігімен аты шықты, ал Лорка поэзиямен қатар драма мен музыкада да өте талантты болды. Сернуда университетте оқытуға жай ғана күнкөріс үшін келді және ешқашан жоғары мәртебелі қызметке ие болған жоқ. Оның өміріндегі барлық нәрсе ақындық жұмысына бағынышты болды. Оның жарияланған сындық еңбектері оның ақын ретінде дамуына түсінік береді, ол көбінесе поэзиясы мен ойлауына ең көп әсер еткен авторлар мен туындылар туралы әңгімелейді. Оның поэзиясының дамуы біріншісінен соңғысына дейін мінезінің дамуымен анықталады, әдеби модамен емес, бірақ оның "Un río, un amor" атты туындысында бейнеленген жеке дағдарысы Альберти, Лорка және Алеиксандре бастан өткерген жеке дағдарыстармен сәйкес келеді.
Оның дамуының маңызды кезеңі 1923-24 жылдары әскери қызметтен өткен кезде болды. Әр күні басқа жалдамалы әскерлермен бірге Севильяның шетін айналып жүруге мәжбүр болды. Бір күні ол бұрын ешқашан сезінген емес, жаңаша көріп тұрғандай болды. Ол осы тәжірибені сипаттауға да басылмайтын қажеттілік сезімді. Бұл оның қазір сақталмаған көптеген өлеңдерін жазуына әкелді. Оның дамуының тағы бір маңызды кезеңі 1938-1947 жылдар аралығында Ұлыбританияда болған кезде болды. Ол ағылшын тілін үйренді және ағылшын әдебиетін кеңінен оқыды. Ол ағылшын поэзиясын оқуға тағдырланғанын сезінгендей, ол оның поэзиясында және өзінде болмаған нәрсені толықтырғанын сезінді. Ол осы күрделі сезімдерін "La partida" өлеңінде бейнелеуге тырысты, бірақ бұл тақырыпқа лайықты жасамағанын мойындады.
Бірінші поэзиялар (1924-1927)
Бұл Сернуданың "La realidad y el deseo" атты басылымында өзінің алғашқы жарияланған "Perfil del aire" еңбегінің қайта қаралып жаңартылған нұсқасына берген атауы, ол 1927 жылдың сәуір айында "Litoral" баспасынан шыққан еді. Жинақ Салинасқа арналған, ал Сернуда оған Мадридке бір данасын жіберді, ол сол кезде университеттік демалысын өткізіп жатқан. Кейін Сернуда бұл кітапқа қарсы жаулық пікірлер көп болғанын еске алды, олар жаңалықтың болмауына және Гилленге қарыздылығына ден қойды. Сондай-ақ, Салинастың кітапты алғанын жай ғана хабарлаған жауабы оны қатты ренжітті. Ол Гилленге деген қарызын 1948 жылы "Ínsula" журналында жарияланған ашық хатында талқылады, онда 1927 жылы Гилленнің әлі жинағы шықпағанын атап өтті. 1920 жылдары Гиллен әртүрлі журналдарда жекелеген өлеңдерін жариялады, соның ішінде 1924 және 1925 жылдары "Revista de Occidente" журналының екі бөлек санында 12 өлеңі жарық көрді, бірақ ол 1925 жылдың желтоқсанында осы журналда өзінің 9 өлеңін жариялағанын ескерсек, бұл Гилленнің айтарлықтай ықпалын көрсету үшін жеткілікті дәлел емес деп санайды. Оның қорытындысы – екеуі де таза поэзияға қызығушылық танытқан және Маларме шығармаларының ықпалында болған. Гилленге бұл ықпал Валери арқылы жеткен. 1984 жылы жазған Вильена бұл өлеңдерді 1920 жылдары "таза поэзия" идеясының таралуының нәтижесі деп қарастырады, бұл идея Валери, Хуан Рамон Хименес және Ортега-и-Гассеттің "Өнердің адамгершіліктен алыстауы" атты ықпалды эссесінде жарияланған. Осы дәуірдің жас ақындары, оның ішінде Гиллен, Алехандре, Алтолагирре, Прадос, Лорка және Сернуда, классикалық тазалық пен зерделі ойыншылдықтың осы үйлесіміне ықпал етті, ал Гиллен – осы топтың көшбасшысы еді. Бұл тек ықпал емес, ортақ эстетикалық көзқарас болды. Барлық сын-пікірлер жаулық болған жоқ. Мысалы, Хосе Бергамин оң пікір жариялады, ал Гиллен өзі оған жұмысы үшін мақтау айтып, сын-пікірлерге мән бермеуге шақырды. Хуан Рамон Хименестің хатшысы Хуан Герреро Руис та оған мақтаумен толы хат жіберді. Дегенмен, ол бұл туындыға байланысты туған сынды ешқашан ұмыта алмады. Оның жаны тым нәзік болды. Жаңарту процесінде он өлең және Гилленмен салыстыруға себеп болуы мүмкін стильдік элементтер, мысалы, лепті сөздер мен риторикалық апостроф алынып тасталды, бірақ шындығында ақындардың стильдері өте ерекше. Гиллен қуанышпен және сенімділікпен шындыққа қол созады, ал Сернуда көбінесе күмәнмен қарады – әлем қызықты орын болуы мүмкін, бірақ оны бірдеңе тоқтатады. Бұл, әдетте, атаудағы көшенің атына сілтеме жасайды, ол өскен "Calle del Aire" көшесі, ол негативті сыншылардың бірі Франсиско Аяланы қатты таң қалдырды. Оның өлеңдерінде нақты әлемнен бас тартып, ұмытылуға апаратын махаббат туралы айтылады. Ақын шындық әлемінен жасырынуға орын іздейді, мұндай шегініс немесе қашу тек уақытша болатынын жақсы біледі. Басым көңіл күйі – жасөспірімдерге тән меланхолия. Хуан Рамон Хименеске де қарызы мол. :)
Эглога, Элегия, Ода (19271928)
«Perfil del aire» сыннан кейін, Сернуда сынға ұшыраған нәрселерді, әсіресе жаңалықтың болмауын дамытуға бекінді. Ол өзінің сүйікті испан ақыны Гарсиласоның ықпалымен эклог жазды. Бұл «Кармен» журналының алғашқы санында жарияланды және Сальвадор де Мадариага оны жоғары бағалады. Одан кейін ол элегия, содан кейін ода жазды. Өлең жазудың техникалық шеберлігін арттырғанын мойындағанымен, бұл формальды жаттығулар оған маңызды бір нәрсені жеткізуге мүмкіндік бермейтінін түсінді. Дегенмен, сол кездегідей қарағанда ұзақ өлеңдер жазуға болатынын білгенде, ол рухтанды. Бұл оның үшін маңызды жаңалық болды. «Historial de un libro» еңбегінде ол бұл кезде өзінің жұмысына Т.С. Элиоттың ықпалын көрсететін көптеген белгілердің бірі – ол кезде ол Элиотты оқымағандықтан, бұл кейіннен жасалған түсіндірме екенін айтады. Алайда, олардың ықпалы тек осы өлеңдердің формасында байқалады, ал мазмұны көбінесе Малармеден әсерленген. Осы көңіл күй «Фаунның орташа түскісі» еске салады. Ақынның грек мифологиясына деген құрметінің және ер адамдардың дене бітіміне деген қызығушылығының белгілері де бар, олар кейінгі жинақтарда дамытылады.
