Томас Лоуренс: Англияның суретшісі және портрет шебері

Кіріспе

Ағылшын портрет суретшісі (1769–1830)

Сер Томас Лоуренс (Sir Thomas Lawrence) (13 сәуір 1769 – 7 қаңтар 1830) – ағылшын портрет суретшісі және Корольдік академияның төртінші президенті. Бала кезінде өнерін ерте ашқан ол Бристольде дүниеге келді және әкесі Базар алаңындағы «Bear» қонақ үйінің иесі болған Devizes қаласында сурет салуды бастады. Он жасқа келгенде, Бат қаласына көшіп, отбасын пастель портреттерімен асырады. 18 жасында Лондонға барып, майлы бояумен портрет салуда тез танылды, 1789 жылы королева Шарлоттаның портретіне алғашқы корольдік тапсырмасын алды. 1830 жылы 60 жасында қайтыс болғанға дейін өзінің мамандығының ең жоғары деңгейінде болды. Өзіндік білімімен сурет салған ол керемет суретші және бейнелеу шеберлігімен, сондай-ақ бояуды тиянақты қолдануымен танымал болды. 1791 жылы Корольдік академияның мүшесі, 1794 жылы толыққанды мүшесі, ал 1820 жылы президенті болды. 1810 жылы ханзада-регенттің жомарт қамқорлығын алды, Виндзор сарайындағы Ватерлоо залы үшін одақтас көшбасшыларының портреттерін салу үшін шетелге жіберілді және Регенттік дәуірінің романтикалық портретшісі ретінде есімдеріне іңкәр болды. Лоуренстің махаббат өмірі бақытсыз болды (Салли және Мария Сиддонспен болған құпия қарым-қатынастары бірнеше кітапқа тақырып болды), және табысқа жеткеніне қарамастан, өмірінің көп бөлігін қарызға батып өткізіп, ешқашан үйленбеді. Қайтыс болған кезде ол Еуропадағы ең сұранысқа ие портрет суретшісі болды. Виктория дәуірінде оның атақ-даңқы төмендеді, бірақ кейіннен ішінара қайта жаңғыртылды.

Балалық шағы және ерте мансап

Лоуренс Бристоль қаласындағы 6 Redcross Street мекенжайында дүниеге келді, ол акциздік бақылаушы Томас Лоуренс пен дін қызметкерінің қызы Люси Ридтің ең кіші, тірі қалған баласы еді. Олардың 16 баласы болды, бірақ нәресте кезінде тек бесеуі ғана сақталды: Лоуренстің ағасы Эндрю дін қызметкері болды; Уильям армияда мансап жасады; ал әпкелері Люси мен Энн заңгер мен дін қызметкеріне үйленді (Лоуренстің немерелерінің арасында Эндрю Блоксам да болды). Томас туылғаннан кейін көп ұзамай әкесі қонақүй иесі болуға бейімделді және Бристольдің Broad Street көшесіндегі White Lion Inn мен жанындағы American Coffee House қонақүйлерін иеленді. Бірақ бұл кәсіп сәтті болмады, ал 1773 жылы Лоуренс аға отбасын Бристольден көшіріп, Девиздегі Black Bear Inn-ті жалға алды, ол Лондонның ақсүйектері үшін Батқа су ішуге жыл сайынғы сапарларын жасағанда сүйікті тоқтау орны болды. Отбасы Black Bear Inn-де алты жыл тұрғанда Лоуренс аға ұлының сурет салу және өлең айту қабілетін пайдалана бастады. Келушілерді: «Мырзалар, міне, менің ұлым – сіздер одан ақындардың өлеңдерін оқыmasını қалайсыздар ма, әлде сіздердің портреттеріңізді салдырасыз ба?» – деген сөздермен қарсы алатын. Томның, немесе Томмидің, өлеңдерін тыңдағандардың қатарында актер Дэвид Гаррик те болды. Лоуренстің формалды білімі алтыдан сегіз жасқа дейін Бристольдегі The Fort мектебінде екі жылға дейін шектелді; сондай-ақ, ол француз және латын тілдеріндегі шағын оқудан өтті. Ол би, фехтование, бокс және бильярдта да шеберлік танытты. Он жасқа келгенде оның даңқы соншалықты тарады, Дейнс Баррингтонның «ешқандай нұсқаусыз, тарихи суреттерді шеберлікпен көшіре алатын» деп айтуына себеп болды. Бірақ Лоуренс аға тағы да үй иесі ретінде сәтсіздікке ұшырады; 1779 жылы ол банкрот деп жарияланды және отбасы Батқа көшіп кетті. Осы сәттен бастап Лоуренс ата-анасын портрет салу арқылы асырады. Отбасы Баттағы 2 Alfred Street мекенжайында қоныстанды, ал жас Лоуренс пастельмен портрет суретшісі ретінде танылды. Оның сопақша портреттері, олар үшін ол көп ұзамай үш гинея төледі, шамамен 30x25 сантиметр өлшемдес және әдетте жартылай бойдан бейнеленген. Оның клиенттерінің арасында Девоншир герцогинясы, Сара Сиддонс, сэр Генри Харпур (Дербиширдегі Calke Abbey иесі, ол Лоуренсті Италияға жіберуді ұсынды, бірақ Лоуренс аға ұлынан айырылуға келіспеді), Уоррен Хейстингс және сэр Илья Импей болды. Талантты, сүйкімді және тартымды (сондай-ақ, таңқаларлықтай қарапайым) Лоуренс Бат тұрғындары мен қонақтары арасында танымал болды. Суретшілер Уильям Хоэр мен Мэри Хартли оны қолдады. Бай адамдар оған суреттер жинақтарын зерттеуге мүмкіндік берді, ал Лоуренстің Рафаэльдің «Трансфигурация» картинасының көшірмесі Лондонның Өнер қоғамынан күміс алтын палитрамен және 5 гинея сыйлықпен марапатталды.

