Кіріспе

Испан ақыны, жазушы, драматург (1817–1893) Хосе Соррилья и Мораль – испан ақыны және драматург, Ұлттық лауреат атанды.

Өмірбаян

Зоррилья Вальядолиде Фердинанд VII ерекше сенім артып отырған судьяның ұлы болып дүниеге келді. Мадридтегі Real Seminario de Nobles иезуиттерінің тәрбиесін алды, он екі жасында өлеңдер жазды, Уолтер Скотт пен Шатобрианның құлшынысты құрметіне бөленді және Лопе де Вега мен Кальдерон де ла Барканың мектептегі пьесаларының қойылымдарына қатысты. 1833 жылы ол Толедо университетінде заңгерлік білім алуға жіберілді, бірақ бір жыл бекер өткеннен кейін Мадридке қашып кетті, онда ол өзінің абсолютист әкесінің достарын қатыгез сөйлеулерімен және үкімет тез арада басып тастаған газет құру арқылы қорқытты. Ол Филиппинге тасымалданудан мүжілді және келесі бірнеше жылды кедейлікте өткізді. Сатирик Мариано Хосе де Ларраның өлімі Зоррильяны танымал етті. 1837 жылы ақпанда Ларраның жерлеу рәсімі кезінде оқылған оның elegiac өлеңі оны алдыңғы қатарлы әдебиетшілермен таныстырды. 1837 жылы ол көбінесе Альфонс де Ламартен мен Виктор Гюгоның еліктеулері бар өлеңдер кітабын жариялады, ол жақсы қабылданып, үш жыл ішінде тағы алты томды басып шығарды. Антонио Гарсия Гутьерреспен "Хуан Дондоло" (1839) пьесасында жұмыс істегеннен кейін, Зоррилья жеке драматург ретінде мансабын "Cada cual con su razón" (1840) пьесасымен бастады, ал келесі бес жыл ішінде ол 22 пьеса жазды, олардың көпшілігі сәтті болды. Оның "Cantos del trovador" (1841) өлеңмен жазылған ұлттық аңыздар жинағы, Зоррильяны халық арасында Хосе де Эспронцедадан кейін екінші орынға көтерді. Ұлттық аңыздар да оның драмаларының тақырыбын құрады, оларды Зоррилья көбінесе ескірген пьесаларды бейімдеу арқылы жасайтын. Мысалы, "El Zapatero y el Rey" пьесасында ол Хуан де ла Хоз и Мотаның "El montanés Juan Pascual" пьесасын қайта жасайды; "La mejor Talon la espada" пьесасында ол Агустин Морето и Кавананың "Travesuras del estudiante Pa atoja" пьесасынан қарыз алады. Оның әйгілі пьесасы "Дон Хуан Тенорио" – Тирсо де Молинаның "Бурладор де Севилья" және Александр Дюманың "Дон Хуан де Марана" пьесаларының элементтерінің бірі. Алайда, "Санчо Гарсия", "Эль Рей Локо" және "Эль Алькаде Ронкильо" сияқты пьесалар әлдеқайда түпнұсқа. Ол өзінің соңғы пьесасын "Адам сатқыны, беймәлім жан" (1845) деп санайды. 1847 жылы анасы қайтыс болғаннан кейін, Зоррилья Испаниядан кетіп қалды. Ол бір уақыт Бордода тұрып, Парижге қоныс аударды, онда 1852 жылы оның аяқталмаған "Granada" поэмасы жарияланды. Депрессияға ұшырап, ол үш жылдан кейін Америкаға көшіп барды, сары қызылша немесе сәбіз оны өлтіреді деп үміттенді. Мексикада өткен он бір жылында ол өте аз жазды. Ол 1866 жылы Испанияға оралғанда, өзін жартылай ұмытылған және ескірген деп санады. Достары Зоррильяға кішкентай лауазым алуға көмектесті, бірақ кейін республикашыл министр оны жойды. Ол әрқашан кедей болды, әсіресе 1871 жылдан кейінгі 12 жыл бойы. 1880 жылы оның автобиографиясы "Рекуердос дель тимо дель старо" басылып шыққаннан кейін оның кедейлігі азайған жоқ. Оның пьесалары әлі де қойылып жүрсе де, ол олардан ақша алған жоқ. Ақыры, қартайған шағында сыншылар оның шығармашылығына қайта баға берді, бұл оған жаңа атақ әкелді. Ол 30 000 реаль зейнетақы, Испан академиясының алтын медалімен марапатталды және 1889 жылы Ұлттық лауреат атағын алды. 1893 жылы 23 қаңтарда Мадридте қайтыс болды. Зоррильяның алғашқы жылдары ерекше жылдам жазушы ретінде танымал болды. Ол "El Caballo del Rey Don Sancho" шығармасын үш аптада жазғанын, ал "El Puñal del Godo" шығармасын екі күнде құрастырғанын мәлімдеді. Бұл оның кейбір техникалық қателіктерін, артықшылығы мен көп сөзділігін түсіндіреді. Оның пьесалары көбінесе испан патриоттық мақтанышына шақырады, ал актерлер мен көрермендер оның тиімді драматургиясынан рақат алады. "Дон Хуан Тенорио" – оның ең танымал шығармасы.