Кіріспе

Англиялық суретші, оның ұлы – ағылшын суретшісі Джон Кром (22 желтоқсан 1768 – 22 сәуір 1821), бір кезде оны суретші ұлы Джон Берни Кромнан ажырату үшін «Олд Кром» деп атаған, – романтизм дәуірінің ағылшын пейзаж суретшісі, Норвич суретшілер мектебінің негізін қалаушылардың бірі және бас суретшілерінің бірі. Өмірінің соңына дейін Англияның Норвич қаласында тұрды. Оның көптеген туындылары Норфолк пейзаждарынан тұрады. Кромның туындылары Tate галереясы мен Лондондағы Корольдік академия, сондай-ақ Норвичтегі Касл мұражайы сияқты қоғамдық өнер галереяларының қорында сақталған. Ол гравюра жасаған және сурет салуға үйреткен.

Өмірбаян

Джон Кром 1768 жылдың 22 желтоқсанында Норвич қаласында дүниеге келді және 25 желтоқсанда Норвичтегі Томблендтегі Әулие Георгий шіркеуінде крещениеден өтті. Ол Джон Кромның, тоқымашының (кейде мейрамхана иесі немесе Норвичтегі мейрамханада тұрып жатқан адам деп сипатталады) және оның әйелі Элизабеттің ұлы болды. 12 жасынан бастап бір дәрігердің шаруасы болып жұмыс істегеннен кейін, ол үй, карета және табельдер суретшісі Фрэнсис Уислердің шәкірті болды. Осы кезде ол баспагерлікпен айналысатын Роберт Лэдбрукпен достық қарым-қатынас орнатады. Олар бір бөлмеде тұрып, Норвичтің төңірегіндегі далалар мен жолдарда сурет салуға шығатын. Кейде көшірме жасау үшін гравюралар сатып алатын. Кром мен Лэдбрук өздерінің кейбір жұмыстарын жергілікті гравюра сатушыға, Смит пен Джаггарсқа сатты, және осы арқылы Кром Олд Кэттоннан Томас Харвимен танысты, ол оған сурет салу мұғалімі болып жұмыс істеуге көмектесті. Кром Харвидің өнер коллекциясына қол жеткізіп, Томас Гейнсборо және Мейндерт Хоббеманың туындыларын көшіру арқылы өнер шеберлігін жетілдірді. Кром суретші Джон Опи мен ағылшын портретиші Уильям Бичиден де қосымша оқу мен қолдау алды, ол Лондондағы үйіне жиі баратын. 1792 жылдың қазан айында Кром Фиби Берниге үйленді. Олардың екі қызы мен алты ұлы болды, олардың екеуі – Джон Берни Кром және Уильям Генри Кром пейзаж суретшілері атанды. 1803 жылы Кром мен Лэдбрук Норвич суретшілер қоғамын құрды, оған Роберт Диксон, Чарльз Ходжсон, Дэниел Коппин, Джеймс Старк және Джордж Винсент кірді. Олардың алғашқы көрмесі 1805 жылы өтті; бұл Лондоннан тыс құрылған алғашқы өнер қозғалысы – Норвич мектебінің басталуын белгіледі. Кром 1805 жылы өткен алғашқы көрмеге 22 туындысын ұсынды. Ол бірнеше рет қоғамның президенті болып сайланды және қайтыс болған кезде осы лауазымды иеленді. Лондонға жасаған қысқа сапарларын есептемегенде, ол өз заманының көрнекті суретшілерімен байланыс таба алмады. 1806 және 1818 жылдар аралығында Корольдік академияда 13 туындысын көрсетті. 1814 жылы Наполеон жеңіліске ұшырағаннан кейін Парижге сапар шекті, содан кейін Париж, Булонь және Остенд көріністерін көрсететін туындыларын ұсынды. Оның көптеген туындылары Норфолк аймалының көріністерін бейнелейді. Кром көп жыл бойы Норвич мектебінде сурет салудан сабақ берді. Норвич мектебінің бірнеше мүшелері осы мектепте білім алып, Старк пен Эдвард Томас Дэниелл сияқты суретшілерге сабақ берді. Ол жеке сабақтар да берді, оның шәкірттерінің арасында 1802 жылы көлдер аймағында болған Гурни отбасының мүшелері болды. Ол 1821 жылдың 22 сәуірінде Норвичтегі Гилденгейттегі үйінде қайтыс болды және Әулие Георгий шіркеуіне жерленді. Өлім төсегінде ол: «О, Хоббема, менің сүйікті Хоббема, мен сені қаншалықты жақсы көрдім!» – деп аңғырған дегенді айтады. Сол жылдың қараша айында Норвич суретшілер қоғамы оның 100-ден астам туындысынан тұратын естелік көрме ұйымдастырды. Кромның Броды және жақын жердегі Кромның фермасы оның құрметіне аталған. Heartsease аймағы Норвич қалалық кеңесі мен Норфолк округі кеңесіндегі Кром бөліміне жатады. Филис Тейттің «Көк айда екі рет» атты бір актілі операсы Кромның өмірінен алынған оқиғаға арналған, либреттосын Кристофер Хассал жазған: ол алғаш рет 1969 жылы қойылды. Оқиғада Кром мен оның әйелі Норвич жәрмеңкесінде сату үшін суретінің бірін екіге бөледі.

Шығармалары

Кейде "Ескі Кром" деп аталатын Кром акварель және май бояулармен жұмыс істеді, өмірі бойы 300-ден астам майлы картина жасады. 1809-1813 жылдары ол бірнеше гравюралар жасады. Олар оның өмірінде жарияланбады, бірақ ол оларды жариялау ниетін жариялаған болатын. Оның екі негізгі ықпалы – 17 ғасыр голланд сурет өнері және валлик пейзаж суретшісі Ричард Уилсонның туындылары саналады. Кром, Джон Констеблмен бірге, жалпыланған бейнелердің орнына, нақты түрлерін атай отырып, ағаштарды бейнелеген алғашқы ағылшын суретшілерінің бірі болды. Оның туындылары өзінің ерекшелігімен және көрегендігімен танымал, олар табиғатты тікелей бақылаумен және ескі шеберлерді жан-жақты зерттеумен үйлесім тапқан. Көркемтанушы Эндрю Хемингуэй Кромның туындыларында демалыс тақырыбын анықтады, әсіресе Ұлы Ярмут жағалауын және туған қаласы Норвичтегі Венсум өзенін бейнелейтін туындыларын атап көрсетті. Соңғысының мысалы – 1817 жылы салынған "Норвичтегі Венсум өзенінде шомылатын жігіттер" майлы картинасы. Онда Кромның бірнеше туындыларының орналасқан жері – Нью-Миллс көрінісі бейнеленген.