Lawrence was born at 6 Redcross Street, Bristol, the youngest surviving child of Thomas Lawrence, a supervisor of excise, and Lucy Read, a clergyman's daughter. They had 16 children, but only five survived infancy: Lawrence's brother Andrew became a clergyman; William had a career in the army; and sisters Lucy and Anne married a solicitor and a clergyman (Lawrence's nephews included Andrew Bloxam). Soon after Thomas was born, his father decided to become an innkeeper and took over the White Lion Inn and next door American Coffee House in Broad Street, Bristol. But the venture did not prosper, and in 1773 Lawrence senior removed his family from Bristol and took over the tenancy of the Black Bear Inn in Devizes, a favourite stopping place for the London gentry making their annual trip to take the waters at Bath. It was during the family's six year stay at the Black Bear Inn that Lawrence senior began to make use of his son's precocious talents for drawing and reciting poetry. Visitors would be greeted with the words "Gentlemen, here's my son—will you have him recite from the poets, or take your portraits?" Among those who listened to a recitation from Tom, or Tommy as he was called, was actor David Garrick. Lawrence's formal schooling was limited to two years at The Fort, a school in Bristol, when he was six to eight; and a little tuition in French and Latin from a dissenting minister. He also became accomplished in dancing, fencing, boxing and billiards. By age ten his fame had spread sufficiently for him to receive a mention in Daines Barrington's Miscellanies as "without the most distant instruction from anyone, capable of copying historical pictures in a masterly style". But once again Lawrence senior failed as a landlord; in 1779, he was declared bankrupt and the family moved to Bath. From this point on, Lawrence supported his parents with his portrait work. The family settled at 2 Alfred Street in Bath, and the young Lawrence established himself as a portraitist in pastels. His oval portraits, for which he was soon charging three guineas, were about 12 inches by 10 inches (30 by 25 centimetres), and usually portrayed a half length. His sitters included the Duchess of Devonshire, Sarah Siddons, Sir Henry Harpur (of Calke Abbey, Derbyshire, who offered to send Lawrence to Italy, but Lawrence senior refused to part with his son), Warren Hastings, and Sir Elijah Impey. Talented, charming and attractive (and surprisingly modest) Lawrence was popular with Bath residents and visitors. Artists William Hoare and Mary Hartley gave him encouragement. Wealthy people allowed him to study their collections of paintings, and Lawrence's drawing of a copy of Raphael's Transfiguration was awarded a silver gilt palette and a prize of 5 guineas by the Society of Arts in London.

"Әрқашанда сүйіспеншілікпен және әрқашанда қарыздар"

