Кіріспе

Күнә құрбандығы (кобан хатат, "тазарту құрбандығы") – Тауратта сипатталған және бұйырылған құрбандық (Лев. 4.1-35); ол ұсақ ұн немесе лайықты жануар болуы мүмкін. Күнә құрбандығы 2 Патшалықтар кітабы 29:21 аятта да кездеседі, онда Езекия патшаның бұйрығымен патшалық, киелі орын және Яһуда үшін жеті бұқа, жеті қошқар, жеті қозы және жеті ешкі шалынды. Алтарьда ұсынылатын барлық құрбандықтар сияқты, ұн хош иіссіз, ал жануар мүлдем кемшіліксіз болуы керек еді. Бұл құрбандық, қасақана емес, білмей жасалған тыйымды бұзудың нәтижесінде «Израиль қауымына» немесе жеке адамға келген кінәні өтеудің маңызды және қажетті жолы болды. Бұл құрбандық, осылайша жасалған құқық бұзушылықтар үшін өтеу істеу кезінде немесе одан кейін ұсынылады: қасақана жасалған құқық бұзушылықтар тек басқа өтеу түрлері арқылы немесе ауыр жағдайларда ғана кешірілуі мүмкін. Бұл Киелі кітаптағы айып құрбандығынан өзгеше.

Этимология

Еврей тіліндегі хатат ("күнә") деген есімнің түпнұсқасы хата (חָטָא) етістігінен шыққан, ол негізінен "белгіге жетпеу, жаңылысу" дегенді білдіреді. Алғашқы қолданысы – Жаратылыс кітабының 4:7 аятында Қабылға айтылған «((() Күнә есіктің алдында жатыр, оның құштарлығы саған қарайды, бірақ сен оны бағындыра аласың» деген сөйлемде. Хатат есімі "күнә" дегенді білдіреді, сондай-ақ "бұзау – ол күнә" немесе "күнә үшін бұқа, тәуба үшін бұқа" сияқты тіркестерде метафоралық мағынада қолданылады: ол сондай-ақ тазарту шалуын да білдіре алады. Бас діни қызметкерге «тазарту шалуының басына қолыңды қой, сосын тазарту шалуын өртеу орнында сой» (Леуіліктер 4:29) деп нұсқау берілген. Сандардың шатасуын болдырмау үшін, раббилердің түсіндірмелерінде «кобан хатат» ("күнә шалуы"; еврейше: קרבן חטאת) дегенімен, одан да толық түсіндірілетін термин қолданылады.

Яһудилер жазбалары

Леуіліктер кітабының 4.1 және 5.13 тарауларында Мұсаға Құдайдың "хата'т" немесе тазару құрбандығына қатысты заңдарды баяндайтын үш сөйлеуінің біріншісі келтірілген. Басқа құрбандық түрлерімен қатар, ол 24-ші (апталық) парша – Вайкрада, Танахтың (Иудей Киелі кітабы) Масорет мәтініндегі Тораның бір бөлігі ретінде кездеседі. Күнә құрбандығы 2 Патшалықтар 29:21-де де айтылады, онда Езекия патшаның бұйрығымен патшалық үшін, киелі орын үшін және Яһуда үшін жеті бұқа, жеті қошқар, жеті қозы және жеті теке құрбандыққа шалынды. Тораның 37-ші апталық бөлігінің соңы – Шлах Леха (Нұм. 15:22-31) қайтадан, еңбексіз жасалған бұзушылықтар үшін шалынатын құрбандықтар туралы айтады: олар барлық заңдарға қатысты, израильдіктерге де, шетелдік тұрғындарға да қолданылады, бірақ ритуалдық заңды әдейі бұзғандардың күнәсін кешіруге болмайды (қ. Карет).

Грек тіліндегі Ескі Келісімде

Гректің Ескі Келісімінде "күнә" (ḥatat) деген еврей сөзі кейде гректің әйелдік есімшесі hamartia ("күнә" ἁμαρτία) немесе сирек кездесетін нейтраль есімшесі hamartemata ("күнәнің салдары", "күнәлі нәрсе" ἁμάρτημα) арқылы тікелей "күнә" деп аударылады, осылайша еврей мәтініндегі метонимия қайталанады. Көбінесе грек тілінде еврей тіліндегі сөз "күнә үшін" (peri hamartias περὶ ἁμαρτίας) немесе "күнәлер үшін" (hyper hamartion ὑπὲρ ἁμαρτιῶν) деген тіркестермен беріледі, себебі грек тіліндегі hamartia есімдігі еврей тіліндегі ḥatat есімдігінің екі мағынасын қамтымайды. Христиандық қасиетті кітаптар канонындағы Ескі Келісімнің Леуіліктер кітабының 4-тарауы Мұсаға Құдайдан тазару құрбандығы туралы берілген нұсқауларды қамтиды, ал Сандар кітабының 15-тарауы оларды ішінара қайталайды.