"Ақ өзен, махаббат" (1929)
Сернуда бұл жинақты Тулузада болған кезінде бастады. 1929 жылы Пасха демалысында Парижге сапар шегіп, мұражайлар мен кітап дүкендеріне барып, әсер алды. Ол күндерін жаңа көріністерді бойына сіңірумен өткізді. Бір күні Тулузаға оралғанда, "Remordimiento en traje de noche" атты өлеңін жазып, оған дейін жеткізе алмаған поэзиялық қажеттіліктерін білдіруге мүмкіндік беретін стильді тапты. 1928 жылы Тулузаға келгенге дейін ол өлең жазбаған еді, бірақ жаңа жинақтың алғашқы үш өлеңін қысқа мерзімде жазды. Сәнді поэзияның қағидаларына наразылығы сюрреализммен танысқаннан кейін күшейді. Сернуда үшін сюрреализм – тек әдеби құбылыс емес, конформизмге қарсы тұрудың көрінісі болды. Бұл жинақтағы өлеңдер таза поэзия тұжырымынан жаңылды. Ол тілінің дәлдігі мен әсемдігін сақтап, оған құштарлық пен күшті сезімдер қосты. Мадридке оралғаннан кейін де жинаққа жұмыс істеуді жалғастырды. Сюрреалистердің ықпалы еркін ағып жатқан образдың күрделілігінде көрінеді, олардың кейбіреулері жаз музыкасының атауынан ("Оңтүстікте жалғыз болғым келеді" сияқты атауларға қызығушылық танытып, пластинка каталогтарын қарап шығарды), Америка қалаларының атауларынан (мысалы, Дуранго немесе Дейтона), нұсқаусыз фильмдердің титрлерінен немесе Парижде көрген "Оңтүстік теңіздеріндегі ақ көлеңкелер" сияқты дыбысты фильмдерден алынған суреттерден шабыттанды. Алғашқы екі жинақтың метрикалық схемалары мен ұйқас үлгілері көбінесе тоқтатылды. Бұл оның "еркін өлең" деп атаған алғашқы жинағы болды. Бұл шын мәнінде классикалық испандық өлең формаларын және летрильялар сияқты ұйқас схемаларын елемеумен бірдей болды. Осы сәттен бастап Сернуда лирикалық стильде жазуға жиі ниеттенсе де, толық ұйқас немесе тіпті ассонанс сирек қолданды. Кітаптағы бірнеше өлеңдер александриялық төрттіктермен жазылған, ал көпшілігінде белгілі бір метрикалық үлгі бар, бұл оларды сюрреалистік қозғалыс аясында ерекше етеді. "Барлығы бақытты ма?" деген өлеңінде Сернуда сюрреалистерге қызығушылығының себебін, олардың қоғамға қарсы наразылығын және конформизмге ұшырау қысымын түсіндіреді. Бұл өлеңде ар-намыс, патриотизм және борыш бүлікшілерге немесе конформисттерге келтіретін зиянмен салыстырғанда құндылығы жоқ деп есептеледі. Жаңа ғана тірі болу және қағидаларға сәйкес өмір сүру – өліммен тең. Бұл өлеңде оның гомоэротикалық тартылысының алғашқы нақты көрінісі бар екеніне назар аудару керек. Жинақ, оның кейінгісі сияқты, 1936 жылға дейін жарияланбады, содан кейін олар "La realidad y el deseo" атты алғашқы басылымға жиналды.
Тыйым салынған орындар (1931)
Осы және алдыңғы жинақтағы өлеңдер Цернудаға толыққанды түрінде келді. Жарияланған өлеңдер бастапқы нұсқаларымен бірдей болды, бұл оның алғашқы екі жинағындағы тәжірибесінен мүлдем өзгеше еді. Бұл махаббат, қарсылық және сұлулық туралы кітап. "Diré cómo nacisteis" өлеңінде Цернуда сүйіспеншілік нормаларын бұзғандарды қысымға алып, түрмеге қамауға ұшырататын құлдырап бара жатқан қоғамға қарсы соғыс жариялайды. Ал келесі өлеңі "Telarañas cuelgan de la razón" жинақтың тағы бір маңызды көңіл-күйін – қайғылы көңіл-күйін көрсетеді. Осы кітаптағы өлеңдер ақынның қиялының еркіндігі мен оның еркіндігін шектейтін, қабылданған өмірлік ережелер арасындағы айырмашылықты көрсетеді. Басым тон – уайым, ол махаббаттың өткіншілігін және одан кейін қалатын бослықты еске түсіреді. "De qué país" өлеңінде Цернуда жаңа туған балаға қарап, ересектер әлемінің мінез-құлықтың жасанды кодекстерін таңуы және кодекс бұзылғанда кінә сезімі тудыру арқылы оның таңғажайып сезімі мен әділдігіне жасалған қиянатты бейнелейді. Бұл оның шығармаларында көп рет кездесетін тақырып.
Естен кетпеушілік мекендеген (19321933)
Бұл кітап жаман аяқталған махаббаттың нәтижесінде туды. Жинақ алғаш рет Signo баспасында жарық көрген кезде, ешкім ішкі жапқыштағы үлкен "S" әрпінің жылан пішінінде бейнеленгенін байқамады. Дерек Харрис екінші адамды Серафин Фернандес Ферро деп анықтады. Сернуда шамамен 1931 жылдың сәуірінде онымен танысып, басымен-көкке түсті. Бұл "Los placeres prohibidos" тууына себеп болды, оның көп бөлігі 13 және 30 сәуір аралығында жазылды. Алайда, қарым-қатынас тез нашарлады. Серафин көпқұрлы және бисексуал болды, бұл Сернуданың қызғанышына апарып соқты, ол сүйіктісінен ақша сұрап, көбінесе манипуляция жасады. Олардың арасында кейде зорлық оқиғалары болды. Олардың қарым-қатынасының бір бөлігі "Ocnos" жинағына енген "Aprendiendo olvido" атты прозалық өлеңде сипатталған. 1932 жылдың маусым айына қарай, олардың қарым-қатынасы аяқталды. Кейінірек Сернуда "Donde habite" еңбегінде осы тақырыпты ашық жазғанына ұялды, мұны эмоционалдық жетілуінің баяулығымен түсіндірді және осы бөлігі өзінің ең қанағаттандырарлық емес туындыларының бірі екенін мойындады. Бұл жинақта Сернуда сюрреализмнен бас тартып, өзінің жан тереңінен шыққан барлық нәрсені жеткілікті түрде зерттегенін сезінеді. Ақынның ойларынан туған герметикалық бейнелердің жасандылығы мен мәнсіздігінен гөрі, ол 19 ғасырдың ақыны Гюставо Адольфо Беккердің үлгісіне жүгінді, ол жоғалған махаббат тақырыбында шектеулі поэзия жазды. Кейде өлеңдер "Primeras poesías" әлеміне оралады. Бірінші өлеңде Серафинға, кейін "Mi arcángel" өлеңінде тікелей аталған бас періштеге ишара жасалған. Періштенің мотиві "II" және "XII" өлеңдерінде де кездеседі. "III" өлеңінде махаббаттың өтуінен кейін қалған бос орын туралы айтылады, бұл "Los placeres prohibidos" жинағынан "Telarañas cuelgan de la razón" өлеңін еске түсіреді, бірақ әлдеқайда қарапайым және лирикалық түрде берілген. "IV" өлеңі жастық армандар мен ұмтылыстардың тым биікке көтерілгенде қалай құлайтынын көрсетеді, бұл, мүмкін, Икар туралы мифке сілтеме. "VII" өлеңі ертедегі өлеңдердің жабық әлеміне оралады, бұл ақынның барлық тәжірибесіне қарамастан, әлі де орындалмаған арманшыл екенін көрсетеді. "XII" өлеңі махаббат ғана өмірді шынайы ететінін көрсетеді. Ол белгілі бір адамда өлген болса да, жалпыға ортақ күш ретінде сақталады.
Invocaciones (19341935)
Бұл жинақ бастапқыда Invocaciones a las gracias del mundo деп аталды, бірақ кейін Сернуда оны аз мақтандыратын етіп қысқартты. Антонио Мачадо немесе Хименес дәстүріндегі өлеңдердің әдеттегі қысқалығынан шаршаған ол бұрынғыдан әлдеқайда ұзын өлеңдер жаза бастады. Осы өлеңдерді жаза бастағанда, тақырыпты толық ашу үшін үлкен ұзындық қажет екенін түсінді. Ол «таза» поэзияның қалған іздерін толығымен жойды. Сонымен қатар, ол кітаптағы кейбір өлеңдердің басында ойша шашырауға бейімділік пен белгілі бір дәрежеде әуесқойлық байқалатынын атап өтті. Оның негізгі тақырыбы әлі де өзі және ойлары болды, бірақ ол нәрселерге көбірек объективтілікпен қарауға кірісті: поэзия көбірек талдамалық сипатқа ие болды. Мысалы, «Soliloquio del farero» шығармасында ақын өзінің ерте өлеңдеріне ұқсас жабық және жалғыз әлемде үмітсіздіктен құтылу жолын тапты. Өлең оның «досы» – жалғыздыққа арналған, және ол маяк күзетшісі сияқты, адамзаттан бөлініп, оларға қызмет ету үшін таңдалған деген ойды дамытады. Жинақтағы басқа өлеңдер грек мифологиясына немесе жоғалған нәрсенің алтын дәуіріне сілтеме жасайды. Шетелдегі оқшаулануы мен Испания туралы ойлары, әсіресе Испанияда жағдай жақсармайды деген сезімі күшейді, сондай-ақ төзімсіздік, білімсіздік және шарлатандық күрес жеңіп жатыр. Сүргін – Сернуданың поэзиялық мансабының соңына дейін дамыта беретін тақырыбы. Физикалық сүргін ақынға ол әлемде рухани сүргінші екенін еске салады, өйткені әр ақын тазарақ сезімдер әлеміне жатады, ол бұл туралы Invocaciones-да жаза бастаған еді. «Scherzo para un elfo» және «Gaviotas en el parque» – осы тақырыпты зерттеудің екі мысалы ғана. Стилистикалық тұрғыдан, дикцияның айқындығы мен қарапайымдылығына көбірек назар аударылады және оның өрнек құралына қатысты бақылауы артып келеді. 1938 жылдың ақпанында Мадридтен кеткенде ол өзімен бірге сегіз жаңа өлеңін алып кетті. Сернуда өзін оқшаулаған сезімді күшейте түсті, және бұл оның ерекше ерекшелігі – Доппельгенгерді пайдалануының алғашқы мысалы, осы жағдайда ол шеттену және тіршіліксіздік сезімін білдіреді. Итон Хейстингсте эвакуацияланған баск балаларының колониясында болғанда ол Iñaki есімді ұлмен дос болады, ол ағылшын тілін тез меңгерді және Лорд Фарингдон оның жеке мектепте білім алуын қаржыландыруға дайын екенін көрсетті. Алайда, Сернуданың эмигрант әріптесі Рафаэль Мартинес Надальға айтуынша, ұл саяси себептермен бас тартты. Біраз уақыттан кейін ұл ауырып, Радклиф ауруханасына жеткізілді. 27 наурызда ол өлімге жақын болды. Ол соңғы қасиеттерді қабылдаудан бас тартты және дін қызметкері ұсынған айқыштан бас бұрды. Дегенмен ол Сернуданы көруді қалады және одан өлең оқып беруін өтінді. Содан кейін ол қабырғаға бұрылып, көз жұмды. Осы оқиға 1938 жылдың мамырында жазылған «Niño muerto» өлеңіне шабыттандырды.