1787 жылы он сегіз жасқа толуға дейін Лоренс Лондонға келді және Джошуа Рейнольдстың студиясына жақын Лестер скверінде жатақхана жалдады. Ол Рейнольдспен танысып, ол оған Ескі шеберлерді емес, табиғатты зерттеуді кеңес берді. Лоренс Джермин көшесіндегі 41-үйде студия ашып, ата-анасын Грек көшесіндегі үйге орналастырды. Ол 1787 жылғы Сомерсет Хаустағы Корольдік академия көрмесіне бірнеше жұмысын ұсынды және Корольдік академияның студенті ретінде оқуға түсті, бірақ көп ұзамай классикалық мүсіндерді салуды тастап, портреттеріне назар аударды. 1788 жылғы Корольдік академия көрмесінде ол бес пастель және бір май бояумен салынған портреттерді көрсетті, осы техниканы ол тез меңгерді. 1787 жылдан 1830 жылы қайтыс болғанға дейін ол жыл сайынғы көрмелердің тек екеуін ғана өткізіп алды: 1809 жылы суреттерінің көрсетілу тәсіліне наразылық білдірді; және 1819 жылы, өйткені ол шетелде болды. 1789 жылы ол 13 портретті, көбінесе маймен салынған, оның ішінде Уильям Линли мен леди Креморнның портреттерін, толық бой портретіне жасаған алғашқы тынысы ретінде ұсынды. Олар баспасөзde жағымды пікірлер алды, бір сыншы оны «жақын болашақтағы сэр Джошуа» деп атады. Жасы жиырмаға толған Лоренс өзінің алғашқы патшалық тапсырмасын алды, Виндзор сарайынан келген шақырумен королева Шарлотта мен принцесса Амелияның портреттерін салуға шақырды. Королева Лоренстің өршілдігін ұнатпады (бірақ ол принцессалар мен күтімшілерге жақсы әсер қалдырды) және ол аяқталған портретті ұнатпады, ол Лоренстің студиясында оның өліміне дейін қалды. Алайда, 1790 жылы Корольдік академияда көрсетілгенде, ол сыншылардың мақтауына ие болды. Сол жылы Лоренстің тағы бір танымал портреті, жақын арада Дерби графы болатын актриса Элизабет Фарреннің портреті де көрсетілді, «толық Элизабет Фаррен: өткір, жанды, сәнді және тартымды», - деп жазды бір газет. 1791 жылы Лоренс Корольдік академияның мүшесі болып сайланды, ал келесі жылы сэр Джошуа Рейнольдстың қайтысымен король Георг III оны «өзінің мәжілісінің әдеттегі суретшісі» деп тағайындады. Оның беделі орнады және ол Олд Бонд көшесіндегі студияға көшті. 1794 жылы ол Корольдік академияның толық құқықты мүшесі болды. Тапсырыстар көп түсіп тұрса да, Лоренс қаржылық қиындыққа тап болды. Оның қарыздары өмір бойы оны желіп алды. Ол банкроттықтан мүшкілмен құтылды, бай клиенттер мен достарының көмегіне жүгінуге мәжбүр болды және төлемсіз қайтыс болды. Биографтар оның қарыздарының көзін анықтай алмады; ол өте еңбекқор болды (бірде хатта портрет салуын «жылқы тігісімен жұмыс» деп атады) және ысырапшылдықпен өмір сүрген жоқ. Лоренс өзі былай деді: «Мен ешқашан ақшаны ысырапшыл немесе бейшаралықпен пайдаланған емеспін. Құмар ойындар, аттар, экипаждар, қымбат ойын-сауықтар немесе қарапайым әдепсіздіктен туындаған құпия көздер мені осыдан айырмады». Лоренстің өміріндегі тағы бір қайғысы – Сара Сиддонстың екі қызымен болған романтикалық қарым-қатынасы. Ол бірінші Саллиге ғашық болды, содан кейін сезімін оның қарындасы Марияға аударды, содан кейін Мариямен ажырасып, қайта Саллиге бет бұрды. Екі әпке де денсаулығының нашарлығына тап болды; Мария 1798 жылы қайтыс болды, өлім төсегінде әпкесінен Лоренске ешқашан үйленбеуді сұрады. Салли уәдесін орындап, Лоренспен қайтадан көрісуден бас тартты; ол 1803 жылы қайтыс болды. Лоренс анасымен достық қарым-қатынасын жалғастырып, оның бірнеше портреттерін салды. Ол ешқашан үйленбеді. Кейінгі жылдары оған екі әйел – достары Элизабет Крофт және Изабелла Вольф – серік болды. Изабелла Дания консулы Йенс Вольфке тұрмысқа шыққан, бірақ 1810 жылы одан ажырасып кеткен. Сэр Майкл Ливидің айтуынша, адамдар Лоренс оның ұлы Германның әкесі болуы мүмкін деп ойлаған шығар. Лоренс портрет салудан бас тартуы өте сирек болды. 1790-шы жылдардың басында ол екі тарихи суретті аяқтады: Гомер өлеңдерін оқып тұрғанда, ақынның малшылдық ортадағы кішкентай суреті; және Шайтан өзінің легиондарын шақырады, Джон Милтонның «Жоғалған жұмақ» поэмасының жолдарынан бейнеленген алып сурет. Боксшы Джон Джексон Шайтанның жалаңаш денесін сомдады; беті Сара Сиддонстың ағасы Джон Филип Кемблдің бейнесі. Лоренстің ата-анасы 1797 жылы бірнеше айдың ішінде қайтыс болды. Ол Пикадиллидегі үйін тастап, Олд Бонд көшесінен көшіп, Грек көшесіндегі отбасылық үйінде студиясын құрды. Осы уақытқа дейін ол портреттерінің көшірмелерін жасау үшін студиялық көмекшілерді пайдаланды, олардың ең танымалдары Уильям Этти және Джордж Генри Харлоу болды. 19-шы ғасырдың басында Лоренстің портрет практикасы гүлдене берді. Оның клиенттерінің арасында Генри Дандас, 1-ші Висконт Мелвилл және Уильям Лэмб, 2-ші Висконт Мельбурн сияқты маңызды саяси тұлғалар болды, сонымен қатар оның әйелі леди Кэролайн Лэмбтің де портретін салған. Король өзінің күйеу баласы, Уэльс принцінің бұрынғы әйелі Кэролайнның және немересі Шарлоттаның портреттерін тапсырды. Лоренс принцессаның Монтагю Хаусындағы қарапайым резиденциясында болды, ол портреттерді салғанда және осылайша Кэролайнның әдептілігіне қатысты «күдікті тергеуге» қатысты. Ол сотта оның бөлмесінде болғанын, бірақ есік құлыпталмағанын және оның болған оқиғаны ешкімнің естімеуіне немесе көруіне қарсы емес екенін растады. Спенсер Персивальдың шебер қорғауымен, ол айыптан босатылды.

