Нақты және номиналдық құн: экономика және есептеудегі маңызы
Real and nominal value
Нақты және номиналды құн экономикада маңызды. Инфляцияны ескере отырып, нақты құн сатып алу қабілетін көрсетеді. Жалдық өнімнің өсуін бағалауда қолданылады.
Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
Экономика және бухгалтерлік есептегі құндылық
Value in economics and accounting
Экономикада номиналдық құндылық – абсолютті ақша сомаларымен өлшенген құндылықты білдіреді, ал нақты құндылық белгілі бір уақытта онымен айырбастауға болатын нақты тауарлар мен қызметтерге қатысты қарастырылып, өлшенеді. Нақты құндылық инфляцияны және активтің сатып алу қабілетіне қатысты құнын ескереді. Макроэкономикада нақты ішкі жалпы өнім (ІЖӨ) инфляцияны ескере отырып түзетіледі, соның арқасында экономистер инфляцияны өсу көрсеткіштерінен алып тастап, экономиканың қаншалықты өскенін анықтай алады. Номиналды ІЖӨ инфляцияны қамтиды, демек, оның көрсеткіші жоғары болады.
In economics, nominal value refers to value measured in terms of absolute money amounts, whereas real value is considered and measured against the actual goods or services for which it can be exchanged at a given time. Real value takes into account inflation and the value of an asset in relation to its purchasing power. In macroeconomics, the real gross domestic product compensates for inflation so economists can exclude inflation from growth figures, and see how much an economy actually grows. Nominal GDP would include inflation, and thus be higher.
Нақты құны
Тауарлар жиынтығының номиналдық құны уақыт өте өзгеруге бейім. Керісінше, анықтама бойынша, тауарлар жиынтығының нақты құны уақыт өте тұрақты болады. Жеке тауарлардың немесе тауарлардың нақты құндылықтары салыстырмалы түрде бір-біріне қатысты өсуі немесе төмендеуі мүмкін, бірақ өкілдік тауарлар жиынтығы тұтастай алғанда, бір кезеңнен екінші кезеңге дейін өз нақты құндылығын сақтайды. Мысалы, нақты құндылықтар 1992 жылғы тұрақты доллармен көрсетілуі мүмкін, онда базалық датада баға деңгейі 100 болып белгіленеді. Баға индексі жалақы немесе жалпы өндіріс сияқты шаманың номиналдық құнын оның нақты құнын алу үшін түзетуге қолданылады. Нақты құн – базалық жылғы сатып алу қабілетімен шаққандағы құн. Баға индексінің өсу факторы баға индексінің базалық жылғы мәніне бөліну арқылы есептеледі. Нақты құндылықтарды табу үшін номиналдық құнды баға индексінің өсу факторына бөлу керек. Баға индексінің өсу факторын номиналдық құнды нақты құнға айналдыру үшін бөлгіш ретінде пайдаланғанда, t уақытында базалық датаға қатысты нақты құн:
The nominal value of a commodity bundle tends to change over time. In contrast, by definition, the real value of the commodity bundle in aggregate remains the same over time. The real values of individual goods or commodities may rise or fall against each other, in relative terms, but a representative commodity bundle as a whole retains its real value as a constant from one period to the next. Real values can for example be expressed in constant 1992 dollars, with the price level fixed 100 at the base date. The price index is applied to adjust the nominal value of a quantity, such as wages or total production, to obtain its real value. The real value is the value expressed in terms of purchasing power in the base year. The index price divided by its base year value gives the growth factor of the price index. Real values can be found by dividing the nominal value by the growth factor of a price index. Using the price index growth factor as a divisor for converting a nominal value into a real value, the real value at time t relative to the base date is:
Нақты жалақылар мен нақты ішкі жалпы өнім
Тұтынушылар баға индексін (ТӨИ) өлшеу үшін пайдаланылатын тауарлар жиынтығы тұтынушыларға қатысты. Сондықтан, жалақы алатын адамдар тұтынушы ретінде нақты жалақыны (жалақының сатып алу қабілетін) өлшеудің тиімді жолы – номиналды жалақыны (салықтан кейін) ТӨИ-дегі өсім коэффициентіне бөлу. Жалпы ішкі өнім (ЖІӨ) – жалпы өнімді өлшеудің көрсеткіші. Белгілі бір кезеңдегі номиналды ЖІӨ сол кездегі бағаларды көрсетеді, ал нақты ЖІӨ инфляцияны ескереді. Баға индекстері және АҚШ Ұлттық кіріс және өнім есептері тауарлар жиынтығы мен олардың тиісті бағаларынан құралады. ЖІӨ жағдайында қолданылатын баға индексі – ЖІӨ баға индексі. АҚШ Ұлттық кіріс және өнім есептерінде номиналды ЖІӨ – ағымдағы доллардағы ЖІӨ деп аталады (яғни, әрбір белгіленген жылға сәйкес келетін бағаларда), ал нақты ЖІӨ – [негізгі жыл] доллардағы ЖІӨ деп аталады (яғни, негізгі жылдағы тауарлардың бірдей көлемін сатып алуға мүмкіндік беретін доллармен).
The bundle of goods used to measure the Consumer Price Index (CPI) is applicable to consumers. So for wage earners as consumers, an appropriate way to measure real wages (the buying power of wages) is to divide the nominal wage (after tax) by the growth factor in the CPI. Gross domestic product (GDP) is a measure of aggregate output. Nominal GDP in a particular period reflects prices that were current at the time, whereas real GDP compensates for inflation. Price indices and the U. S. National Income and Product Accounts are constructed from bundles of commodities and their respective prices. In the case of GDP, a suitable price index is the GDP price index. In the U. S. National Income and Product Accounts, nominal GDP is called GDP in current dollars (that is, in prices current for each designated year), and real GDP is called GDP in [base year] dollars (that is, in dollars that can purchase the same quantity of commodities as in the base year).
Көлденең қима салыстыруы
Жоғарыда көрсетілгендей, тек уақыт сериясы деректері ғана емес, сонымен қатар географиялық тұрғыдан өзгеретін бағаларға байланысты көлденең қима деректері де ұқсас жолмен түзетілуі мүмкін. Мысалы, елдің бір аймағында өндірілген тауардың жалпы құны оның санына да, бағасына да байланысты. Әртүрлі аймақтардың өнімдерін салыстыру үшін, аймақтың номиналды өнімін тауарлардың ортақ немесе орташа бағалармен қайта бағалау арқылы түзетуге болады.
Not only time series data, as above, but also cross sectional data which depends on prices which may vary geographically for example, can be adjusted in a similar way. For example, the total value of a good produced in a region of a country depends on both the amount and the price. To compare the output of different regions, the nominal output in a region can be adjusted by repricing the goods at common or average prices.