Stylistically, there is an increased concentration on clarity and simplicity of diction and his control over his means of expression is growing. When he left Madrid in February 1938, he took eight new poems with him. Cernuda was feeling a growing sense of detachment and this is one of the first examples of his characteristic use of a Doppelgänger to express, in this case, his sense of alienation and lifelessness. During his stay with the colony of evacuated Basque children at Eaton Hastings, he befriended a boy called Iñaki who had quickly mastered English and showed such promise that Lord Faringdon was prepared to finance his education at a private school an offer refused by the boy on political grounds, according to the story told by Cernuda to his fellow émigré Rafael Martínez Nadal. Shortly afterwards, the boy fell ill and was taken to the Radcliffe Infirmary. On March 27, he was close to death. He refused the last sacraments and turned away from the crucifix held out by a priest. He wanted to see Cernuda, however, and asked him to read a poem. He then turned to the wall and died. This was the inspiration for the poem "Niño muerto", written in May 1938.
Сағат санағы (1950-1956 жылдар)
Бұл жинақ 1950 жылдың қысында Маунт Холиокеде басталып, Мексикада аяқталды. Осы кітаптың ең қызықтысы – оның құрамында Мексикада белгісіз бір ер адаммен болған жарыққа толы қарым-қатынасы туралы 16 өлеңнен тұратын «Poemas para un cuerpo» тобы бар. Жинақтың атауы Сернуданың уақыттың өтуіне деген құштарлығын ғана емес, сонымен қатар ол өзін «сүйген қарт» деп сипаттағандай, осы махаббат оқиғасын бастан кешіргенде сезінген жаттықты да көрсетеді. Бұрын айтқанымыздай, бұл оның өміріндегі ең бақытты кезеңдердің бірі болды. Кейбір өлеңдер осы қарым-қатынас кезіндегі сезімдеріне сілтеме жасайды, бірақ көпшілігі – осы құштарлық махаббат аяқталғаннан кейін жазылған, осы күшті сезімді түсіндіруге және бекітуге жасалған тыңдаулар. Бұл өлеңдер «Оны ұмытып қаламын» өлеңімен байланысты, бірақ олар ашулы, ренішті немесе көңілі тоңған емес. Сернуда «негізінен өзі мен махаббат арасындағы қарым-қатынасты зерттеумен айналысады, сондықтан сүйікті адам өлеңдерде тек екінші дәрежелі рөлде көрінеді». Дегенмен, ол Серафин Фернандес Ферро немесе Стэнли Ричардсон сияқты, өлеңдерде көлеңке немесе жоқ емес, өзінің барлығын сезіндіреді. Өлеңдерде сезімталдық жоқ. Мысалы, «IV Sombra de mí» өлеңі «сүйікті мен сүйген арасындағы қарым-қатынас туралы ойларға толы. Сүйген адам – сүйіктінің тілегінің көрінетін бейнесі, бірақ ол қажет, себебі ол болмаса, махаббат сыртқа шыға алмас еді». Осыдан бізге ақынның махаббатты сезіну мүмкіндігі берілгені үшін алғыс айтатынын көреміз. Сернуда кейіннен осы өлеңдерге деген сүйіспеншілігін білдіргенімен, олар оның туындыларына қарсы қойылатын ең ауыр айыптамалардың біріне себеп болатынын мойындайды: ол әрдайым зардап шегуші адам мен ақын арасындағы қашықтықты сақтай алмады. Осы өлеңмен Сернуда Филипп II туралы үш томдық шығармалар жинағын аяқтады. Біріншісі – «Las nubes» жинағынан «El ruiseñor sobre la piedra», содан кейін «Vivir sin estar viviendo» жинағынан «Silla del rey». Бұл екі өлең де Эль-Эскориалдағы монастырь сарайының салынуын еске түсіреді. Бірінші өлеңде монастырь Сернуда сүйген көреген, идеалистік, мәңгілік Испанияның символына айналады. Бұл – сұлулықтың бейнесі, практикалықты жек көретін және Глазгоның жер аударылған ортасына қарама-қарсы келетін сезімнің туындысы. Өзін-өзі қуанту үшін ән шырқаған шолпан – Сернуда ақынының символы, ол Эскориал туралы түсінігімен біріктіріледі. «Silla del rey» Филипптің төбедегі орнынан сарайының салынуын бақылап отырғанын көрсетеді. Сернуда патшаның имаратын өзінің сенімін білдіру және саяси идеяларды орталықтандыру ретінде қарастырады. Бұл оның жұмысы, уақыты және қоғамы туралы ойларға айналады және ол рухани күшпен уақытша өзгерістерден қорғалған әлемнен пана табуға бекінеді. Шындық пен арман бірігіп кетті. Патша – Сернуданың өзі үшін шығу жолы. «El elegido» – ацтектердің құрбандыққа шалу құрбандығын таңдау, дайындау және өлтіру туралы объективті баяндама. Бұл өте қарапайым тілмен айтылған, бірақ «Invocaciones» монологының артындағы ойларды анық көрсетеді. Өлеңде өмірдің немесе «шайтандық» күштің ақынды таңдауы, алдауы және ақырғы жойылғаны туралы аллегория берілген. Стилистикалық тұрғыдан алғанда, бұл өте ерекше жинақ. Лирикалық қиялар да, кең метафоралар да жоқ. Дегенмен, Луис Антонио де Вильенаның пікірінше, бұл құрғақ тіл осы ирониялық, кескіш, бірақ өте шебер ойылған өлеңдерге өте дұрыс келеді. Ол өмірінің соңына жетіп, есеп беруді қалағаны анық. Мұны «Antes de irse», «Dos de noviembre», «Del otro lado», «Epílogo» және «Despedida» сияқты өлеңдердің атаулары көрсетеді. Бұрынғы жинақтармен тікелей байланыстар бар. Мысалы, «Epílogo» «Poemas para un cuerpo» өлеңімен, ал «Pregunta vieja, vieja respuesta» – «Donde habite el olvido» өлеңімен байланысты. Ол сондай-ақ алғаш рет «Las nubes» жинағында пайда болған Испания тақырыбына қайта оралып, өзінің қандай нәрселерге қызығатынын және ұнамайтынын талдайды. «Díptico español» шығармасында ол өз дәуіріндегі испан қоғамының төзімсіздігіне, ақымақтығына және қатыгездігіне деген жеккөрушілігін көрсетеді. Ол өзіне қарамастан испандық: ол бұл мәселеде басқаша шешім қабылдамайды. Дегенмен, ол испан мәдениетінің мақтанышы болып табылады, оны Бенито Перес Галдос пен Мигель де Сервантес шығармалары көрсетеді: ол Испанияның шынайылығына емес, испан әдебиетінің идеалдастырылған әлеміне деген құштарлықпен қарайды. Ол таныс ақындары туралы өлеңдерін де жазады, кейде олар ашулы тонмен жазылған. Әдеттегідей, басты тақырып – тілек пен шындықтың айырмашылығы бар әлемде бақытты табудың мүмкін еместігі, мысалы «Hablando a Manona», «Luna llena en Semana Santa» немесе «Música cautiva». Дегенмен, ол өнер саласында бір түрлі тынышталғандық табады – Моцарттың музыкасын тыңдау немесе Гёте әлемін Наполеонның мас солдаттарының әлемімен салыстыру.