Sometime before his eighteenth birthday in 1787 Lawrence arrived in London, taking lodgings in Leicester Square, near to Joshua Reynolds' studio. He was introduced to Reynolds, who advised him to study nature rather than the Old Masters. Lawrence set up a studio at 41 Jermyn Street and installed his parents in a house in Greek Street. He exhibited several works in the 1787 Royal Academy exhibition at Somerset House, and enrolled as a student at the Royal Academy but did not stay long, abandoning the drawing of classical statues to concentrate on his portraiture. At the Royal Academy exhibition of 1788 he was represented by five portraits in pastels and one in oils, a medium he quickly mastered. Between 1787 and his death in 1830 he missed only two of the annual exhibitions: in 1809, protesting how his paintings had been displayed; and in 1819, because he was abroad. In 1789 he exhibited 13 portraits, mostly in oil, including one of William Linley and one of Lady Cremorne, his first attempt at a full length portrait. They received favourable comments in the press, with one critic referring to him as "the Sir Joshua of futurity not far off". Aged just 20, Lawrence received his first royal commission, a summons arriving from Windsor Palace to paint the portraits of Queen Charlotte and Princess Amelia. The queen found Lawrence presumptuous (although he made a good impression on the princesses and ladies in waiting) and she did not like the finished portrait, which remained in Lawrence's studio until his death. When it was exhibited at the Royal Academy in 1790, however, it received critical acclaim. Also shown that year was another of Lawrence's most famous portraits, that of actress Elizabeth Farren, soon to be the Countess of Derby, "completely Elizabeth Farren: arch, spirited, elegant and engaging", according to one newspaper. In 1791 Lawrence was elected an associate of the Royal Academy and the following year, on the death of Sir Joshua Reynolds, King George III appointed him "painter in ordinary to his majesty". His reputation was established, and he moved to a studio in Old Bond Street. In 1794 he became a full member of the Royal Academy. Although commissions were pouring in, Lawrence was in financial difficulties. His debts stayed with him for the rest of life. He narrowly avoided bankruptcy, had to be bailed out by wealthy sitters and friends, and died insolvent. Biographers have never been able to discover the source of his debts; he was a prodigiously hard worker (once referring in a letter to his portrait painting as "mill horse business") and did not appear to live extravagantly. Lawrence himself said: "I have never been extravagant nor profligate in the use of money. Neither gaming, horses, curricles, expensive entertainments, nor secret sources of ruin from vulgar licentiousness have swept it from me". Another source of unhappiness in Lawrence's life was his romantic entanglement with two of Sarah Siddons' daughters. He fell in love first with Sally, then transferred his affections to her sister Maria, then broke with Maria and turned to Sally again. Both sisters had fragile health; Maria died in 1798, on her deathbed extracting a promise from her sister never to marry Lawrence. Sally kept her promise and refused to see Lawrence again; she died in 1803. Lawrence continued on friendly terms with their mother and painted several portraits of her. He never married. In later years, two women provided him with companionship — friends Elizabeth Croft, and Isabella Wolff, who met Lawrence when she sat for her portrait in 1803. Isabella was married to Danish consul Jens Wolff, but she separated from him in 1810. Sir Michael Levey suggests that people may have wondered if Lawrence was the father of her son Herman. Lawrence's departures from portraiture were very rare. In the early 1790s he completed two history pictures: Homer reciting his poems, a small picture of the poet in a pastoral setting; and Satan summoning his legions, a giant canvas illustrating lines from John Milton's Paradise Lost. Boxer John Jackson posed for the naked body of Satan; the face is that of Sarah Siddons' brother, John Philip Kemble. Lawrence's parents died within a few months of each other in 1797. He gave up his house in Picadilly, where he had moved from Old Bond Street, to set up his studio in the family home in Greek Street. By now, to keep up with the demand for replicas of his portraits, he was using studio assistants, most notable of whom were William Etty and George Henry Harlow. The early years of the 19th century saw Lawrence's portrait practice continue to flourish. Amongst his sitters were major political figures such as Henry Dundas, 1st Viscount Melville and William Lamb, 2nd Viscount Melbourne, whose wife Lady Caroline Lamb he also painted. The king commissioned portraits of his daughter in law Caroline, the estranged wife of the Prince of Wales; and his granddaughter Charlotte. Lawrence stayed at Montague House, the princess's residence in Blackheath, while he was painting the portraits and thus became implicated in the "delicate investigation" into Caroline's morals. He swore an affidavit that although he had on occasion been alone with her, the door had never been locked or bolted and he had "not the least objection for all the world to have heard or seen what took place". Expertly defended by Spencer Perceval, he was exonerated.

