Кіріспе

Тораның Израиль еліне арналған жеті жылдық ауыл шаруашылығы циклінің жетінші жылы Шабат жылы (шмита; , сөзбе-сөз "бостандық"), сондай-ақ демалыс жылы немесе шви'ит (שביעית, сөзбе-сөз "жетінші") немесе "Жердің демалыс күні" деп аталады, және иудаизмде сақталады. Шмита кезінде жерді ең жазады және барлық ауыл шаруашылығы қызметі, соның ішінде жырту, егу, кесу және жинау, халаха (иудей заңы) бойынша тыйым салынады. Ағаштар мен басқа да өсімдіктердің өсуін жақсарту мақсатында емес, тек алдын алу шаралары ретінде ғана басқа өсіру әдістеріне (суару, тыңайтқыш салу, арамшөптерді жою, шашырату, кесу және шабу сияқты) рұқсат етіледі. Сонымен қатар, өздігінен өсіп, күзетілмеген жемістер мен шөптер иесіз деп есептеледі және кез келген адам оларды жинауға құқылы. Шмита өнімдерін сату, тұтыну және жою қағидаларына қатысты да түрлі заңдар бар. Барлық қарыздар, шетелдіктердің қарызынан басқа, кешірілуге тиіс болған. Леуіліктер кітабының 25-тарауы шмита сақталған жағдайда мол өнімге уәде береді және оны діни сенімнің сынағы ретінде сипаттайды. Соңғы шмита жылы 2021–2022 жылдары немесе еврей күнтізбесі бойынша 5782 жылы болды. Келесі шмита циклі 2028–2029 жылдары, еврей күнтізбесі бойынша 5789 жылы күтілуде.

Ежелгі Таяу Шығыста көктайғақ жыл

Угарит мәтіндерінде жеті жылдық циклға нақты дәлелдер бар ма, жоқ па деген мәселе әлі де ежелгі Таяу Шығыс зерттеушілері арасында талқыланып жүр. Киелі кітаптағы жетінші тынығу жылының, мысалы, ассириялық төрт жылдық цикл және егіс ауыстыру тәжірибесімен қалай үйлесетіні де даулы. Сондай-ақ, жеті жылдың бірі қосымша тынығу жылы болып саналған ба деген сұрақ туындайды. vertical align=sup көрсеткіші, жердің жеті жылдың ішінде тек 3 жыл ғана жыртылғанын ұсынуда. Эли Борковский (1987) тынығу жылын жеті жылдың бірі деп қарастырады.