Әсерлер
Педро Салинастың ынтасымен Сернуда Гарсиласо, Луис де Леон, Гонгора, Лопе де Вега, Квеведо және Кальдерон де ла Барка сияқты классикалық испан ақындарының шығармаларын оқыды. Ол сондай-ақ француз тілін үйренуге және қазіргі француз әдебиетін, әсіресе Андре Жидті және Бодлер, Малларме мен Рембоның поэзиясын оқуға шақырды. Ол сонымен қатар Лотреамонттың «Мальдорор әндері» мен «Болашақ кітапқа алғысөз» атты еңбектерін оқыды, бірақ олардың ықпалы Сернуда француз сюрреалистік қозғалысын зерттей бастағаннан кейін сезілді. «Perfil del aire» атты туындысын аяқтамас бұрын, 1926 жылдың наурыз айында Мадридтегі кітап сатушы Леон Санчес Куэста оған Луи Арагонның «Le Libertinage» кітабының бір данасын жеткізді. «Invocaciones» жинағында ежелгі грек құдайларын тікелей шақыратын екі өлең бар, олар осы мәселеге тікелей байланысты. «Himno a la tristeza» өлеңінде қайғы-қасірет құдайлардың адамзатқа сыйлаған нәрсесі ретінде бейнеленеді, Хольдерлиннің «Die Heimat» және тікелейірек айтқанда, «A las estatuas de los dioses» өлеңінде Сернуда «ұмытылып, жат әлемде кемсінтілгенімен, құдайлар әлі де қуаныш, тазалық және үйлесім дәуірін бейнелейді, сол кезде махаббат мүмкін болатын» делінеді. Сернуда үшін Хёльдерлин – туысқан рух, сонымен қатар ықпал етуші: олардың екеуі де Табиғатты пантеистік тұрғысынан қарастырады, трагедиялық тағдыр сезімі (Сернуда көптеген өлеңдер мен эсселерінде сипаттаған daimónico күші), қоғамның Ақынға қарсы екендігіне деген сенім, жоғалған үйлесімнің алтын ғасырына деген құштарлық ортақ. 1936 жылы Парижде болғанда ол француз тіліндегі грек антологиясын сатып алды. Ол осы өлеңдер мен эпиграммалардың қысқа да терең стильіне таң қалды. Элиоттан алған маңызды нәрсе – оның соңғы поэзия жинағының атауы, «Desolación de la Quimera», ол «Burnt Norton» өлеңінен алынған. Маунт-Холиокеде ол Герман Дильстің «Die Fragmente der Vorsokratiker» (Пресократтардың фрагменттері) кітабын ағылшын тіліне аудармасының көмегімен оқи бастады. Мексикада ол Джон Бернеттің «Ежелгі грек философиясы» атты еңбегін оқыды. Сократқа дейінгі ойдың осы үзінділері оған бұрын оқыған ең терең және поэтикалық философиялық еңбектер болып көрінді. Оның поэзиясында ежелгі Грекия әлемі жиі еске түсіріледі. Ол бала кезінде грек мифологиясы туралы кітап оқығандағы естеліктерді еске алады, тіпті сол кезде оның діни сенімдері қайғылы және көңілсіз болған. Ол «El poeta y los mitos» өлеңінде «Ocnos» жинағында осы тәжірибесін көрсетуге тырысты. Ол өзін ішкі даймонның поэзия жазуға жетелегеніне және ақынның өмірдің рухани өлшемімен байланыста екеніне, ал қарапайым адамдар соқыр немесе одан жабық екеніне сенді. Бұл тақырыпқа ол өзінің сындық жазбаларында жиі тоқталады. Оның поэзия жазуға деген құштарлығы оның бақылауында болмады. Өлеңнің бірнеше жолын оқу, музыканың әуенін есту, тартымды адамды көру – өлеңге әкелетін сыртқы ықпал болуы мүмкін, бірақ маңыздысы – шынайы, терең жатқан поэтикалық импульсті білдіруге тырысу, ол кейде оны дірілдетуге немесе жылап жіберуге жеткілікті күшті болды. Өлең жазу өнеріне берілген, өзін-өзі зерделеуге бейім болса да, оның тыңдаушылары бар екенін білуге мұқтаж еді. 1947 жылдың қарашасынан кейін, «Como quien espera el alba» басылымы Буэнос-Айресте жарық көргеннен кейін, оның оң қабылдануы туралы хабарлар Маунт-Холиокеге жетті. Ол тыңдаушы таба бастағанын және испан поэзиясы талқыланғанда оның есімі аталып жатқанын білгенде қуанды. Сонымен қатар, ол 1929 жылы «Litoral» журналында жарияланған Элуардың 6 өлеңін аударды. 1938 жылы Стэнли Ричардсонның көмегімен Вордсворттың 2 сонетін «Hora de España» журналында жариялады. Ол сонымен қатар Блейк, Йейтс және Китстің өлеңдерін де аударды, олар 1940 жылы «Romance» журналында жарық көрді. «Поэзия және әдебиет» жинағының бірінші томына Йейтс, Браунинг және Марвеллдің үш өлеңі енді.
Оконс (1940-1956 жылдар)
Сернуда Глазгодағы өмірін жақсы көрмеді. Ол өзін бақыт пен сүйіспеншіліктен шеттесiп, балалық шағын сағынып, сағына бастады. Оңтүстік жерін жоғалған жұмақ деп есіне алды. 1940 жылы Глазгоның сұмды, жаман қаласы мен Севильядағы балалық шағының естеліктері арасындағы қарама-қайшылық оған ішкі жанкүйерлерді жою үшін қысқаша прозалық өлеңдер жазуға итермеледі. Жинақ жинақталған сайын, ол атау іздеп, Гёте еңбегінде өзіне ұнайтын атау тапты. Окнос – рим мифологиясындағы кейіпкер, ол қамыстан арқан тоқыған, бірақ есегі оны жеп қойғанын білген. Дегенмен ол тырысып, өзіне бірдеңе істеуге және бірдеңе үйренуге мүмкіндік берді. Сернудаға жаратушының үнемі жаратуға тырысып, есектің уақытты символдандыруы, оқырманның орнында тұрып, білмейтіндей бүлдіретін тұтынушы екенін түсінудің ирониясы ұнады. Алғашқы басылымы 1942 жылы Лондонда жарық көрді және 31 шығармадан тұрды. Сернуда прозалық поэзия жазу арқылы өзіне ашылған шығармашылық үрдісті жалғастырып, 1949 жылы Мадридте 48 шығармадан тұратын екінші басылымын шығарды. Бірінші басылымда Сернуданың Севильядағы балалық және жасөспірім шағы туралы айтылған. Екінші басылымда ол шығармаларға биографиялық реттілік берді және Севильядағы өмірінен тысқары жерге көшті. Соңғы басылым 63 шығармадан тұрады және 1963 жылы Мексикада басылды. Алғашқы өлеңдер тобы Como quien espera el alba жазуымен қатар өтті және бұл, әрине, "Un río, un amor" және Los placeres prohibidos сияқты шабыттанған кезеңдердің бірі болды. Оның қалыптасу кезеңін зерттеу үлкен алаңдаушылыққа айналды және оның өлеңдері мен прозалық өлеңдері арасында бір-біріне сәйкес келеді. Ең айқын мысал – "Jardín antiguo", бұл Las nubes-тегі өлеңнің және Ocnos-тағы прозалық өлеңнің атауы. Екеуі де Севильяның Алькасар бақшасынан шықты. Поэмада қартайған адам сарайдағы фонтаны, лимон ағаштары, магнолиялар мен құстардың әндерімен бірге сарайға оралуды армандайды. Ол жастық шақтың қайта оралуын армандайды, оның қалаудың азабымен, олар қайтып келмейтінін жақсы біледі. Ocnos-та біз бақтың кеңінен сипатталуын және сонымен бірге оның сол жермен байланысы туралы терең ойлануын, бала кезінде сол жерде сезінген құлшынысты сезімін көреміз. Ол шындық пен арман арасындағы алшақтықты атап өтті: "Кейін сендер іс-әрекетті де, ләззатты да өздеріңнің түстеріңдегідей кемелділікпен өмір сүре алмайтыныңды түсінетін боласыңдар. Осы қайғылы шындықты түсінген күні, алыста, жат жерде болсаң да, сол баққа қайта оралып, бұлақ жағасында отыруды, өткен жастықты қайтадан армандауды армандайсың". Джон Тейлор былай деп жазады: "Сернуда уақытша үйлесімділіктің орнын еске түсіріп, өзінің білімін және өзін-өзі тануын арттырады, және өзінің ойлануын жасайды, ол бұл интроспективті және поэтикалық еңбектердің бәрі бекер екенін айтады. Есек қазірдің өзінде әдемі қамыс тоқылған арқанды жамап жатыр". Жинақтың басым көңіл-күйі қайғылы, жоғалту және ностальгия сезімімен сусындаған болса да, "El estío" және "El amante" сияқты кез-келген мерекеге де орын бар, онда ол 1933 жылы Малагадағы демалыс күндерінің сезімтал ләззатын еске алады, жағажайда және теңізде ойнап, ақ шапан астында жалаңаш жүріп, достарымен және әсіресе оның сүйіктісі Герардо Кармонамен бірге. Серафин Фернандес Ферро мен Стэнли Ричардсонмен қысқа уақытқа созылған қарым-қатынастан басқа, Кармона – Сернуданың 1930 жылдары ұзаққа созылған қарым-қатынасы болған жалғыз адам. Бұл прозалық өлеңдер бір мезгілде жазылған Como quien espera el alba жинағына енген "Elegía anticipada" өлеңімен көңіл-күй мен тақырыптық ұқсастықты бөліседі, онда ол олардың махаббаты уақыт түрмесінен қашып шыққанын мәлімдейді. "Ciudad caledonia" романында Гласгоусқа көз жүгірткенде, ол сол жерді жек көретінін, оның бірқалыптылығын, қарапайымдылығы мен сұмдығын және пайдалы, пуритандық адамдарды ұнатпайтынын сипаттайды. Ол түрмеге ұқсады, жұмыссыз өмірде пайдасыз, жастық шағы қалғанды