Кіріспе

Птолемей Египеті патшасының патшайымы 48–47 жылдары аралығында болды. Арсиной IV (; б.з.д. 68–63 жылдары аралығында – б.з.д. 41) Птолемей XII Аулеттің алты баласының төртіншісі және кіші қызы. Б.з.д. 48–47 жылдары Птолемей XIII-пен бірге Птолемей Египетінің патшасы және әйелдер билеушісі болды. Ол ежелгі Египеттің Птолемей әулетінің соңғы мүшелерінің бірі еді. Арсиной IV сонымен қатар Клеопатра VII-нің жарты әпкесі болды. Бірақ Арсиной өзінің кеңесшісі, евнух Ганимедпен бірге астанадан қашып, Мысыр әскерінің басшылығын өз қолына алды. Ол өзін Арсиной IV патшайымы деп жариялады, әскер басшысы ретінде ауыстырған Ахилланы өлтірді және Ганимедті өзінен кейінгі әскердің екінші басшысы етіп тағайындады. Арсинойдың басшылығымен египеттіктер римдіктерге қарсы бірнеше жеңіске жетті. Египеттіктер қаланың бір бөлігінде Цезарьді қамап қойып, жолдарды жауып, қабырғалар тұрғызды. Цезарь бұған қарсы шара ретінде қаланың астындағы таза суы бар кеуекті әктас арқылы құдық қазды. Бұл жағдайды толық жеңілдетпеді, сондықтан ол жағалау бойындағы кемелерді көбірек таза су іздеуге жіберді. Цезарь қаладан шығу үшін порты басып алу қажет екенін түсінді. Ол Александрия маягын басып алу үшін шабуыл жасады, бірақ Арсинойдың күштері оны кері шегіндірді. Жеңіліске ұшырауға азық қалғанда, Цезарь қару-жарағы мен қызыл плащын шешіп, жақын жердегі рим кемесіне жүзіп өтті. Египеттік басшылар Ганимедтен көңілі қалғандықтан, бейбітшілік орнату сылтавымен Цезарьмен Арсинойды Птолемейге алмастыру туралы келіссөздер жүргізді. Птолемей босатылғаннан кейін, ол римдіктер күш алып, египеттіктерге шешуші жеңіліс сыйғасын соғысты жалғастырды. Арсиной, енді рим тұтқынында, Римге жеткізілді, онда б.з.д. 46 жылы Цезарьдің жеңісіне қатысуға мәжбүр болды және оның жеңісі болған Александрия маягының жанып тұрған мүсінінің артынан шеруге шықты. Арсиной мен Юба II халықтың ықыласына бөенді. Жеңіс тойы аяқталған соң, әдеттегідей, көрнекті тұтқындарды өлімге жібергенмен, Цезарь Арсинойды кешіріп, Эфестегі Артемида ғибадатханасында пана беруге рұқсат берді. Арсиной бірнеше жыл ғибадатханада тұрды, әрқашан өзінің билігіне қауіп деп санайтын әпкесі Клеопатраға күдікпен қарады. Б.з.д. 41 жылы Клеопатраның ықпалымен Марк Антоний Арсинойды ғибадатхананың баспалдағында өлімге кесуге бұйрық берді. Оның өлтірілуі ғибадатхананың қасиеттілігін бұзушылық және Римді дүрліктірген оқиға болды. Арсинойды ғибадатханаға келгенде "патшайым" деп қарсы алған евнух діни қызметкер (Мегабиз) Эфестен келген елшілердің Клеопатраға тікелей өтініш білдіргеніне дейін кешірілді.

Туған жылы

Арсинояның туған жылы б.з.д. 68 және 63 жылдар аралығында деп есептеледі: «Британ энциклопедиясы» б.з.д. 63 жылды көрсетеді, осылайша ол Юлий Цезарға қарсы көтерілісі мен жеңілісі кезінде 15 жаста, ал қайтыс болғанда 22 жаста болған. Ал зерттеуші Алисса Лион б.з.д. 68 жылды көрсетеді, осыған сәйкес ол қайтыс болғанда 27 жаста болған. Джойс Тайлдсли оның туған күнін б.з.д. 68 және 65 жылдар аралығында деп санайды. «Клеопатра: Қатілдің портреті» атты деректі фильмінде 15-18 жас аралығындағы бассыз қыз баланың қаңқасы Арсиноя болуы мүмкін деген гипотеза айтылды. Стейси Шифф Арсинояның б.з.д. 48-47 жылдардағы оқиғалар кезінде шамамен он жеті жаста болғанын айтады, Арсиноя "амбициямен жанып" және "әуесқойлық тудырмайтын қыз емес" екенін атап өтеді, Арсиноя патша сарайынан қашқаннан кейін ол өзінің жарты әпкесіне қарсы белсендірек болды және Цезарга қарсы сарайшыл Ахилласпен бірге армияның басшысы болды.

Ефестегі қабір

1990 жылдары Эфестің орталығында орналасқан сегізбұрышты ескерткішті Австрия ғылым академиясының Хилке Тюр Арсиноэ қабірі деп болжады. Тюрдың сүйекті анықтауы қабірдің пішініне негізделген – ол Александрия маякшасының екінші қабаты сияқты сегізбұрышты, сүйектердің радиокөміртекпен мерзімделуі (б.з.д. 200–20 жылдар аралығында), сүйектің жынысы және баланың өліміне қарай жасы. Сондай-ақ, қабірде «папирус шоғыры» сияқты египеттік мотивтер бар екені айтылды. Ал бас сүйегі ұзақ уақыттан бері жоғалған деп есептелді. Хилке Тюр жоғалған бас сүйегінің ескі жазбаларын және суреттерін зерттеді, ол сот антропологы Каролина Уилкинсон компьютерлік технологияны пайдаланып, әйелдің қалай көрінгенін көрсету үшін қайта құрылды. Тюр оның классикалық грек ерекшеліктерімен араластырылған африкалық тектің белгілерін көрсетіп тұрғанын және өлшемдердің қазіргі сот-медициналық ғылым қалыптасқанға дейін 1920 жылы жазылғанын мәлімдеді. Тюр, африкалық тектің болжамды болуы скелеттің анасынан келгенін айтты. Сонымен қатар, Тюрдің нәсілді анықтау үшін қолданған краниометрия ғылыми нәсілшілдікке негізделген, ол қазір жалпыға бірдей «расалық мотивациямен және көбінесе ашық және тікелей нәсілшілдік жолдармен пайдаланылған ұзақ тарихы бар» жалған ғылым деп есептеледі. Мэри Берд осы тұжырымдарды сынап, біріншіден, қабірде сақталған есімнің жоқтығын және қабірдің Фарос маяк үйінің пішінін еске түсіретін мәлімдеме «сенімсіз» екенін атап өтті; екіншіден, бас сүйегі толық сақталмаған және қаңқаның жасы Арсиноэге сәйкес емес (сүйектер 15-18 жастағы адамға тиесілі, ал Арсиноэ қайтыс болған кезде жиырма жасқа жуық болған); үшіншіден, Клеопатра мен Арсиноэ бір анадан тумағандықтан, «этностық аргументтер маңызсыз» екенін айтты. The Times газетінің бір жазушысы скелеттің анықталуын «нақтылықтан гөрі болжамның жеңісі» деп сипаттады. Егер ескерткіш Арсиноэ қабірі болса, ол Птолемей әулетінің қалдықтары табылған жалғыз өкілі болар еді. Скелеттің Арсиноэ IV-ке тиесілі екені әлі нақты дәлелденген жоқ.