Шмитаның тарихи жылдары

Әртүрлі талпыныстар жасалды, Киелі кітап мәтініндегі және тарихи тұрғыдан анықталған күнтізбелердегі нақты жазылған оқиғалардағы меңзеулерді пайдаланып, демалыс жылдарының қашан өткенін анықтау үшін. Бұл маңызды, себебі шмита және юбилей жылдарының жүйесі Бірінші ғибадатхана кезеңінен бұрынғы және кейінгі, сондай-ақ Екінші ғибадатхана кезеңінен бұрынғы және кейінгі тарихтарды қайта құрудағы әртүрлі пікірлерді салыстыру үшін пайдалы өлшем болып табылады. Жексенбілік жыл туралы тікелей айтылымдар Иосиф Флавийдің, 1 Маққавейлер кітабының және Симон бар Кохба заманындағы түрлі заң шартыларында кездеседі. Керісінше, Бірінші ғибадатхана кезеңінен және одан бұрынғы кездерден белгілі бір жылдың демалыс жылы болғаны туралы тікелей мәлімдемелер сақталған жоқ. Қайталанатын демалыс жылдарын (шмита) есептеудің яһуди әдісі, яһуди практикасымен таныс болмауына байланысты, қазіргі заманғы тарихшылармен дұрыс түсінілмеді, бұл көптеген болжамдар мен есептеулердегі сәйкессіздіктерге әкелді. Маймонидтің (Мишне Тора, Хил. Шмита ве Йовель 10:7) айтуынша, Екінші ғибадатхана кезеңінде жеті жыл сайын қайталанататын жеті жылдық цикл, шын мәнінде, елуінші жылдың, яғни юбилейдің белгіленуіне байланысты болды, ол жеті жылдық циклдің санауын уақытша тоқтатты. Сонымен қатар, юбилейді реттейтін заңдар (мысалы, еврей құлдарын босату, жалға алынған мүлікті бастапқы иелеріне қайтару және т.б.) Екінші ғибадатхана кезеңінде толығымен қолданылмады, бірақ юбилей Екінші ғибадатхана кезеңінде демалыс жылын белгілеу және киелі ету үшін пайдаланылды. Демалыс жылы юбилейсіз белгілене алмайтын, себебі юбилей 7 есе 7 жылдық циклді тоқтатуға қызмет етеді, содан кейін 51-ші жылы санау қайта басталады. 49-шы жыл да демалыс жылы болғанымен, елуінші жыл жаңа жеті жылдық циклдің бірінші жылы емес, қайта, юбилей болып табылады. Оның саны жеті жылдық циклға енгізілмейді. Керісінше, жаңа жеті жылдық цикл 51-ші жылы қайтадан басталады, осылайша цикл қайталанады. Ғибадатхана қиратылғаннан кейін, халық жаңа практиканы бастады, әр жетінші жылды елуінші жылды қоспай, демалыс жылы ретінде санай бастады.

Қазіргі Израильде

Қазіргі Израиль мемлекетіндегі алғашқы шмита жылы 1951–1952 жылдары (иврит күнтізбесі бойынша 5712 жыл) болды. Келесі шмита жылдары 1958–1959 (5719), 1965–1966 (5726), 1972–1973 (5733), 1979–1980 (5740), 1986–1987 (5747), 1993–1994 (5754), 2000–2001 (5761), 2007–2008 (5768) және 2014–2015 (5775) жылдары болды. Соңғы шмита жылы 2021 жылдың қыркүйек айында Рош Хашанада басталды, бұл еврей күнтізбесінің 5782 жылына сәйкес келеді. Жердің 50-ші жылы, сонымен қатар жердің Шаббаты, еврейше "Йовел" деп аталады, бұл латынша "Юбилей" терминінің шығу тегі, және 50-ші жылды білдіреді. Тора бойынша, юбилейді сақтау тек яһуди халқы Израиль жерінде өз рулары бойынша өмір сүргенде ғана қолданылады. Рубен, Гад және Менаше руларының жер аударылуынан (б.з.д. 600 жылдары) бастап юбилейді сақтау мүмкін болмай келді. 2000 жылы Сефардтардың бас раввині Элияху Бакши Дорон, шмита жылында жерді яһуди емес адамдарға сатуға рұқсат берудің діни жарамдылығын күштен шығарды, бұл қадамға Хареди қауымдастығының мүшелерінің наразылығы себеп болды.

Гидропоника

Израильде егіншілікке тыйым салатын билік органдары, әдетте, өсімдіктер топырақпен байланысты болмауы үшін арнайы құрылған жылыжайларда гидропоникалық егіншілікке рұқсат береді. Осының салдарынан, харедилердің шаруа қоғамдарында гидропониканы қолдану артып келеді.