"Регенттіктің суретті хроникасы"

1811 жылы Уэльс принці регенттікке тағайындалған кезде, Лоуренс елдің ең көрнекті портрет суретшісі ретінде мойындалды. Ол өзінің бірі, гусар формасында сурет салған лорд Чарльз Стюарт арқылы принц-регентпен танысты, ол оның ең маңызды меценатына айналды. Принц өзінің портреттерінен бөлек, Уэллингтон герцогы, фельдмаршал фон Блюхер және граф Платовтың портреттерін тапсырды, олар Лоуренстің 65 Рассел-сквердегі жаңа үйінде оған модель болды. (Бұл үй 20 ғасырдың басында Империялық қонақ үйі үшін орын жасау мақсатында бұзылды.) Сэр Томас Лоуренстің жеке қабылдауы Лоуренсті 65 Рассел-скверде классикалық мүсіндермен қоршалған күйде көрсетеді. Принц сонымен қатар Лоуренске шетелге саяхаттап, шетелдік монархтар мен басшыларды суретке түсіруді жоспарлаған, алдымен 1815 жылдың 22 сәуірінде оған рыцарьдық атақ берілді. Наполеонның Эльбадан оралуы осы жоспарларды тоқтатты, бірақ Лоуренс Парижге сапармен барды, онда оның досы лорд Чарльз Стюарт елші болды, және Наполеон Италиядан тонаған өнер туындыларын көрді, соның ішінде Рафаэльдің «Жаңа өркендеуі» картинасын, оны ол бала кезінде күміс жалатылған палитрасы үшін көшірген болатын. 1817 жылы принц Лоуренске бірінші баласын күтіп жүрген қызы, принцесса Шарлоттаның портретын салуды тапсырды. Шарлотта босанғанда қайтыс болды; Лоуренс портретті аяқтады және оны келісім бойынша оның туған күнінде күйеуі, принц Леопольдке табыс етті. Принцессаның акушері, сэр Ричард Крофт, кейіннен өзін-өзі атқан, Лоуренстің досы Элизабет Крофттың ағасы болды, және ол оның үшін Крофттың табынында жатқан эскизін салды. Соңында, 1818 жылдың қыркүйегінде Лоуренс кейінге қалдырылған континентке сапарын жасады, алдымен Ахенде, содан кейін Вена конференциясында одақтас басшыларды суретке түсірді, нәтижесінде Виндзор қамалында сақталатын «Су шайқасының залы» сериясы пайда болды. Оның модельдеріне Александр императоры, Австрия императоры Франциск I, Пруссия королі, фельдмаршал принц Шварценберг, Австрия эрцгерцогы Карл және оның әйелі Генриетта, Клам-Мартиник графының әйелі леди Селина Каролина және жас Наполеон II, сондай-ақ түрлі француз және пруссиялық министрлер кірді. 1819 жылдың мамыр айында, әлі де принц-регенттің бұйрығымен, ол Рим папасы Пий VII және кардинал Консалвиді суретке түсіру үшін Венадан Римге кетті.

By the time the Prince of Wales was made regent in 1811, Lawrence was acknowledged as the country's foremost portrait painter. Through one of his sitters, Lord Charles Stewart who he painted in Hussar uniform, he met the Prince Regent who became his most important patron. As well as portraits of himself, the prince commissioned portraits of allied leaders the Duke of Wellington, Field Marshal von Blücher and Count Platov, who sat for Lawrence at his new house at 65 Russell Square. (The house was demolished in the early 20th century to make way for the Imperial Hotel.) The private sitting room of Sir Thomas Lawrence shows Lawrence at 65 Russell Square, surrounded by casts of classical sculpture. The prince also had plans for Lawrence to travel abroad and paint foreign royalty and leaders, and as a preliminary he was given a knighthood on 22 April 1815. Napoleon's return from Elba put these plans on hold, although Lawrence did make a visit to Paris, where his friend Lord Charles Stewart was ambassador, and saw the art that Napoleon had looted from Italy, including Raphael's Transfiguration, the painting he had reproduced for his silver gilt palette as a boy. In 1817 the prince commissioned Lawrence to paint a portrait of his daughter Princess Charlotte, who was pregnant with her first child. Charlotte died in childbirth; Lawrence completed the portrait and presented it to her husband Prince Leopold at Claremont on his birthday, as agreed. The princess's obstetrician, Sir Richard Croft, who later shot himself, was the half brother of Lawrence's friend Elizabeth Croft, and for her Lawrence drew a sketch of Croft in his coffin. Eventually, in September 1818, Lawrence was able to make his postponed trip to the continent to paint the allied leaders, first at Aachen and then at the conference of Vienna, for what would become the Waterloo Chamber series, housed in Windsor Castle. His sitters included Tsar Alexander, Emperor Francis I of Austria, the King of Prussia, Field Marshal Prince Schwarzenberg, Archduke Charles of Austria and Henriette his wife, Lady Selina Caroline, wife of the Count of Clam Martinic and a young Napoleon II, as well as various French and Prussian ministers. In May 1819, still under orders from the Prince Regent, he left Vienna for Rome to paint Pope Pius VII and Cardinal Consalvi.

