Кіріспе

Бану Лакхм (بنو لخم) – араб тайпасы, ең белгілісі – Сасани империясының қарауындағы, солтүстік және шығыс Арабияның көшпелі араб тайпаларымен шекаралық аймақта билік еткен Насрид, немесе көбінесе "Лакхмид" әулеті.

Ирак

Лахм ең алдымен Насрид, немесе көбінесе "Лахмид" әулетімен танымал, ол 4-6 ғасырларда Парсы Сасанид империясының вассалдық патшалығын, астанасы Ирактағы әл-Хира қаласынан (Төменгі Месопотамия) басқарды. Лахмидтер патшалығының негізін салушы – Амр ибн Ади ибн Наср, ол екі исламға дейінгі жазуда, біреуі пахлави/парфян тілінде, екіншісі копт тілінде "Амр ибн Лахм" деп аталған. Оның билігі шамамен 293-302 жылдар аралығында басталған деп саналады. Амрдың ұлы, мұрагері Имру әл-Қайс ибн Амр бастапқыда Жоғарғы Евфрат және Сирия шөлінің араб тайпаларын биледі, кейін христиан дініне көшіп, Рим империясына қашып кетті. 5 ғасырға дейін Ирак Лахмидтері туралы көп мәлімет жоқ. Ирфан Шахид бұл тайпаның бір бөлігі сол кезде Иракқа қайта көшіп келген немесе патшасы Имру әл-Қайс пен Лахмның қалған бөлігімен бірге Сирияға бармаған болар деп болжайды (қараңыз төмен). Лахмид патшалары 5 ғасырда Сасанидтердің Византияға қарсы жорықтарында қолбасшылар, Солтүстік Арабияның араб тайпаларының билеушілері, Сасанид мұрагерлік саясатындағы маңызды тұлғалар және әл-Хирада сарайлар салғандар ретінде қайта көзге түседі. 6 ғасырдағы Лахмид тарихында Сасанидтердің Оңтүстік және Батыс Арабиядағы ықпалын кеңейтуге және қорғауға көмектескен әл-Мундир III патшаның ұзақ билігі және Византияның араб вассалдары – Сирияның Гассанидтерімен соғыс ерекше орын алады. Соңғы Лахмид патшасы әл-Нұман III христиан дінін қабылдады және Сасанид императоры Хосров II оны өлтірді. Бұл Лахмид патшалығының құлауына әкеп соқты, ол Ирак төңірегіндегі шөлдердегі араб тайпаларына қарсы парсылардың қорғанысын әлсіздетіп, 630 жылдары Иракты араб мұсылмандарының басып алуына жағдай жасады.

Византия дәуірі

Тарихшылар Анри Ламменс пен Ирфан Шахидтің мәлімдемесіне сәйкес, Лахмдардың Сирияға қоныстануы 4 ғасырға дейін жетеді, бұл туралы Намара жазуы – Имру әл-Қайс ибн Амрдың Оңтүстік Сирияда табылған қабір тасының жазуы куәлік етеді, ол 328 жылға даралайды. Сирия Лахмдары аймақтың оңтүстік бөлігінде, Яһдам және Амила тайпаларымен қатар және олардың арасында қоныстанды, бірақ олар олардан бұрын қоныстанған болуы мүмкін. Үш тайпа тығыз одақтас болып, тектік байланыстар құрып, «бауырлас» тайпаларға айналды. 630 жылдары Сирияны мұсылмандар басып алғанға дейінгі кезеңде, ертерек құрылған Лахм тайпасының ықпалы Джудхам мен Амила тайпаларынан, әсіресе біріншісінен басып өтті, ол іс жүзінде Лахм тайпасын өз ішіне сіңіріп алды. Басып алу алдында Лахмдар Табуктан солтүстікке қарай, Араба аңғары мен Өлі теңіздің шығысындағы шөлді аймақ арқылы Балқаға дейінгі аймақта Джудхам тайпаларының арасында топтасып өмір сүрді. Лахмдардың бір бөлігі Палестинаның оңтүстігінде, Өлі теңіздің батысында да қоныстанды.