Шмита 20072008

2007–2008 жылдардағы шмита кезінде Израильдің Бас Раббинаты хареди және қазіргі православиелік көзқарастар арасындағы хетер мехира жеңілдігінің дұрыстығы туралы дауға қатысты ықтимал бөлініс тудыратын позициядан қашып, жергілікті раббилерге осы құралды жарамды деп қабылдау не қабылдамау туралы өздерінен шешім қабылдауға рұхсат берді. Алайда Израиль Жоғарғы Соты Бас Раббинатты өз шешімін кері қайтаруға және жалпыұлттық бір шешім қабылдауға бұйырды. Израиль Жоғарғы Соты жергілікті әртүрлі шешімдер фермерлер мен саудаға зиян келтіретінін және бәсекелестікке нұқсан келтіруі мүмкін екенін мәлімдеді. Дін мәселелері бойынша раббинатқа белгілі бір тәртіппен шешім шығаруға әмір берумен байланысты секулярлық соттардың араласуы Кнессетте пікірталас тудырды. Израильдік шарап өндірушілер көбінесе бұл мәселені шмита шарабының жеке партияларын жасап, оларды сәйкес түрде белгілеп, шмита емес шарап сатып алушыларға шмита шарабының бөтелкелерін тегін сыйлық ретінде ұсынады.

Бірінші ғибадатхана кезеңіндегі шмиталар

Тейле әдісі бойынша (Бірінші ғибадатхана және одан бұрынғы) қуғын-сүргінге дейінгі кезеңдегі демалыс жылдары Тишри айынан басталады. 1406 ж.б.д. жерге кіру; юбилей және демалыс жылдарын санаудың басталуы, 574/73 ж.б.д. 17-ші юбилейді сақтаудан және (жеке) 1 Патшалар 6:1-ден есептелді. 868/867 ж.б.д. Жосапат патшалығының 3-ші жылында Заңның жария оқылуы. Сондай-ақ, 11-ші юбилей жылы. 700/699 ж.б.д. 701 жылдың соңы немесе 700 жылдың басында Ассирия әскерінің кетуінен кейінгі демалыс жылы. 623/622 ж.б.д. Заңның жария оқылуы. Сонымен қатар 16-шы юбилей жылы. 588/587 ж.б.д. (Тишри 588) демалыс жылының басында құлдар босатылды. 587 ж.б.д. жазында Иерусалим бабылдықтарға 588/587 ж.б.д. демалыс жылының соңғы бөлігінде түсті. 574 ж.б.д. Тишридің 10-ы күні Езекиелдің 17-ші юбилей жылының басында қалпына келтірілген ғибадатхана туралы көруі, ол да демалыс жылы болды.

868 / 867 жылы (б.з.д.)

Жосапат патшалық құрған үшінші жылы Заң тағы да оқылып, демалыс жылы деп жарияланды (2 Тарихтар 17:7-9). Эдвин Тиледің кеңінен қабылданған Киелі кітап хронологиясына сәйкес, Жосафат 872/871 ж. әкесі Асамен бірге билік жүргізе бастады, ал оның жеке билігі 870/869 ж. басталды. Жосапаттың үшінші жылы Заңның оқылуы туралы мәтін бұл тең билік басында немесе жеке билік басында есептелгенін нақты көрсетпейді. Бірақ Израиль патшаларының Жосапат билігімен сәйкес келетін екі дерек (1 Патшалар 22:51, 2 Патшалар 3:1) жеке биліктің басынан есептелгендіктен, Жосапаттың үшінші жылын да осылай анықтау дұрыс болар еді. Тиле жүйесі бойынша бұл 867/866 жылдарға сай келеді. Дегенмен, Тиле Яһуданың алғашқы патшаларының жыл санауын бір жылға қате жібергені үшін сынға ұшырады, себебі Ахазия мен Аталия билігінде шешілмей қалған мәселелер туды. Сондықтан 2003 жылы Роджер Янгтың мақаласы Тиле түсіндіре алмаған мәтіндердің үйлесімді екенін көрсетті, егер Сүлеймен патшалық бөлінген жылдың (нисан бойынша) Тишридің 1-сінен бұрын қайтыс болса, Тиле болжағандай, кейін қайтыс болғаннан гөрі. 2009 жылы Финеганның Киелі кітап хронологиясының анықтамалығында Тиле еңбектерінің ең білікті түсіндірушісі ретінде танылған Лесли Макфолл Янгтың түзетуімен келісті, ол Жосафат пен Яһуданың бұрынғы патшаларының жыл санауын бір жылға ықшамдады. Осы түзетулерді евангелисттер мен жаратылыстанушылардың да басқа зерттеулері қолдады. Тиле мәселесін осылай шешкеннен кейін, Жосафат халыққа Заңды оқыған жыл 868/867 жылдарға сай келеді. Бұл Езекиелдің мерейтойына дейінгі 294 жыл немесе 42 демалыс циклы. 42 демалыс циклы алты мерейтойлық циклды құрайды, сондықтан бұл да мерейтойлық жыл болды. Қызықтысы, Валериус Кукке мен Тиле Киелі кітап авторлары жылдарды қалай есептегенін анықтағанға дейін, 1869 жылы Фердинанд Хитциг Жосафаттың жариялау себебінің осы жыл мерейтойлық болғандығы деп мәлімдеген.