жалмап, кеуіп қалды. Франконың Испаниядағы цензурасы "Escrito en el agua" (Суда жазылған) атты бір прозалық поэманы "Окнос" кітабының екінші басылымынан алып тастады, өйткені онда "Құдай жоқ" деген дінге қарсы идея бар. Оның коммунистік көзқарастарды ұстанатыны, Франкоға қарсы болғаны, қоғамға жат өмір салты мен көзқарастарының режиміне жағымсыз болғаны, гомосексуал және дінге, отбасылық құндылықтарға қарсы болғаны белгілі болғандықтан, оның жазбалары цензурадан қатаң тексеруден өтуі мүмкін. Сернуда өзі үшінші басылымға оны қоспауды шешті. Тейлор атауының Китстің қабір тасындағы жазудың аудармасы екенін айтады, "Мұнда суға жазылған адамның аты жатыр". Сернуда оның сөздік тіліне тым риторикалық екенін ойлады. Бұл уақыттың жойқыштығы және шындық барлық үміттер мен армандарды қалай жоятыны туралы тағы бір әңгіме. "El acorde" романында ғарыштық үйлесім туралы, сезім мен сананың біртүтастығы туралы, сәтте келетін екстаз туралы кеңінен ойлану бар. Ол оны неміс тіліндегі Gemüt сөзімен атайды және оған ең жақын нәрсе – "махаббат актісінде басқа денеге кіру [және осылайша махаббаткердің денесі арқылы өмірмен біртүтас болу]". Ол бұл шығармаларды 1950 жылы Маунт Холиокқа оралғаннан кейін жазды және жинақ 1952 жылы жарық көрді. Ол кіріспеде Мексикадағы жазушылардың қызығушылық танытпауы туралы айта отырып, жинақтың жалпы тақырыбын белгілейді. Бала кезінде оның осы елге қызығушылығы болмады. Америкаға келгеннен кейін ол кездейсоқ түрде қызығушылық танытты. Қызығушылық қызығушылыққа айналды, ол махаббатқа айналды және бұл махаббат осы шығармаларда зерттелді. Бұл Сернуданың ең шуақты, барлық мағынада, жинақтарының бірі. Ocnos-тың қайғылы интроспекциясы жоқ. "Miravalle" романында ол вице-король сарайына ғашық. Егер оған қалуға рұқсат берілсе, ол одан шаршамайтынын немесе басқа жерге көшкісі келмейтінін көз алдына елестете алмайды. "Lo nuestro" романында туған жерін еске түсіретін туған жердің балалары тізе бүгіп сұраған көрінісі. Оның алғашқы ниеті АҚШ-қа қайту, бірақ ойланып көргеннен кейін ол осы елдің кедейлігіне қарамастан тірі екенін түсінеді. Ол кедейлік мұндай тірі болудің құны болуы мүмкін деп ойлайды. АҚШ салыстырғанда бос және тривиалды көрінеді. "El mirador" романында ол ландшафттың Испанияға ұқсас екенін және оның оған басып кіргенін, жаулап алушыларға болғандай, сиқырлап алғанын сипаттайды. "Perdiendo el tiempo" романында жалқаулық сезімталдық көрінісі бейнеленген. "Ocio" – бос уақыттың қажеттілігі туралы ойлар. "El patio" романында ол өзінің балалық шағының Севильясына оралғандай сезінеді. Ол оны қалпына келтіре алды. "La posesión" романында ол жермен бірігуге құштар екенін сипаттайды. "Centro del hombre" романында ол жылдар бойы шетте болғандықтан, оның бойындағы шетелдік сезімінің жойылғанын байқайды. Ол денесімен бір жерде, жанымен екінші жерде өмір сүрді. Енді олар қайта бірікті: "Сендер бәрімен немесе дерлік бәрімен келістіңдер, және заттар, ауа, жарық, ландшафт, жаратылыстар сіздерге дос болды". Дегенмен, осы үйлесім мен біртүтастық сәттері тек уақытша – әрқайсысы екі қабығы арасындағы перл сияқты кемелді сәттер. Бұл Ce... дегеннің бұзылуы туралы ойдан туған шығарма сияқты көрінеді.
Сын
Сернуда өзінің бүкіл мансабында сын очерктер жазды, олардың көбі газеттер мен журналдарда жарияланды. Өмірінің соңына таман ол өзінің ең маңызды шығармаларының 4 жинағын шығарды. Біріншісі – «Испандық қазіргі поэзия туралы зерттеулер» (Мадрид, 1957). Бұл жұмыстың тұжырымдамасы, бәлкім, 1940-шы жылдары басталған, бірақ ол оны құрайтын мақалалар бойынша тек 1954 жылы ғана жұмыс істей бастады. Сернуда 19-шы ғасырдан бастап испан поэзиясындағы ең маңызды ағымдар деп санайтын зерттеуді ұсынады. Ол қасақана неоклассикалық немесе романтикалық ақындарды қалдырып, Рамон де Кампоамордан бастайды. Сондай-ақ, ол «Модернизм және 1898 жылғы ұрпақ» туралы жалпы эссеге өтуден бұрын Беккер мен Розалия де Кастроны қамтиды. Мұнан кейін Мигель де Унамуно, Мачадо және Хуан Рамон Хименес туралы жеке очерктер жазылды. Содан кейін ол Леон Фелипе, Хосе Морено Вилла және Гомес де ла Сернаға көшеді, содан кейін өз замандастарына, Салинасқа, Гийленге, Лоркаға, Диегоға, Альбертиге, Алеихандреге және Алтолагирге назар аударды. Ол жинақты 1936 жылдан бері болған оқиғалар туралы ойлармен аяқтады. Бұл мақалалар алғаш рет 1954–1956 жылдары «México en la Cultura» журналында жарық көрді. Жинақталған мақалалардың кейінгі жариялануы олардың кейбіреулері, әсіресе Хуан Рамон Хименес, Салинас және Гийлен туралы очерктер тудырған шу-шудың салдарынан кешіктірілді. Ақыры 1957 жылы Гийлен, Алеихандр, Алтолагир, Диего және Альбертиге қатысты тарауларды алып тастаған қатты боудлерленген нұсқада жарияланды. Оның келесі жинағы – «Pensamiento poético en la lírica inglesa» (Мексика, 1958). Луис Маристани бұл шығарманың өзінде сын шығармасы ретінде емес, Сернуданың мүддесін көрсету ретінде қызықты екенін айтады, өйткені ол Мексикада өзінің жазбаларынан жазылған, ол ағылшын тіліндегі кітапханаға қол жеткізе алмаған кезде және сондықтан өз дәлелдерін дұрыс дамыта алмады. Алайда тыңдаушыларды ағылшын поэзиясын зерттеудің жаңалығы қызықтырды. 1961 жылы 3 наурызда Сернуда Дерек Харриске жазған хатында: «Англияға келген кезден бастап (1938) осы уақытқа дейін ағылшын әдебиеттері менің күнделікті оқуымның бір бөлігі болды», – деп жазды. Ол «Испандық қазіргі поэзияны зерттеулер» жинағында жиналған Алеихандреге арналған очергінде ағылшын әдебиетіндегі ақын сыншыларының дәстүріне қызығушылығын білдіріп, Санте-Бёв және Менендес-и-Пелайо сияқты адамдардың жазбаларын Колеридж, Китс, Арнольд және Эллиотпен салыстырып, жағымсыз пікір білдіреді. Ол әсіресе Элиоттың «Сын-пікірдің шекарасы» және «Традиция және жеке талант» сияқты очерктерін оқып шықты. Жинақ оның ағылшын әдебиетін қаншалықты кең және терең оқығанын көрсетеді, өйткені онда Блейк, Вордсворт, Колридж, Шелли, Китс, Теннисон, Браунинг, Арнольд, Суинберн және Хопкинс зерттеулері бар. «Poesía y literatura», I және II (Барселона, 1960, 1964) Бұл жинақтарда әдеби тақырыптар бойынша оның ең маңызды очерктері немесе мақалалары жиналды. Олар оның оқыған әдебиетінің ерекше ауқымын көрсетеді, олар Гальдос, Гете, Хёльдерлин, Сервантес, Марвелл, Браунинг, Йейтс, Гид, Рильке, Рональд Фирбанк, Нервал, Дашиелл Хаммет, Реверди, Валле Инклан сияқты әртүрлі авторларды қамтиды. Очерктер 1935 жылдан 1963 жылға дейін жазылған, сондықтан олар оның сыншылық мансабының барлық кезеңдерін қамтиды. Сернуданың студенттері үшін ең басты қызығушылық бірінші томда жатыр. Онда оның Андре Гидке 1946 жылы берген құрметі ғана емес, сонымен қатар «Palabras antes de una Lectura» және «Historial de un Libro» кітабы бар. Бұл оның поэтикасының ең ашық есептері және барлық Сернуда сын-пікірлерінің бастауы. «Palabras» 1935 жылы Мадридтегі Лицей клубында өткен лекцияның мәтіні болды және 1941 жылы басылым үшін редакцияланды. Ол поэзияның мақсатын талқылаудан бастайды, ол үшін бұл әлемдегі жеке тәжірибесін жеткізу мәселесі. Осы лекцияда ол өзінің негізгі тақырыбын ашады: шындық пен құмарлық. Оның мақсаты – «әлемнің объективті және субъективті өлшемдері арасындағы бөліну жойылған» трансценденттік өмір сүру деңгейін табу және ғаламдық келісімге қол жеткізу. Ол осы дүниенің көзге көрінбейтін көрінісі мен шын мәнінде көзге көрінбейтін «imagen completa del mundo» арасындағы айырмашылықты анық көрсетеді. Сонымен қатар ол ғаламды жайлаған және көзге көрінбейтін шындық пен оның алдамшы көрінісін синтездеуге қабілетті «шайтандық күш» туралы идеяны дамытады. Бірақ бұл күшті күш ақынды да жоя алады, Хёльдерлиннің жағдайындағыдай. «Тарихи» алғаш рет 1958 жылы «México en la Cultura» журналында таралымда жарық көрді. Бұл – Сернуданың ақыл-ой дамуының егжей-тег...
