Кіріспе

Испан ақыны және драматургі Мигель Эрнандес Гилаберт (30 қазан 1910 - 28 наурыз 1942) – 20 ғасыр испан тіліндегі ақын және драматург, "27 буыны" және "36 буыны" қозғалыстарымен байланысты. Кедей отбасында туып өскен ол, әдебиет саласында өзін-өзі оқытып, зияткерлік білімін дамыту үшін қиын жағдайлармен күресті. Мысалы, кітап оқуға уақыт бөлгені үшін әкесі оны физикалық жазалаған, ал бастауыш білімін бітіргеннен кейін мектептен шығарып жіберді. Мектепте ол Рамон Сиже атты жақсы білімді баламен дос болып, ол Эрнандеске кітаптар ұсынып, таныстырды. Рамонның өлімі ақынның ең танымал шығармасы – "Элегия" поэмасына шабыттандырды. Эрнандес туберкулезден қайтыс болды, азамат соғысында республикалық жақта белсенді қатысқандығы үшін түрмеге қамалған болатын. Оның соңғы кітабы "Cancionero y romancero de ausencias" өлімінен кейін жарық көрді. Бұл кітап түрмеде жазған өлеңдерінің жинағы. Олардың кейбіреулері қарапайым дәретхана қағазына жазылған, ал қалғандары әйеліне жолдаған хаттарда сақталған. Бұл 20 ғасыр испан поэзиясының ең көрнекті туындыларының бірі саналады.

Өмірбаян

Эрнандес Ориуэла, Аликанте қаласында кедей отбасында дүниеге келді және формальды білім аз алды; 23 жасында өзінің алғашқы поэзия кітабын жариялады және өлімінен бұрын зор атаққа ие болды. Балалық шағын ешкіші және шаруа болып өткізді, көбінесе өзін-өзі оқытты, бірақ мемлекеттік мектептер мен иезуиттерден негізгі білім алды. Оны әдебиетке досы Рамон Сихе таныстырды. Жастық шағында Эрнандес испан барокко ақыны Луис де Гонгораны зор құрметпен қарастырды, ол оның ерте туындыларына әсер етті. Теруэль шайқасында 11-ші дивизияда қызмет етті. Соғыс кезінде Республика үшін күресті, өлеңдер жазып, майданға жіберілген әскерлерге арнады. Басқалардан өзгеше, Республика жеңілгеннен кейін Испаниядан қашып кетпеді және фашистік көзқарастары үшін соғыстан кейін бірнеше рет тұтқындалды. 1939 жылы Эдуардо де Гусман және тағы 27 адаммен бірге коммунистік комиссар және Франко үкіметіне зиян келтіретін өлеңдер жазды деген айып тағылды. Нәтижесінде, оған өлім жазасы берілді. Бірақ, өлім жазасы 30 жылдық түрме жазасына ауыстырылды, ол өте қиын жағдайдағы түрмелерде отырды. Паленсия түрмесінде пневмонияға, Оканья түрмесінде бронхитке шалдықты және 1942 жылы Аликанте түрмесінде тиф пен туберкулезден қайтыс болды. Өлімі алдында Эрнандес аурухана қабырғасына соңғы өлеңін жазып қалдырды: "Қош болыңдар, бауырлар, жолдастар, достарым: күн мен далаға көшінші. Эрнандестің ең танымал өлеңі – "Nanas de la cebolla" ("Пиязнан қарапайым ырғақ"), бұл оның әйелінің нан мен пиязбен күн көріп отырғанын хабарлаған хатына жауап ретінде жазылған өлең. Осы және басқа өлеңдерінде де ақын әйелінің бейнесін үміт пен күйреген Испанияда қажетті қайта жаңғырту күшінің мифтік символына айналдырады. 2010 жылдың шілдесінде ақынның отбасы Испания Жоғарғы сотына шағымданып, оның кінәлі екендігі туралы үкімді (солшыл көзқарастары үшін) жоюды сұрады. 1939 жылы ол "барлық жақсы испандықтар үшін өте қауіпті және жек көрінетін тұлға" деп танылып, өлім жазасына кесілді. Франко кейіннен Гарсия Лорка сияқты халықаралық мартир болмауы үшін жазасын жеңілдетті. 2010 жылдың наурыз айында отбасы Испания үкіметінен "ақтау туралы декларация" алды, бірақ оның келіні Люсия Изкьердо: "Біз одан да көп нәрсе қалаймыз, олар өлім жазасын жоюы және оны кінәсіз деп тануы керек" деді. Ақынның отбасының адвокаттарында жаңа дәлел болды – 1939 жылғы фашистік әскери шенеунік Хуан Беллодтың хаты, ол оның кінәсіздігін куәландырды. "Мен Мигель Эрнандесті бала кезінен білемін", - делінген хатта. "Ол өте жақсы өткені, жомарт сезімдері және терең діни және гуманистік тәрбиесі бар адам, бірақ оның жоғары сезімталдығы мен поэтикалық темпераменті оны тыныш, қатаң ерік-жігерге емес, сәтсіздікке ұшыратуы мүмкін. Оның мінез-құлқына, патриоттық және діни құлшынысына толық кепілдік беремін. Мен оның біздің Ұлы қозғалысымыздың жауы еместігіне сенемін".

Мұра

Мигель Эрнандес Елше университеті, Аликанте-Елше Мигель Эрнандес әуежайы және оның өлеңдерімен әсемделген Мадрид метро станциясы оның есімімен аталады.