700 / 699 жылы

Егер 574/573 жылы юбилей болған болса және егер демалыс циклдары юбилейлермен синхронды болса, онда 700/699 ж.б.д., сол жылы жердің тынығуы туралы жиі айтылатын, мүмкін демалыс жылы (Ишая 37:30, 2 Патшалар 19:29), сондай-ақ Езекиелдің юбилеесіне дейін 126 жыл немесе 18 демалыс циклы болды. 49 жылдық циклды ескере отырып, ең жақын юбилей б.з.д. 721 жылы болған болар еді, бұл осы кезеңде демалыс жылдан кейін юбилейді орналастыру әрекеттерімен үйлеспейді. Егер 50 жылдық юбилей циклы болса, ең жақын юбилей 724/723 ж.б.д. болар еді, ал юбилейден кейін демалыс циклы басталды деп есептесек, 701/700 ж.б.д. немесе 700/699 ж.б.д. демалыс жылы болмайды. Ишая 37 және 2 Патшалар 19-дағы өлеңдер екі жыл бойы ерікті түрде егін егілмеген жерді білдіре ме? Бұл юбилей жылы жетінші демалыс/шмита жылынан бөлек 50-ші жыл болса мүмкін. Янг осы түсіндірмеге қарсы тілдік аргумент келтіреді: Басқалар Исая 37:30 және 2 Патшалар 19:29-дағы параллелі демалыс жылынан кейін юбилей жылына сілтеме жасайды деп ойлады, себебі пайғамбарлық екі жыл қатарынан ешқандай егін болмайтынын айтады. Бірақ бірінші жыл демалыс жылы бола алмайды, өйткені сол жылы халыққа «өзінен өзі өсетін» жеуге рұқсат етілді, оның ивритше сөзі ספיח. Леуіліктер 25:5-те демалыс жылында ספיח жинауға тыйым салынған. Бұл сөздің нақты мағынасы қандай болмасын, оны Ишая пайғамбарлығында қолдану және Леуіліктер 25:5-те тыйым салу Ишая мен Екінші Патшалар өлеңдеріндегі бірінші жыл демалыс жылы бола алмайтынын көрсетеді. Бұл демалыс жылынан кейін юбилей жылы туралы мәселені жоққа шығарады. Өлеңнің дұрыс түсіндірілуі - бірінші жылдың егіні Ассириялықтар тарапынан жойылған, ал Ассирия әскерінің жеңілісі сол жылы егін егуге мүмкіндік бермейтін кезде болды. Ассириялық әскердің жойылғаны пайғамбарлық айтылғаннан кейінгі түні болды (2 Патшалар 19:35), сондықтан келесі жылға егін егу мен жинауға тыйым салынған себебі сол жыл, пайғамбарлықтың екінші жылы, демалыс жылы болар еді.