Александры
1928 жылы Сернуда Мадридке келген соң жасаған алғашқы істерінің бірі – Висенте Александрға бару болды. Ол Александренің жылылығы мен достығына тәнті болды, бірақ оның сапары денсаулығы үшін Александренің әдетте демалатын уақытта болғанын кейін ғана білді. Өкінішке орай, ол Александренің сабырлылығына және таныс ортада сезінетін жеңілдігіне де тәнті болды. Қайда болса да үйдей сезінуге тырысқан Сернуда үшін бұл Александрмен қайтадан кездесуге ниеті болмауына себеп болды. 1929 жылғы маусымда Тулузадан Мадридке оралғаннан кейін ол Александремен қайта кездесті: ол Александренің өзін Сернудаға тағы да таныстырғанын айтады, өйткені ол оны танымаған еді. Көптеген кездесулер барысында Сернуданың әдеттегі тартыншақтығы мен күдігі біртіндеп жойылды. Висенте Александребен арадағы қарым-қатынасы оның өміріндегі ең жақын қарым-қатынасқа айналды. Олар көбінесе Александренің үйінде кездесетін, кейде Лорка мен Алтолагирре де бірге болатын. Александреде достыққа ерекше қабілет болған сияқты, себебі ол Лорканың да ең жақын достарының бірі болды (Иан Гибсонның айтуынша), ал Сернуда оның жақсы тыңдаушы екенін ерекше атап көрсетті. Бұл оның көптеген достарының құпияларын сеніп айтқанын білдіреді. Сернуда сондай-ақ «Испан поэзиясы туралы зерттеулер» еңбегінде Александренің поэзиясын жоғары бағалады, оның шығармаларында ауру денеде тұтқындалған, өмірін толыққанды етуге күрескен адамның күресін көреді, бұл оның өзінің өмірлік мақсатын іздеуімен саякес келеді. Дегенмен, тіпті Александре де Сернуданың болашақ беделіне қатысты алаңдаушылығынан құтыла алмады. 1950 жылдары ол Сернуда туралы естеліктері туралы бірнеше эссе жазды, олар, әрине, 1920 жылдардың соңы мен 1930 жылдардың басында қалыптасқан еді. Ол досының әлемнен алшақтағандай және қатысуға құштар емеуіне сипаттама берді. Бұл ескі бейне Сернуданың жер аударылу кезінде бастан өткерген қиындықтардан кейін де оған сай келе ме екенін тексеруге тырыспады. Одан да маңыздысы, Александре 20 жыл бұрын таныған Сернуда тұлғасынан Сернуданың өлеңдерін ажыратуға тырыспады.
Альберти және саяси міндеттеме
Алберти 1927 жылы Севильяда өткен Гонгора мерекесінде алғаш рет кездескен адамдардың бірі болды. Альберти оны "қоңыр, жіңішке, өте мәдениетті және ұқыпты" деп сипаттаған. Дегенмен, Альберти мен Сернуда жақын дос болмаған сыңайлы, бірақ Сернуда 1930-жылдардың басында Альбертидің көптеген журналдарына материалдар ұсынған. Альберти оны өзі редакциялап жатқан мерекелік альбомға қатысуға шақырды, бірақ Сернуда бұл ұсыныстан бас тартты. Альбертимен арадағы қарым-қатынасы, Сернуданың сюрреализммен танысқаннан кейін ой-санасының қалыптасқан жолын көрсетеді. Мысалы, 1933 жылы ол Альбертидің "Октябрь" журналына "Los que se incorporan" ("Қатарына қосылатындар") деген мақала жазды. Онда ол буржуазиялық қоғамды құртуға шақырып, "Мұны коммунизм рухымен туған революция арқылы жете аламыз" деп сендірді. 1937 жылы "Hora de España" басылымына жазған мақаласында ол: "Ақын – міндетті түрде революционер, өзінің жауапкершілігін толық сезінетін революционер" деп жазды. Алайда, сол кезде ол ақындардың революциялық іс-қимылдарға тікелей қатысатынын күтпегені анық. 1950 жылы Алеишандреге арналған эссесінде ол тіпті, ақынның тікелей әрекет етуі "абсурдты және ақынды ақын ретінде құртуға алып келеді" дейді. Бұл көзқарас Альбертидің поэзиясына деген қарым-қатынасына әсер еткен секілді. Сернуданың Альберти поэзиясына қатысты басты пікірі – Альбертиде өзіне-өзінің сезімі болмауы және оның өлеңдерінде терең ой жоқтығы. Ол сондай-ақ Альбертидің Гил Висенте немесе кез келген халық ақынының стилін ұстанып, виртуоздықпен өлең жаза білетінін атап өтті. Сернуда Альбертидің алғашқы үш жинағындағы ойыншылдыққа қарсы болды. Оқырманға ол Альбертидің осылай тез табысқа ие болғанына қызғанышпен қарағаны және оны бірден өзінің тыңдарманын тапқан ақынның мысалы ретінде қарастырғаны сезіледі. Саяси өлеңдері бұрынғы шығармаларынан көп ерекшеленбеді және ол дәстүрлі поэзиялық формаларға берілгендігін сақтап қалды. Сернуда эссесін Альбертидің коммунизмге адалдығы оны саяси емес тақырыптарға жүгінуден тоқтатпағанын айтып аяқтады, онда оқырман оның бұрынғы жетістіктеріне деген сағынышын сезе алады. Осыны қайта жаңғырту үшін ол өзінің ескі тақырыптарының әртүрлі нұсқаларын жасай береді.
Алтолагире және оның отбасы
Алтолагир, оның әйелі Конча Мендес және Сернуда арасындағы тығыз байланыс анық көрінеді. Сернуда «Estudios sobre poesía española contemporánea» және «Poesía y literatura» еңбектерінде Алтолагирренің поэзиясына жеке тараулар арнады, сыншылар пікіріне қарамастан, ол ешқашан маңызды емес ақын болмағанын тұрақты түрде айтты. «Desolación de la Quimera» шығармасында ол қайтыс болған досын «Манулито» деген жағымды естеліктер мен қате пікірлерден қорғайды, оны ақын ретіндегі сирек қабілеттерін ұмытқан немесе білмеген адамдар сақтайды, бұл туралы «Supervivencias tribales en el medio literario» еңбегінде айтылады. 1933 жылдың наурыз айында олардың алғашқы баласы дүниеге келген кезде қайтыс болды, сонда Сернуда оған «XIV» өлеңін арнады. Олар 1935-1936 жылдары Мадридтегі бір ғимаратта тұрды, ал Мексикада Кончаның үйінде өмір өтті. Кейде бұл оның нағыз отбасы болғандай сезіледі. «Desolación de la Quimera» еңбегінде осыған байланысты екі өлең бар. «Animula, vagula, blandula» – Алтолагирдің бес жасар немересін, оған Энтелехи есім қойған, бақта ойнап жүргенін көріп, оның тағдыры өзінен қалай өзгеше болады деп ойлаған лирикалық өлең. «Hablando a Manona» – бұл олардың немере қызына арналған қарапайым өлең.