Корольдік академияның президенті

Лоуренс 1820 жылғы 30 наурызда Лондонға оралды, сол кезде Корольдік академияның президенті Бенджамин Уэст қайтыс болғанын білді. Сол күні кешке Лоуренс жаңа президент болып сайланды, ол осы лауазымды 10 жылдан кейін қайтыс болғанға дейін атқарып тұрды. Жорж III қаңтарда қайтыс болды; Лоуренске Жорж IV-нің тәж кию рәсіміне қатысуға рұхсат берілді. 1822 жылғы 28 ақпанда ол «өнердегі еңбектері үшін» Корольдік қоғамның мүшесі болып сайланды. 1820 жылдары корольдік тапсырыстар жалғасты, оның ішінде корольдің қарындасы Софияның портреті, сэр Уолтер Скотттың портреті (Лоуренстің сүйікті авторларының бірі Джейн Остинмен бірге), сондай-ақ Лоуренс Герман Вольфты өзімен бірге алып, Парижге сапар шеккен Ватерлоо сериясы үшін Францияның жаңадан тәж киген Карл X-тің суреті салынды. Лоуренс Роберт Пильдің тағы бір маңызды демеушісін тапты, ол суретшіге өзінің отбасының портреттерін, сондай-ақ Джордж Каннингтің портретін салуды тапсырды. Лоуренстің ең танымал екі баланың портреті 1820 жылдары салынды: Чарльз Калмадидің қыздары Эмили мен Лора Калмади және оның әкесі Лорд Дурхам үшін 600 гинеяға салынған және «Қызыл бала» деп аталған Чарльз Уильям Лэмбтонның портреті. Бұл портрет 1827 жылы Парижде өткен көрмеде көп мақтауға ие болды. Суретшінің соңғы тапсырыстарының бірі болашақ премьер-министр Абердин графы болды. Сара Сиддонстың немересі Фанни Кембл оның соңғы модельдерінің бірі болды (сурет салу үшін). Лоуренс 7 қаңтар 1830 жылы, досы Изабелла Вольф қайтыс болғаннан кейін бірнеше ай өткен соң кенеттен қайтыс болды. Бірнеше күн бұрын ол кеудесінде ауыру сезімдерін бастан өткерді, бірақ жұмысын жалғастырды және Рагбидегі әпкесімен кездесуді асыға күтті, достары Элизабет Крофт пен Арчибальд Киттлидің келуі кезінде құлап, қайтыс болды. Өлімнен кейін дәрігерлер суретшінің өліміне аорта мен жүрек тамырларының сүйектесуі себеп болды деген қорытындыға келді. Лоуренстің алғашқы өмірбаянын жазған Д. Э. Уильямс бұл өзіндік себеп емес екенін және дәрігерлердің тым көп қанды жіберуі мен пиявицасы оның өліміне себеп болды деп болжады. Лоуренс 21 қаңтарда Санкт-Пол соборының криптасында жерленді. Қайғырып отырғандардың арасында Ж. М. В. Тернер де болды, ол жерлеу рәсімін есте сақтап эскиз суретін салды. Лоуренс кейбір суреттерін аяқтау үшін көп уақыт жұмсағанымен әйгілі болды (Изабелла Вольф өзінің портреті аяқталуын он екі жыл күтті), ал қайтыс болған кезде оның студиясында көптеген аяқталмаған жұмыстар болды. Кейбіреулерін оның көмекшілері мен басқа суретшілер аяқтады, ал кейбіреулері өзгеріссіз сатылды. Өсиетімен Лоуренс өзінің ескі шеберлердің суреттерінің жинағын, олардың құнынан әлдеқайда төмен бағамен, бірінші кезекте Жорж IV-ке, содан кейін Британ мұражайының қамқоршыларына, содан кейін Роберт Пильге және Дадли графына ұсынуды бұйырды. Олардың ешқайсысы ұсынысты қабылдамады және коллекция бөлініп, аукционға шығарылды; көптеген суреттер кейіннен Британ мұражайы мен Эшмолеан мұражайына қосылды. Лоуренстің кредиторларына төленгеннен кейін ақша қалмады, бірақ Британ институтында өткізілген естелік көрме 3000 фунт стерлинг жинады, ол оның немерелеріне берілді.