Б. з. д . 623 - 622 жылдардағы демалыс жылы

Бұрын айтылғандай, Бабыл Талмуды (Мегилла 14б) және Седер Олам (24-тарау) Жосияның билігінің 18-ші жылы, яғни б.з.б. 623/622 жылдары юбилей болғанын айтады. Егер юбилей 49 жылдық циклмен есептелсе, онда юбилей жетінші демалыс жылымен сәйкес келеді, демек юбилей мен демалыс жылдарының циклдары ешқашан үйлесімсіздікке түспейді. Осылайша, б.з.б. 623/622 жылдары да демалыс жылы болған. Демалыс жылдары Мұса заңы бойынша, Заң бүкіл халыққа оқылуы тиіс еді (Екінші заңдар кітабы 31:10-11). Бұл міндеттеме, көптеген нәрселер сияқты, Израиль тарихының көп бөлігінде орындалмаса да, Жосияның билігінің 18-ші жылында орындалды (2 Патшалар кітабы 23:1,2).

Б. з. д . 588 / 587 жылы

Әр түрлі ғалымдар Еремия 34:8-10 аяттарында сипатталған Седекияхтың құлдарды босатуы діни демалыс жылының басында жасалғанын болжайды. Мұсаның алғашқы заңдарында, келісімшарт бойынша жұмыс істейтін адамның қызмет мерзімі қызмет басталғаннан кейін алты жылдан соң аяқталуы керек делінген (Заңды қайталау 15:12), бірақ кейінірек бұл дәстүрге айналып, Құтқарылу жылы (шемита) деп аталатын діни демалыс жылы (Заңды қайталау 15:9) құлдарды босатумен байланысты болды. Нахум Сарна, Езекиел 30:20-21 аяттарын хронологиялық тұрғыдан зерттеу негізінде, Седекияхтың азаттық жариялағанын б.з.д. 588 жылғы Тишри айынан бастап күшіне енгенін анықтады. Седекияхтың құлдарды босатуы кез келген уақытта орын алуы мүмкін болғанымен, сол кезде діни демалыс жылының басталғаны, оның ой-өрісіне әсер еткен жағдайды түсінуге көмектеседі, тіпті босату кейіннен күштен шығарылса да. 588/587 ж.б.д. Иерусалим бабылдықтардың билігіне қарады, бұл Амель Мардуктың билік ету кезеңіндегі бабылдық жазбаларымен және Ехониях мен Седекиях туралы Киелі кітаптағы деректермен сәйкес келеді. Бұл «Сер-Олам» кітабының 30-шы тарауындағы мәлімдемемен де үйлеседі, онда бірінші және екінші ғибадатханалардың өртелуі «діни демалыс жылдың соңғы бөлігінде» болды деп айтылған. Седер Оламның бұл мәлімдемесі Тосефтада (Таанит 3:9), Иерусалим Талмудында (Таанит 4:5) және Бабыл Талмудында үш рет қайталанады (Аракин 11б, Аракин 12а, Таанит 29а). Ағылшын тіліндегі аудармаларды пайдаланғанда сақ болу қажеттігінің мысалы ретінде, Аракин 11б-дегі «Сончино» аудармасында ғибадатхана «жетінші [діни демалыс] жылдың соңында» қиратылған делінген, ал Якоб Нойснердің Иерусалим Талмудындағы осыған сәйкес тармақтың аудармасында «діни демалыс жылдан кейінгі жыл» деп көрсетілген.

