Кіріспе

Ағылшын суретшісі және мүсіншісі (1802–1873)

Сэр Эдвин Генри Ландзир (7 наурыз 1802 – 1 қазан 1873) – ағылшын суретшісі және мүсіншісі, жануарларды, әсіресе жылқыларды, иттілерді және бұғыларды бейнелеуімен әйгілі. Дегенмен, оның ең танымал туындылары – Трафальгар алаңындағы Нельсон бағанасының негізіндегі арыстан мүсіндері.

Өмір

Ландзир Лондон қаласында, гравер Джон Ландзир А. Р. А. мен Джейн Поттстың ұлы болып дүниеге келді. Ол өнердегі дарыны ерте танылған керемет бала еді. Ол бірнеше суретшілерден оқыды, оның ішінде әкесінен де, тарих суретшісі Бенджамин Роберт Хейдоннан да білім алды. Хейдон жас Ландзирге жануарлардың бұлшық еттерін және қаңқа құрылысын толыққанды түсіну үшін диссекция жасауға кеңес берді. Ол Чарльз Роберт Леслимен таныс болды, ол оны "Эксетер Чанкедегі Политоның жабайы аңдары мен Корольдік академия мектебі арасында уақытын бөліп жүрген, қылқаламдаған жас жігіт" деп сипаттады. Олар 1824 жылы бірге Шотландияға сапар шекті, бұл Ландзирге зор әсер етті. 1850 жылы ол рыцарь атағын алды, ал 1866 жылы Корольдік академияның президенті болып сайланғанымен, ол бұл ұсыныстан бас тартты. Өмірінің отыздан асқан жылдары Ландзир қазіргі кездегі ауыр нервтік құлдырауға ұшырады, және қалған өмірі бойы қайта-қайта меланхолия, гипохондрия және депрессиямен күресті, көбінесе алкоголь мен есірткіге тәуелділігі күшейтіп жіберді. Өмірінің соңғы жылдары Ландзирдің психикалық жағдайы тұрақсыз болды, және отбасының өтінішімен 1872 жылдың шілдесінде ақыл-есінен айырылған деп жарияланды.

Сурет

Ландзир 19 ғасырдағы британдық өнердегі көрнекті тұлға болды. Оның туындыларын Тейт Британия, Виктория және Альберт мұражайында, Кенвуд үйінде және Лондондағы Уоллес жинағында табуға болады. Ол сонымен қатар әріптесі Фредерик Ричард Лимен де жұмыс істеді. Викториялық Британияда Ландзирдің танымалдылығы зор болды, ал оның жануарларды сурет салу шебері ретіндегі беделі теңдесіз еді. Оның ерте туындыларының бірі Альпі тауларындағы құтқарушы иттің мойнында бренди салынған кішкентай сандық болады деген аңыздың бастауы болды. "Альпілік мастифтер қайғылы саяхатшыны қайта тірілтеді" (1820) картинасында екі ит қарға жартылай көмілген адамның үстінде тұр. Біреуі көмек шақыру үшін қауылдайды, ал екіншісі, қолында шағын бөшкесімен, адамды қолмен жалап оятуға тырысады. Оның шығармаларының тартымдылығы әртүрлі топтарға жетті: оның туындыларының көшірмелері орта таптың үйлерінде жиі кездесетін, сонымен қатар ол аристократияда да танымал болды. Виктория патшайымы суретшіге көптеген суреттер тапсырды. Бастапқыда патшайымның түрлі үй жануарларын суретке түсіруді сұраған, ол кейін гиллилер мен аңшылардың портреттеріне көшті. Содан кейін, үйленуінен бір жыл бұрын патшайым ханзада Альбертке сыйлық ретінде өзінің портретін жасауды тапсырды. Ол Виктория мен Альбертті гравюра жасауға үйретті және Викторияның балаларының портреттерін, көбінесе иттің қосылуымен суреттеді. Ол сондай-ақ Виктория мен Альберттің костюмдік кештерге киген киімдеріндегі екі портретін жасады, онда ол өзі де қатысты. Оның соңғы туындыларының бірі – 1873 жылы Корольдік академияда көрсетілген, бұрынғы эскиздерден жасалған патшайымның атқа отырған толық бой суреті. Ландзир әсіресе Шотландиямен байланысты болды, ол алғаш рет 1824 жылы және оның маңызды суреттерінің тақырыптарын (адамдар мен жануарлар) ұсынған Таулы аймақтарды зерттеді. 1828 жылы ол сэр Уолтер Скотттың романдарының Уэверли басылымы үшін иллюстрациялар жасауды тапсырды. Ландзирдің адамзатқа қызмет ететін иттің суреттері соншалықты танымал және ықпалды болды, осылайша "Ландзир" атауы қара немесе көбінесе қара түсті емес, қара және ақ түстің қоспасынан тұратын Ньюфаундленд итінің түріне ресми атау болды. Ол осы түрді Ньюфаундлендтерді су құтқарушы иті ретінде мақтататын суреттерінде, әсіресе "Құтқаруға" (1827), "Гуманитарлық қоғамның көрнекті мүшесі" (1838) және "Құтқарылған" (1856) суреттерінде танымал етті. Суреттерде Виктория дәуірінің балалық шаққа қатысты көзқарастары адамзатқа адал асыл жануарлардың тартымды идеясымен үйлеседі, бұл адалдық "Құтқарылған" суретінде иттің адамның көмегінсіз баланы құтқаруымен көрсетілген. Ландзирдің "Заңды орнату" (1840) суреті антропоморфизм арқылы заңгерлік мамандықты сатиралайды. Суретте лорд-канцлерді бейнелейтін пудельмен бірге иттің тобы бейнеленген. "Бағындырылған қатыгез" суреті 1861 жылы Корольдік академия көрмесіне қатысып, тақырыбына байланысты дау тудырды. Суретте сабанда тізе бүгіп отырған күшті жылқының арасында жатқан жас әйелдің басы жылқының бүйіріне сүйеніп, қолымен оның басын жеңіл-жеңіл ұстап тұр. Каталогта ол атақты атшы Энн Гилберттің суреті ретінде түсіндірілді, ол атақты "атты жақсы көретін" Джон Соломон Рэридің бағындыру әдістерін қолданады. Сыншылар күшті жануарға үстемдік ететін ұзын әйелдің бейнесіне алаңдады және кейбіреулер Ландзир сол кездегі атақты куртизанка Кэтрин Уолтерстің бейнесін салғанын болжады. Уолтерс өте жақсы атшы еді және басқа "жақсы атшылармен" бірге Хайд-паркте жиі көрінетін. Ландзирдің кейінірек салған кейбір туындылары, мысалы, "Таулы аймақтағы су тасқыны" және "Адам жоспарлайды, Құдай шешеді" (екеуі де 1864) пессимистік көңіл-күймен сипатталады. Сурет Томас Холлоуэй аукционынан сатып алынып, Лондон университетінің Роял Холлоуэй сурет галереясында ілінген. Галереяда емтихан кезінде суретті одақ туымен жабу – колледж дәстүрі, өйткені суреттің жанында отырған адамдарды ашуландырады деген ұзақ жылдардан бері айтылып келеді. 1862 жылы Ландзир Луиза Каролина Стюарт Маккензидің қызы Мейсиді ұстап тұрған портретін салған.