Lawrence arrived back in London 30 March 1820 to find that the president of the Royal Academy, Benjamin West, had died. That very evening Lawrence was voted the new president, a position he would hold until his death 10 years later. George III had died in January; Lawrence was granted a place in the procession for the coronation of George IV. On 28 February 1822 he was elected as a Fellow of the Royal Society "for his eminence in art". The royal commissions continued during the 1820s, including one for a portrait of the king's sister Sophia, and one of Sir Walter Scott (along with Jane Austen, one of Lawrence's favourite authors), as well as one to paint the newly crowned Charles X of France for the Waterloo series, for which Lawrence made a trip to Paris, taking Herman Wolff with him. Lawrence acquired another important patron in Robert Peel, who commissioned the painter to do portraits of his family as well a portrait of George Canning. Two of Lawrence's most famous portraits of children were painted during the 1820s: that of Emily and Laura Calmady, daughters of Charles Calmady, and that of Master Charles William Lambton, painted for his father Lord Durham for 600 guineas and known as The Red Boy. The latter portrait attracted much praise when it was exhibited in Paris in 1827. One of the artist's last commissions was of future prime minister the Earl of Aberdeen. Fanny Kemble, a niece of Sarah Siddons, was one of his last sitters (for a drawing). Lawrence died suddenly on 7 January 1830, just months after his friend Isabella Wolff. A few days previously he had experienced chest pains but had continued working and was eagerly anticipating a stay with his sister at Rugby, when he collapsed and died during a visit from his friends Elizabeth Croft and Archibald Keightley. After a post mortem examination, doctors concluded that the artist's death had been caused by ossification of the aorta and vessels of the heart. Lawrence's first biographer, D. E. Williams suggested that this in itself was not enough to cause death and it was his doctors' over zealous bleeding and leeching that killed him. Lawrence was buried on 21 January in the crypt of St Paul's Cathedral. Amongst the mourners was J. M. W. Turner who painted a sketch of the funeral from memory. Lawrence was famed for the length of time he took to finish some of his paintings (Isabella Wolff waited twelve years for her portrait to be completed) and, at his death, his studio contained a large number of unfinished works. Some were completed by his assistants and other artists, some were sold as they were. In his will Lawrence left instructions to offer, at a price much below their worth, his collection of Old Master drawings to first George IV, then the trustees of the British Museum, then Robert Peel and the Earl of Dudley. None of them accepted the offer and the collection was split up and auctioned; many of the drawings later found their way into the British Museum and the Ashmolean Museum. After Lawrence's creditors had been paid, there was no money left, although a memorial exhibition at the British Institution raised £3,000 which was given to his nieces.

Мұра

Лоуренстің достары шотланд ақыны Томас Кэмпбеллден суретшінің өмірбаянын жазуды сұрады, бірақ ол бұл жұмысты Д. Э. Уильямсқа жүктеді, оның екі томы 1831 жылы жарық көрді. Шамамен 70 жыл өткен соң, 1900 жылы Лорд Рональд Гоуэр Лоуренстің тағы бір өмірбаянын жариялады. 1913 жылы сэр Уолтер Армстронг, Лоуренстің үлкен жанкүйері болмаған, монография жариялады. 1950 жылдары тағы екі еңбек жарық көрді: Дуглас Голдрингтің Регенттік кезеңіндегі портретші суретшісі және Кеннет Гарликтің Лоуренстің суреттерінің каталогы (кейіннен 1989 жылы қайта басылды). Сэр Майкл Леви, 1979–80 жылдардағы Ұлттық портрет галереясының Лоуренс көрмесінің кураторы, 1979 және 2005 жылдары суретші туралы кітаптар шығарды. Лоуренстің Сиддонс отбасымен байланысы үш кітаптың (Освальд Кнапп, Андре Моруа және Наоми Ройд Смит еңбектері) және соңғы радиоспектакльдің тақырыбы болды. Виктория дәуірінде Лоуренстің суретші ретіндегі беделі төмендеді. 1930 жылдары сыншы және суретші Роджер Фрай оны қалпына келтіруге атсалысты, ол Лоуренсті «көркемдік өрнектің құралдарын толық меңгерген» және «ақаусыз қолмен және көзбен» сурет салған деп сипаттады. Бір кезде Лоуренс Ұлыбританиядан гөрі АҚШ пен Францияда көбірек танымал болды; оның ең танымал портреттері, Элизабет Фаррен, Сара Барретт Моултон (отбасы мүшелері Пинки деп атаған) және Чарльз Лэмбтон («Қызыл бала») портреттері XX ғасырдың басында ағылшын портреттеріне деген қызығушылықтың артуына байланысты АҚШ-қа жетті. Сэр Майкл Леви кейбір өнер тарихшылары Лоуренсті әлі де мойындамайтынын мойындайды: «Ол ағылшын сахнасында күтпеген, өте ерекше суретші болды: өзін-өзі үйретті, жеке стилін жетілдіруге толыққанды берілді және іс жүзінде өзін-өзі жойды, өйткені ол маңызды ізбасарлар немесе шығармашылық әсер қалдырмады. Саргентті есепке алмағанда, оның жалғыз мұрагері сурет салуда емес, сәнді, шеберлік фотосуретте табылды». Лоуренстің ең толық жинағы Корольдік коллекцияда және Лондондағы Ұлттық портрет галереясында сақталған. Tate Britain, Ұлттық галерея және Dulwich Picture Gallery Лондонда оның жұмыстарының кішігірім коллекцияларын ұстап тұрады. Оның жұмыстарының бірнеше мысалы Холберн өнер мұражайында және Бат қаласындағы Виктория өнер галереясында, сондай-ақ Бристоль қалалық мұражайы мен өнер галереясында бар. АҚШ-та Хантингтон кітапханасында Пинки сақталған, ал Лоуренстің Элизабет Фаррен, Леди Харриет Мария Конингем және Калмади балаларының портреттері Метрополитен өнер мұражайында орналасқан. Еуропада Лувр мұражайында Лоуренстің бірнеше туындылары бар, ал Ватикан Пинакотекасында Джордж IV-тің (патшаның өзі сыйлаған) портреті бар, бұл оның жалғыз британдық туындысы. 2010 жылы Ұлттық портрет галереясы Лоуренстің жұмыстарының ретроспективті көрмесін өткізді. "Гардиан" газетінде Ұлттық портрет галереясының директоры Сэнди Найрн Лоуренстің «үлкен тұлға» екенін айтты. «Бірақ біз оған көбірек назар бөлгеніміз жөн деп санайтын үлкен тұлға. Ол соңғы 250 жылдағы ең ұлы суретшілердің бірі және еуропалық аренадағы портрет өнерінің ең жарқын жұлдыздарының бірі». 2018 жылдың желтоқсан айында Лоуренстің 1819 жылы Венада салған, Клам Мартиник графына үйленген Леди Селина Мидтің (1797–1872) портреті аукционда 2,29 миллион фунт стерлингке сатылды, бұл суретші үшін рекордты көрсеткіш.