Б. з. д . 574 - 573 жылдардағы демалыс жылы

Бірінші ғибадатхана дәуіріндегі демалыс жылдарын зерттеу үшін ыңғайлы бастау орны – Вавилон Талмудының (Аракин трактаты, 12а) және Седер Оламның (11-тарау) айтуынша, 17-ші жыл, және Езекиелдің көрген көрінісі оның кітабының соңғы тоғыз тарауында сипатталған жыл. Екі Талмудтың, сондай-ақ олардан бұрынғы Седер Оламның көптеген хронологиялық мәлімдемелері тарихи емес екені дәлелденгенімен, осы нақты мәлімдеменің тарихилығын қолдайтын маңызды дәлелдер бар. Осы дәлелдердің бірі – бұл сілтеменің Талмудта және Седер Оламда (24-тарау) Жосияның билігінің 18-ші жылында тағы бір Жолылық болғаны туралы айтумен үйлесуі (Мегилла, 14б). Езекиелдің аяны Ехонияның тұтқындалуының 25-ші жылында болды (Езекиел 40:1). Вавилондық жазбалар бойынша, Амель Мардук (Киелі кітаптағы Зұлым Меродах) 562 ж. қазан айында билік құруын бастады, ал 2 Патшалар кітабы 25:27-де бұл оның билікке келу жылының (адар, 561 ж.б.э.) соңғы айында (желтоқсан) және Ехонияның тұтқындалуының 37-ші жылында болғаны айтылады. Яһудалық есептеу бойынша, Ехонияның 37-ші жылы 562/561 ж.б.э. болған. Оның 25-ші жылы, яғни Езекиелдің аянын көрген жылы, демек, 574/573 ж.б.э. деп анықталады, яғни 574 жылдың тишри айынан басталатын жыл. Талмудта тағы бір Жолылық болғаны айтылған Жосияның 18-ші жылы 623 ж.б.э. шамасында басталды, бұл Вавилондық жазбалардан Кархемиш шайқасы Жосияның 31-ші жылында өлтірілгеннен кейін көп ұзамай болғанынан анықталады (2 Патшалар кітабы 22:3, 23:29). Бұл Езекиелдің Жолылығына 49 жыл бұрынғы уақыт, көптеген түсіндірушілердің қабылдағандай, Жолылық циклінің 50 жыл емес, 49 жыл болғанын көрсетеді, бірақ Жан-Франсуа Лефевртің зерттеуі сияқты соңғы жұмыстар бұл тұжырымға күмән келтірді. Цукерманн да Жолылық циклінің 49 жыл болғанын айтты, сондай-ақ Роберт Норт өзінің Жолылықтарды зерттеген маңызды еңбегінде. Жолылық циклінің 49 жыл болған себебін толыққанды талқылауды Жолылық мақаласынан табуға болады, онда Талмуд пен Седер Оламның белгілі хронологиялық әдістері Жосияның 18-ші жылы мен Ехонияның тұтқындалуының 25-ші жылы арасындағы уақытты дұрыс есептей алмағаны көрсетілген, бұл осы Жолылықтар туралы естеліктердің тарихи екенін, ойдан тудырылмағанын көрсетеді. Езекиелдің аянын Жолылық жылының басында көргені оның "Біздің тұтқындалуымыздың жиырма бесінші жылы, айдың оныншы күні, Рош-Хашана күні" деген мәлімдемесімен де расталады (Езекиел 40:1). Рош-Хашана (Жаңа жыл) айдың оныншы күні Тишриде (Леуіліктер 25:9), Күнәнің кешірілу күні болғандықтан, бұл тек Жолылық жылында ғана мүмкін болды. Седер Оламда Езекиелдің аяны Жолылықтың басында болғаны туралы айтылғанда, Езекиел 40:1-нің Рош-Хашана және айдың оныншы күні туралы бөлігі келтірілмейді, бұл Жолылықтың басталуы тарихи естелікке негізделгенін, Рош-Хашананың айдың оныншы күні болғаны туралы мәтіндік аргументке емес, көрсетеді. Езекиел сондай-ақ, бұл қала құлағаннан кейін 14 жыл өткенін айтады; 574/573 ж.б.э. жылдарынан 14 жыл бұрын 588/587 ж.б.э. болды, бұл "біздің тұтқындалуымыздың 25-ші жылы" дегенмен сәйкес келеді.