Мүсіндік

1858 жылы үкімет Ландзирге Трафальгар алаңындағы Нельсон бағанасының негізіне төрт алтын арыстан жасауды тапсырды, Томас Милнстің тастан жасаған жинағы қабылданбағаннан кейін. Ландзир жұмысты тағы тоғыз ай кейінге қалдыру шартымен келісті, содан кейін Туриндегі академияда бар екенін білген нағыз арыстанның қалыптарын беруді сұрады, бұл да кешігуге себеп болды. Бұл өтініш күрделі болып шықты және қалыптар 1860 жылдың жазында ғана келді. Арыстандар Карло Марочеттидің Кенсингтон студиясында жасалды, ол оларды құйды да. Ландзирдің денсаулығының нашарлауы және Марочеттимен арадағы шиеленіскен қарым-қатынас жұмысты баяулатты. Мүсіндер 1867 жылы орнатылды. Ландзир Лондонның Сент-Пол соборында жерленген. Өлімінен кейін Ландзир үш аяқталмаған картина қалдырды: «Сусарды табу», «Нелл Гвинн» және «Өлі бұғы», барлығы оның студиясындағы мольберттерде. Оның соңғы тілегі – оның досы Джон Эверетт Миллес бұл картиналарды аяқтасын, ол да солай істеді. 1876 жылы Шэдвеллдегі Вулф жасаған, 275 фунт стерлинг тұратын 30 футтық өздігінен тік тұратын құтқару қайығы Корольдік ұлттық құтқару қайығы институтына сыйға берілді және Линкольнширдегі Чапел құтқару қайығы станциясына орналастырылды. Мисс Женни Ландзир қаржылаған құтқару қайығына оның қайтыс болған ағасының құрметіне Ландзир деп ат қойылды.

Әр түрлі

Ландзирдің екі қолымен бірдей сурет салуға қабілетті екендігі туралы әңгімелер тарады, мысалы, аттың басын оң қолымен, ал құйрығын сол қолымен бір уақытта салуға болатындығы айтылды. Ол сондай-ақ, көңіл күйі келгенде өте жылдам сурет салатындығымен белгілі болды. Бірақ кейде ол кейбір тапсырыстарды жылдар бойы кешіктіріп қоятын. Архитектор сэр Эдвин Ландзир Латенс оның құрметіне аталған және оның шаңырағы болды – Латенстің әкесі Ландзирдің досы еді.