Lawrence's friends asked Scottish poet Thomas Campbell to write the artist's biography, but he passed on the task to D. E. Williams, whose two rather inaccurate volumes were published in 1831. It was nearly 70 years later, in 1900, before another biography of Lawrence appeared by Lord Ronald Gower. In 1913, Sir Walter Armstrong, who was not a great admirer of Lawrence, published a monograph. The 1950s saw the publication of two further works: Douglas Goldring's Regency portrait painter, and Kenneth Garlick's catalogue of Lawrence's paintings (a further edition was published in 1989). Sir Michael Levey, curator of the National Portrait Gallery's 1979–80 Lawrence exhibition, produced books on the artist in 1979 and 2005. Lawrence's entanglements with the Siddons family has been the subject of three books (by Oswald Knapp, André Maurois, and Naomi Royde Smith) and a recent radio play. Lawrence's reputation as an artist fell during the Victorian era. Critic and artist Roger Fry did something to restore it in the 1930s, when he described Lawrence as having a "consummate mastery over the means of artistic expression" with an "unerring hand and eye". At one time Lawrence was more popular in the United States and France than in Britain; and some of his best known portraits, including those of Elizabeth Farren, Sarah Barrett Moulton (known to her family as Pinkie) and Charles Lambton (the "Red Boy") found their way to the United States during the early 20th century enthusiasm there for English portraits. Sir Michael Levey acknowledges that Lawrence is still dismissed by some art historians: "He was a highly original artist, quite unexpected on the English scene: self taught, self absorbed in perfecting his own personal style, and in effect self destructing, since he left behind no significant followers or creative influence. Leaving aside Sargent, his sole successor has been not in painting, but in fashionable, virtuoso photography." The most extensive collections of Lawrence's work can be found in the Royal Collection, and the National Portrait Gallery in London. The Tate Britain, the National Gallery and the Dulwich Picture Gallery house smaller collections of his work in London. There are a few examples of his work in the Holburne Museum of Art and the Victoria Art Gallery in Bath, and in Bristol City Museum and Art Gallery. In the United States, The Huntington Library houses Pinkie, and Lawrence's portraits of Elizabeth Farren, Lady Harriet Maria Conyngham, and the Calmady children are in the Metropolitan Museum of Art. In Europe, the Musée du Louvre has a few examples of Lawrence's work, and the Vatican Pinacoteca has a swagger portrait of George IV (presented by the king himself) as almost its only British work. In 2010 the National Portrait Gallery held a retrospective exhibition of Lawrence's work. The director of the National Portrait Gallery, Sandy Nairne, was quoted in the Guardian describing Lawrence as " a huge figure. But a huge figure who we believe deserves a great deal more attention. He is one of the great painters of the last 250 years and one of the great stars of portraiture on a European stage." In December 2018, a portrait of Lady Selina Meade (1797–1872), who married the Count of Clam Martinic, painted by Lawrence in Vienna in 1819, sold for £2.29 million at auction, a record for the artist.

Әдебиетте

1848 жылғы Уильям Мейкпис Такерридің "Ванность Ярмаркасы" романында «Лоуренстің портреттері, көзге ұнайтын да, әдемі де, ал отыз жыл бұрын олар нағыз талант иесінің туындыларындай құнды деп есептелген» деп айтылады. Чарльз Диккенстің 1857 жылғы «Кішкентай Доррит» романындағы сурет өнеріне жасалған 25 сілтеме ішінде, Мистер Тит Барнаклдың «өмірінің барлық күнін сэр Томас Лоуренсқа портрет үшін отырғандай» көрінуі де бар. Оскар Уайльдтың 1895 жылғы «Идеал күйеуі» пьесасында Лорд Кавершемді «[р]асында Лоуренстің портреті сияқты» деп сипаттайтын сахналық нұсқау берілген. 1943 жылғы «Сұр киім киген адам» фильмінде Лоуренс бір эпизодта пайда болады және оны актер Стюарт Линделл сомдайды.