Екінші ғибадатхана кезеңіндегі демалыс жылдары

+ Екінші ғибадатхана кезеңінің демалыс жылдары (Жозеф Флавий кездейсоқ атаған) Жыл Оқиғасы 150 Селевкид дәуірі = 162 б.з.д.–161 б.з.д. Демалыс жылы. Антиох Евпатордың билік құрған екінші жылы. Яһуда Маккавей Иерусалимдегі цитадельдегі гарнизонды яһудилік қашқынмен бірге қоршап алады. 178 Селевкид дәуірі = 134 б.з.д.–133 б.з.д. Демалыс жылы. Птолемей Иоанн Гирканның бауырларын өлтіреді. 271 Селевкид дәуірі = 41 б.з.д.–40 б.з.д. Демалыс жылы. Иерусалимді Ирод пен Сосий басып алады. Салт бойынша яһудилер жыл санау жүйесінде көрсетілген тарихи оқиғалардың нақты уақытын анықтау үшін демалыс жылдарын қолданған, бірақ ежелгі тарихтың қазіргі заманғы хронологтары оларды сирек түсінеді. Бірінші заманауи трактат демалыс (және юбилей) циклдеріне арналған Бенедикт Цукерманның трактаты болды. Цукерман Бабыл тұтқындығынан кейінгі демалыс жылдарына қатысты: "Бабыл тұтқындығында, Қанахан жерін басқа бір халық иеленген кезде демалыс жылдары мен мерейтойлар туралы заңдар қолданылмай қалғандықтан, жаңа бастама кезеңінің басталғанын қабылдау қажет. Седер Олам (б. 30) осылай демек, яғни қайта оралған тұтқындар оннан бір бөлігін, демалыс жылдарын және мерейлі жылдарды қайтадан бастады". Цукерман жазған сабанттық жыл туралы алғашқы мысал Иосиф Флавий жазғандай, Іродос Зұлқарнайынның Иерусалимді қоршауына алуы еді. Цукерман мұны б.з.д. 38/37 жылдары деп белгіледі, яғни ол 38 жылының тишри айында басталған демалыс жылы деп қарады. Содан кейін ол Иоанн Гирканның Дагон бекінісінде Птолемейді қоршауына алуы туралы айтты, бұл туралы Иосиф Флавий де (Antiquities. 13.8.1/235; Яһуди соғысы 1.2.4/59 60) және 1 Маккабилер (16:14 16) жазған, және оның ішінде Шаббат жылы басталды; осы мәтіндерде берілген хронологиялық ақпараттан Цукерман 136/135 жылы Шаббат жылы болды деп қорытындылады. Келесі оқиға Антиох Евпатордың Бет-Зур бекінісін қоршауында ұстауы (Ант. 12.9.5/378, 1 Маккаби 6:53), Цукерманның 163/162 жылы деп жазған. Алайда, ол 1 Маккавейлердегі мәтіннің бұл суреттегі қиындықтарына назар аударды, ол қоршаудан бір жыл өткеннен кейін болған сияқты, сондықтан ол оны қарастырудан қалдырды. Цукерманн қарастырған соңғы мәтін - Седер Оламдағы екінші ғибадатхананың жойылуы мен діни демалыс жылының арасындағы байланыс, бұл оқиға 70 жылы жаз айында болғандығы әлемдік тарихтан белгілі. Цукерман Седер Олам мәтінін түсіндірді, бұл демалыс жылынан кейінгі жылы болды, сондықтан демалыс жылы 68/69 жылы болды. Цукерманның есептеген барлық осы күндер жеті жылдық интегралды есемен бөлінеді, Бет-Зур қоршауымен байланысты күнді қоспағанда. Оның үстіне, оның хронологиясы геонимдер (ортағасырлық яһуди ғалымдары) мен қазіргі Израильде қолданылатын демалыс жылдарының күнтізбесіне сай келеді. Мұның бәрі Цукерманның схемасын растайтын айқын дәлел болып көрінеді. Дегенмен, кейбір