1898 жылғы ұрпақ
Сернуданың ең жақсы сын жазулары оны қызықтырған және шабыттандырған жазушылар туралы. Оның 1898 жылғы ұрпақ туралы жазғандары объективті, бірақ көбінесе жанашырлықсыз. Біріншіден, олармен жеке қарым-қатынас орнату оған қиын болған сияқты. Хуан Рамон Хименес және Валле-Инклан туралы ол олардың өз сөздеріне тым ден қойғандықтан, басқаларды тыңдауға ықыласы болмағанын еске алады. Антонио Мачадоға қатысты, ол аз сөйлегенін және тіпті одан да аз тыңдағанын айтады. Испан ойшылдарының көпшілігінен өзгеше, ол Унамуноны философ ретінде емес, ақын ретінде жоғары бағалады. Ортега-и-Гассет туралы оң пікір білдіре алмады: Сернуданың сын жазбаларында «оның поэзияны түсінуі шамалы болған» және «поэзиялық мәселелерде білімі жеткіліксіз болған» сияқты пікірлер кездеседі. Валле-Инклан туралы ол 1963 жылғы мақаласында оның суретші және адам ретінде адалдығына қатты риза екенін көрсетеді. Оның поэзиясын жоғары бағаламайды, романдарына көбінесе пікір білдірмейді және 4 пьесаға – «Comedias bárbaras» және «Divinas palabras» – ғана құрмет көрсетеді. «Estudios sobre poesía española contemporánea» атты зерттемесінде Сернуда Антонио Мачадоның поэтикалық тәжірибесімен ұқсас келетін аспектілеріне ерекше назар аударады. Оның пікірінше, Мачадоның ең жақсысы – «Soledades» алғашқы өлеңдерінде, онда ол Беккердің эхосын табады. Ол осы өлеңдерді әлемге бір сәттегі көз жүгірту ретінде сипаттайды, олар шынайы және сезімнен тыс нәрселерді біріктіріп, сирек кездесетін үйлесімділікке жеткізеді. Сондай-ақ, ол 1925 жылы жарық көрген Абель Мартиннің түсіндірмелері мен Хуан де Майренаның жазбаларына қызығушылық танытады. Ол оларда «сол дәуір туралы ең өткір пікірлерді» табады. Керісінше, «Campos de Castilla» да кездесетін ұлтшылдық тақырыптар, әсіресе ақынның Кастилияға ден қоюы, Сернудаға Мачадоның ең жақсы поэзиясының мәнін жоққа шығарады, ол оның андалузиялық табиғатынан туындайды. Оған ең көп әсер еткен сол ұрпақтың өкілі – Хименес, бірақ ол Ұлыбританияға барғанда өзімен бірге Герардо Диегоның «Poesía española» антологиясын ғана алып кетті және оның құрамындағы Унамуно мен Мачадоның өлеңдерін оқып, Испанияға деген сағынышын басаңдетті. Өмірде тек қазіргі жағдайлардан тыс, өткіш сәттерге ұмтылған Унамуно өзін өзі құруға, немесе кем дегенде жеке мифін жасауға және мәңгілікке өткіш нәрсе болуға тырысты. Ол Хименеспен 1925 жылдың қыркүйек айының соңында, қазан айының басында Севильяда кездеседі. Кездесуді Педро Салинас ұйымдастырды және ол Сернудаға әкесі Альказардың күзетшісі болған достарынан сағаттан тыс баққа баруға рұқсат сұрауын ұсынды. Сернуданың әңгімесі қызықты. Ол осындай маңызды тұлғаның алдында тұрғанына қатты таң қалды. Сонымен қатар, Хименестің әйелі Зенобия Кампробидің қатысуы оны да қиын жағдайға түсірді, өйткені ол ұялшақ болды және әйелдерге қызығушылық танытпады, бірақ әлі неліктен олар оны қызықтырмайтынын түсінбеген. Ол өзін шәкірт ретінде ұстады, тек Ұстазын тыңдады. Ол Хименестің сол кеште және одан кейінгі кездесулерде өзіне қаншалықты мейірімді болғанын баяндады. Ол кезде ол Сернуда үшін үлгі болды және ол Хименестің әлемге және өмірге қатысы жоқ, эгоистикалық, субъективті поэзиясынан арылуға қаншалықты күш жұмсағанын айтады, бұл испан мәдени ортасында сол кезде үлкен ықпалға ие болды. Ол әсіресе өз ұрпағының ақындарына қарсы шықты, бастапқыда шабуылдарын ауызша білдірді, бірақ кейін баспаға жүгінді. Ол өмірінің соңына дейін жамандауларын басып шығарды, бұл Сернуданың бұрынғы құрметін бейжайлыққа немесе одан да жаман әсерге айналдырды. Герметизм, өлеңдерінің фрагменттелуі, ойын дамыта алмауы. Хименес туралы соңғы ойлары 1962 жылы жазылған «Хименес и Йейтс» атты мақаласында келтірілді және «Poesía y literatura» 2-томына енгізілді. Э.М. Уилсон Сернуданың әдеби қарыздарына қатысты зерттемесінде бұл туралы айтты, өйткені онда Йейтстің «A Coat» өлеңінің аудармасы бар және оны Хименестің «Vino, primera, pura» шығармасымен салыстырады. Аударма туралы Уилсон былай деп жазады: Кішігірім адалдықсыздықтарды атап өтуге болады, бірақ аударманың өз өмірі бар және ол Сернуданың мақаласындағы мақсатына жетеді: Хуан Рамон Хименестің арқасына таяқ. Сернуда Хименестің Йейтске қарағанда шектеулі ақын екенін айтады, өйткені соңғысы поэзиясын бір жаққа қойып, Ирландияның өзін-өзі басқаруы үшін күресті және Дублиндегі Аббат театрының директоры болып жұмыс істеді, ал Хименестің өмірі толығымен поэзияға арналған. Ол өзін эстетикаға арнады және этикалық мәселелерге араласпады.
The member of that generation who had most impact on him is Jiménez, although when he went to Britain one of the very few books that he took with him was Gerardo Diego's anthology Poesía española and he found solace for his nostalgia for Spain in reading the selection of poems by Unamuno and Machado contained within. Alive and striving beyond what were only current circumstances, moments that pass and do not remain, Unamuno was hoping to create himself, or at least create his personal myth, and to be forever what was passing. He first met Jiménez in late September early October 1925 in Seville. The meeting had been arranged by Pedro Salinas and he suggested to Cernuda that he should ask one of his friends, whose father was a warden of the Alcázar, for permission to visit the gardens, out of hours. Cernuda's account is interesting. He was overawed by being in the presence of such an important figure. In addition, there was the presence of Jiménez's wife Zenobia Camprubí which also put him at a disadvantage, both because of his shyness and a lack of interest in women, although he had not yet realised why women did not interest him. He placed himself in the role of a disciple, just listening to the Master. He records how gracious Jiménez was to him that evening and on subsequent meetings. At that time, he was something of a hero to Cernuda and he notes how much effort it cost him to free himself from Jiménez's type of egoistic, subjective poetry with no connection to the world and life, which was so influential in Spanish cultural circles at that time. In particular he took against the poets of Cernuda's own generation, at first confining his attacks to verbal ones but then turning to print. He continued to print vilifications right to the end of his life, which had the effect of turning Cernuda's former admiration into indifference or even worse. hermeticism, the fragmentation of his poems, his inability to sustain a thought, His final thoughts about Jiménez came in an essay titled "Jiménez y Yeats" dated 1962 and included in Poesía y literatura vol 2. E. M. Wilson included a look at this in his survey of Cernuda's literary borrowings because it contains a translation of Yeats's poem "A Coat" and compares it to Jiménez's "Vino, primera, pura". Of the translation, Wilson writes One can point out minor infidelities but the translation has life of its own and fulfils its purpose in Cernuda's essay: a rod for the back of Juan Ramón Jiménez. Cernuda concludes that Jiménez is a more limited poet than Yeats because the latter put his poetry to one side in order to campaign for Irish Home Rule and to work as director of the Abbey Theatre in Dublin whereas Jiménez's whole life was totally dedicated to poetry. He devoted himself to aesthetics and did not involve himself with ethical considerations at all.