Ерте ислам кезеңі

Ислам пайғамбары Мұхаммед Лакхм тайпаларымен байланыс орнатты, бірақ тайпа көбінесе христиан қалды және христиандық Византия империясымен одақтасты. Екі тайпа да Византия тарапынан 629 жылы Мута шайқасында мұсылмандарға қарсы күресті және 630 жылы Табукқа жасалған мұсылман шабуылында, Византияның басқа араб христиан тайпаларымен бірге нысанаға алынды. Лакхмның Бану әл-Дар руынан кем дегенде он адам, оның ішінде танымал Тамим әл-Дари, Мұхаммедпен оның астанасы Мединеде кеңесіп, ислам дінін қабылдады. Мұхаммед Бану әл-Дардың бұл адамдарына Оңтүстік Палестинадағы жерлерді, соның ішінде Хеброн және оның төңірегін сыйлады, бірақ бұл жерлер сол кезде Византияның бақылауында болды және сыйлық мұсылман жаулап алудан кейін ғана күшіне енді. Тайпаның тағы бір руы, Бану Хадас, Лакхмның қалған бөлігімен Мута шайқасына қосылудан бас тартты, бірақ олар туралы мәлімет аз. Жалпы, Лакхмның көп бөлігі Византия тарапында болды. Сирияны мұсылмандар басып алған кезде, 636 жылы Ярмук шайқасында Византия армиясында Гассанид басшысы Джабала ибн әл-Айхам бастаған араб тайпалық сарбаздар қатарында Лакхм тайпасының өкілдері болды. Лакхм тайпасының адамдары мұсылман армиясында да болды. Тарихшы Фред Доннердің пікірінше, Лакхм ішіндегі бұрынғы бөліністер мен қарсылықтар, Ярмукта Византия және мұсылман тарапында Лакхм тайпасының қатысуын түсіндіреді. Лакхм мен Джудхамның жаулап алу кезіндегі бейтараптығы шамамен 638 жылы халифа Омардың оларды соғыс олжасынан шығарып тастау туралы бұйрығында көрінеді, әйтпесе олжа араб тайпалары арасында тең бөлінетін еді. Дегенмен, Лакхм мен Джудхамның мұсылман армиясының жалақы тізімінде болуы олардың сол кезде мұсылман мемлекетіне енгенін көрсетеді. Исламның бірінші ғасыры бойы Лакхмдар көбінесе Джудхамдармен бірге бір топ ретінде қарастырылды. 657 жылы Сиффин шайқасында, Сирияның губернаторы Муавия ибн Әби Суфян мен халифа Әли арасындағы шайқаста, Лакхмдар Муавия тарапынан Натил ибн Қайс әл-Жудхами бастауындағы бір ту астында Джудхаммен бірге шайқасты. Осыған ұқсас оқиғалар Ярмук шайқасында да болды, және 682-683 жылдары Хижаста (Медине және Меккеде) Омейядтарға қарсы көтерілістерді басу кезінде Муавияның ұлы, Омейяд халифасы Язид I атынан Сирия армиясында соғысқанда да орын алды. Лакхмдар, Джудхамдар, Кинана, Азд Сарат, Хузаа және Хатам тайпаларымен бірге, 9 ғасыр тарихшысы Халифа ибн Хаяттың айтуынша, ерте ислам кезеңінде Джунд Филастиннің (Палестинаның әскери ауданы) араб тайпалық әскерін құрады. 9 ғасыр тарихшысы әл-Якуби Палестинадағы араб тайпаларының құрамына Лакхм, Джудхам және Кинана кіретінін атап көрсетті, бірақ басқаларын алып тастап, олардың орнына Амила, Кинда және Қайс тайпаларын қосты. 10 ғасыр тарихшысы әл-Мухаллаби Газаның оңтүстігіндегі Рафах Лакхм мен Джудхамның билігінде болғанын айтады, бірақ ол қай кезеңді сипаттап отырғаны белгісіз. Сирия мен Палестинаның Лакхмдары Джудхаммен тығыз байланысты болғанмен, олардың нисбасы (эпитеті) «ал-Хира патшаларының» «ескі дәмі мен даңқты естеліктерін» еске түсіретіндіктен құрметке ие болды, дейді Ламменс. 9-10 ғасырларда Палестинаның көрнекті тұлғалары, мысалы, Тиберияның ғалымы Сүлеймен ибн Ахмад әл-Табарани және Аббасидтерге қарсы көтерілісші әл-Мубарка, осы тайпадан шыққан деп мәлімдеді.