проблемалар танылды, бұл мәселе Бет-Зурды қоршаудан тыс, ол Цукерманның күнтізбесіне қарағанда бір жыл кешікті. Кейбір жазба орындарында, әсіресе Иосиф Флавийдің жазбаларында, Ирод Ұлы билік құрған жылдардың қашан басталғаны туралы күмән тудыратын екіжақтылық жиі кездеседі. Иродтың бүкіл билігінің хронологиясын зерттеген Эндрю Штайнманн Иродтың Иерусалимді 37 жылы 10 тишреде, яғни 38/37 жылы демалыс жылынан кейін, Иродтың Иерусалимді басып алуын даталау жағында дәлелдер келтіреді. Бұл күн Бен Зион Вахольдердің хронологиясына сәйкес келеді. Сондықтан көптеген қазіргі ғалымдар екінші ғибадатхана кезеңінің бір жылдан кейінгі демалыс жылы күнтізбесін қабылдады, дегенмен көптеген танымал ғалымдар әлі күнге дейін Цукерманның 38/37 жылы демалыс жылы туралы тұжырымдамасына сәйкес келетін циклді ұстанып келеді. Цукерманның хронологиясын түзетуді жақтағандардың ішінде оның пайдасына жасалған ең көп зерттеулер Бен Зион Вахольдердің зерттеулері болды. Вахольдер Бар-Кохба көтерілісі кезіндегі заңдық құжаттарға қол жеткізді, олар Цукерманның қолынан келмеді. Вахольдер мен басқалардың Цукерманнан бір жыл кейінірек күнтізбеді қолдау жөніндегі дәлелдері техникалық болып табылады және мұнда Цукерман, Вахольдер және басқа да ғалымдар үлкен мән берген екі нәрседен басқа, ұсынылмайды: 1) Иродтың Антигоннан Иерусалимді басып алу күні және 2) Седер Оламның куәлігі Екінші ғибадатхананың жойылуына байланысты демалыс жылы. Вахольдер келесі кестеде қуғын-сүргіннен кейінгі демалыс жылдарының күндерін береді: + Қуғын-сүргіннен кейінгі кезеңдегі демалыс жылдары Жыл Оқиғасы 331/330 б.з.д. 163/162 б.з.д. Бет-Зурдың екінші шайқасы; 162 жылы жаз. 135/134 жылы Хасмоний Шимонды өлтіру. 37/36 б.з.д. Ирод Иерусалимді 10 тишреде (Кешірім күні) демалыс жыл аяқталғаннан кейін басып алады. 41/42 ж.б. Агриппа I-нің демалыс жылдағы Езекиіл 7:15-ті айтуы, 41/42 жылды демалыс жылы етіп белгілеуі. 55/56 ж.б. Вади Муррабаттан алынған қарыз хаты, 55/56 жылдың екінші жылында, 55/56 жылды демалыс жылы екенін көрсетеді. 69/70 ж.б. Иерусалимнің демалыс жылдың соңында (motsae, "шығу") қирауы. 132/133 ж.б. Симон бар Косибаның жалға алу шарты 132/133 жылды демалыс жылы екенін көрсетеді. 433/434 және 440/441 ж.б. Содомның жанындағы төртінші және бесінші ғасырлардағы үш қабір тасы 433/434 және 440/441 жылдары демалыс жылдары болғанын көрсетеді. Вахольдердің зерттеуінен кейін Йорам Цафрир және Гидеон Фоерстер Леванттағы Бет-Шеандағы археологиялық қазбалардың нәтижелерін жариялады, ол Каир Генизасынан алынған 749 жылы "Демалыс жылдың жер сілкінісі" болғанын растады. Гениза жазбасына сәйкес, жер сілкінісі 23 шеватта, Екінші ғибадатхананың қирауынан кейін 679 жыл өткенде болды; бұл Юлиан күнтізбесі бойынша 18 қаңтар, 749 жыл. + 749 ж.б. Демалыс жылдың жер сілкінісі Қаңтар 749 ж.б. "Демалыс жылдың жер сілкінісі": 23 шеват=18 қаңтар, 749 ж.б.