Гид, денди және гомосексуализм
Оның жыныстық сезімінің оянуы шамамен 14 жасында поэзия жазуға деген құштарлығымен бірге болған сияқты. Бұл туындылар гомосексуализм тақырыбын және тағы басқа көптеген мәселелерді ашық түрде қарастырады. Мысалы, Гид "Morceaux Choisis" жинағына "Ватикан үңгірлерінен" Лафкадио Влюикидің Амеде Флериссойрді қозғалып тұрған пойызбен итеру эпизодын қосты, оның себебі – оның мұны істей алатынына қызығушылықтан ғана, яғни, түпкілікті "ақталған акт" жасау үшін. Сернуда: «Мен оның жастығына, әдемілігіне, еркіндігіне, батылдығына ғашық болдым». Бұл 1946 жылғы эссесінде қайталанады, онда ол былай деп жазады: «Гид үшін қасиетті тұлға – құдайлықты іздеу үшін тыйым салып, бас тарту арқылы емес, күш-жігер мен жеке өркендеу арқылы адамгершіліктің толықтығын іздейтін адам». Басқаша айтқанда, оған ешқандай өкінішсіз толық ләззат алу идеясы әсер еткен. Гидтен алған тағы бір идея "Les Nourritures Terrestres" кітабының бірінші бөлімінде айтылған: құштарлықта пайда бар, ал құштарлықты қанағаттандыруда да пайда бар, себебі олар осылай көбейеді. Шындығында, Натаниел, менің әрбір құштарлығым құштарлық нысанына ие болудан гөрі маған көбірек байлық сыйлады. Демек, ләззат пен құштарлықты жоғары қою жеткіліксіз; маңыздысы – құштарлықтың қадір-қасиеті мен тұтастығы. Осының өзі оған құндылық береді, құштарлық нысаны емес. Сернуда айтқандай, «оның құшағында дене емес, өмірдің өзі бар». "Unos cuerpos son como flores" ("Кейбір денелер гүл сияқты") атты өлеңінде, "Los placeres prohibidos" ("Тыйым салынған ләззаттар") жинағынан, махаббаттың өткіншілігі табиғи құбылыс ретінде қабылданады, себебі осы махаббаттың трансценденттік табиғаты барлық нәрсені басып тастайды. Гидтің үлгісімен, Сернуда жеке мінсіздігін сақтауға ұмтылады. Кінәратсыз, ол өзінің құндылықтарына адал өмір сүреді, оларға дәстүрлі жыныстық нормаларды қабылдамау және гомосексуализмді қабылдау кіреді. Октавио Паз "La palabra edificante" ("Құрылыс сөзі") еңбегінде былай деп жазды: «Гид оған заттардың дұрыс атауларын беруге батылдық берді; оның сюрреалистік кезеңінің екінші кітабы "Los placeres prohibidos" ("Тыйым салынған ләззаттар") деп аталады. Ол оларды, күткендей, "Los placeres pervertidos" ("Бұзылған ләззаттар") деп атамайды». Сернуданың Гидті оқуы мұқият болды. Жоғарыда аталған туындылардан басқа, оның эссесінде «Күнделіктер», Андре Вальтердің жазбалары, «Нарцисс туралы трактат», «Палудес», «Прометейдің зәулім тізбегі», «Жердегі азық-түлік», «Аминтас», «Имморалист», «Тар қақпа», «Бос баланың оралуы», «Коридон», «Ватикан үңгірлері», «Жалған ақша», «Егер астық өлмесе» және «Тесей» туралы талқылаулар бар. Ең қызықты бөлімдердің бірі – Гидтің естеліктері, «Егер астық өлмесе». Бұл кітапта баяндалған көптеген эпизодтар оның бұрынғы туындыларының негізін құрады; алайда, бұл жаңа оқиға бұрынғы нұсқаларды қайталау емес, оларды толықтырады. Оқырман оқиғаның кең көрінісін алады. Гидтің туындылары естеліктердегі қосымша ақпарат жарығында түсіндірілгенде нақтыланады және күшейеді. Сернуда да "Historial de un libro" ("Кітап тарихы") кітабын жазуға кіріскенде, "La realidad y el deseo" ("Шындық және құштарлық") өлеңінің аяттарының артында жатқан жеке оқиғаларды баяндауды мақсат еткені анық. Кейде екі автордың да бірдей сезімталдыққа ие болғандай көрінеді. Мысалы, 1892 жылы Гид анасымен бірге Севильяға сапар шекті және Алькасар бақтарына қатты әсер етті. Бұл "Жердегі азық-түлік" журналына енді: «Алказар туралы не деуге болады? Персиялық бақ сияқты керемет! Енді осы туралы айтатын болсам, мен оны басқаларға қарағанда артық көретін шығармын. Хафизді оқығанда, мен оны еске аламын». Сернуда "Ocnos" қаласындағы "Jardín antiguo" ("Ескі бақ") өлеңінде ұқсас трансценденттік сезімді сипаттайды. Гид Севильяда Санта-Себана мерекесінде болды және мерекелердің сезімталдығына ләззат алды. Оның күнделіктерінде ол корсеттерді босату және әдептілік нормаларын тастау сезімін қалай сипаттағанын айтады, бұл Сернуданың "Desolación de la Quimera" ("Қиялдың күйреуі") поэмасындағы "Luna llena en Semana Santa" ("Ақ ай Санта-Себанада") атмосферасына өте ұқсас. 1925 жылы Хименеспен және 1927 жылы Лоркамен алғашқы кездесулерінен көрініп тұрғандай, ол өзінің жыныстық қатынасына толығымен келісу үшін бірнеше жыл қажет болды. Бұл 1928 жылы анасы қайтыс болғаннан кейін Севильядан кеткеннен кейін ғана орын алған сияқты. Алайда, сол кезеңде ол денди болып, өзін ерекше сезінуге тырысқан көрінеді. Севилья университетінде оқыған кезінде Салинас оның «жақсы кескен костюміне, түйіндері жақсы байланған галстугіне» тоқталып, оның әдемі келбетін байқаған болатын. Бұл үрдіс оның Мадридте болған қысқа уақыт ішінде Толузаға барар алдында күшейген көрінеді, онда ол барларға жиі келетін, коктейльдер ішетін, ағылшын көйлектеріне әсер ететін, Вильенаның мақаласында талқыланған адамның кейпін қабылдады ("La rebeldía del dandy en Luis Cernuda" ("Луис Сернудада дендидің бүліктері")). Вильена оны өзінің гипер сезімталдығы мен басылған махаббатқа деген құштарлығын жасыруға тырысатын талғампаз шөлмекшінің белгісі ретінде диагностикалайды. Толузада ол досқа өзінің тым әдемі киінгенін айтты. Екі айдан кейін ол сол досына әйелдермен ғана достық қарым-қатынас орнатып, жігіттердің оған дөңгелек келмейтінін айтып шағымданды және бірнеше заттарды сатып алғанын мақтанды: Камиль фильміндегі Жилбер Роланд киген сияқты американдық шляпа, 1000 франк тұратын сағат және басқа да заттар «осы курстарда оларды мақтанкеш деп атап, жеңілтек екенімді айту үшін». Ол кейде мұртының пішінін Дон Альварадо немесе Нильс Астер сияқты етіп тартатынын да айтады. Өзінің "El indolente" ("Бос адам") атты әңгімесінде Сернуда дендизм туралы ойлармен бөліседі: бір досы жазушыны оның киініп, әшекейленуінің мақсаты – адамдарды өзінен алыстату екенін сендіруге тырысқан. Ол байқаған немесе байқағандай, әдемі әйел тартымды болса, әдемі ер адам керісінше, адамдарды қайтарады. Осы теория бойынша, дендизм – шөлге ұмтылудың бір жолы болар еді. Алайда, оның әлеммен байланысының, әсіресе университет демалысында барған Париж атмосферасының, сюрреалистердің бүлікшіл көзқарастары мен ойларының, Гидтің ықпалының және буржуазиялық тенденцияларға қарсы күресінің үйлесімі, соңғы кезде оның жыныстығын қабылдауына әкелді, бұл "Un río, un amor" ("Өзен, махаббат") туындысында толыққанды көрінді. Оның дендилік киім үлгісі өмірінің соңына дейін сақталған сияқты. Мысалы, 1950 жылы ол Хорхе Гийенмен бір түн қонақтап, соңғысы Педро Салинасқа былай деп жазды: «Көк түсті, ақ нүктелі халат – таңертең тұрғанда дәлізден парфюм иісі келеді!»
Танымал мәдениет
Испанияның Севилья қаласында Сернудаға арналған мүсін ескерткіш орналасқан. Испан суретшісі Грегорио Прието Луис Сернуда мен Висенте Алеиксандренің портреттерін салған. Испания үкіметі Сернуданың суреті бар бірнеше пошта маркасын шығарды, оның ішінде ақынның туғанына жүз жыл толуына арналған марка да бар.