Кіріспе

Бразилияда автожарыс өтеді.

Бразилия Гран-приі (Grande Prêmio do Brasil), қазіргі уақытта Сан-Паулу Гран-приі (Grande Prêmio de São Paulo) деп аталады, Формула-1 чемпионатының жарысы. Бұл жарыс қазіргі уақытта Сан-Паулу қаласының Дутра ауданындағы Интерлагос шағын ауданында орналасқан José Carlos Pace автодромында өткізіледі.

Шығу тегі

Бразилияда мотор спорты Екінші дүниежүзілік соғыстан бұрын басталды, 1934 жылы Рио-де-Жанейродағы Гавеа көшелік трассасында жарыстар өтті. 1936 жылы Сао-Паулу қаласының Интерлагос ауданында Бразилияның алғашқы тұрақты автодромының құрылысы басталды және 1940 жылы аяқталды. Бразилия Екінші дүниежүзілік соғыстың басында Интерлагос және Гавеада Гран-при жарыстарын өткізді. Интерлагос трассасы, Америка Құштама Штаттарындағы Рузвельт жарыс жолы үлгісінде салынды, көптеген қиын бұрыстармен, биіктіктердің өзгеруімен, кедір-бұдыр бетімен және қате жіберуге аз мүмкіндікпен қатал әрі талапкер трасса ретінде жылдам танымал болды.

Интерлагос, Сан-Паулу

Бразилия Гран-приі алғаш рет 1972 жылы Интерлагоста өтті, бірақ ол Формула-1 әлем чемпионатының бөлігі болмады. Ол кездегі еуропалық автоспортқа тән бұл жарыс FIA-ны Интерлагостағы трассаның және оның ұйымдастырушыларының Гран-при өткізуге қабілетті екендігіне сендіру үшін сынақ ретінде жасалды. Латын Америкасындағы Гран-прилер үшін пайдаланылатын көптеген ірі трассалар сияқты, мысалы Мексикадағы Херман Родригес автодромы сияқты, Интерлагос өте үлкен қаладағы кең ауқымды қалалық аудандардың шегінде орналасқан (және әлі де солай). Бірақ келесі жылы жарыс ресми күнтізбеге алғаш рет енгізіліп, оны әлем чемпионы және Сан-Паулу тумасы Эмерсон Фиттипальди жеңіп алды. 1974 жылы Фиттипальди қайтадан жаңбырлы жағдайда жеңіске жетті, ал келесі жылы да Сан-Паулу тумасы Карлос Пейс өзінің Brabham көлігімен жарыста жеңімпаз атанды, одан кейін Фиттипальди келді. 1977 жылы Реутман жеңіп алды, бірақ жүргізушілер Интерлагостың өте нашар жағдайдағы бетіне шағымдана бастады, содан кейін бұл жарыс бір жылға Рио-де-Жанейродағы жаңа Жакарепагуа трассасына көшірілді. Риода бір жыл өткеннен кейін жарыс Интерлагосқа оралды, келесі екі маусымда жаңа және жаңартылған нысандармен; бұл жарысты Жакс Лаффит жеңіп, Аргентина мен Бразилиядағы Оңтүстік Америка ашылу кезеңдеріндегі өзінің және Ligier командасының жеңісін толықтырды. Бірақ Интерлагос трассасының жағдайы әлі де нашар болды. 1978 жылдан бастап Бразилия Гран-приін Сан-Паулу мен Рио трассалары арасында кезектестіру жоспарланған еді. 1980 жылғы жарыс Jacarepaguá трассасында өткізілуі тиіс еді, бірақ сол трассаның бөліктері (алғашқыда батпақта салынған) жұмсақ топыраққа батып барады және трасса нашарлап, қирады, сондықтан 1980 жылғы Гран-при Интерлагосқа көшірілді. Бірақ осы уақытқа дейін Сан-Паулу халқының саны 10 жыл ішінде 5 миллионнан 8 миллионға дейін өсті; трассаны қоршаған аумақ барған сайын тозығы жетіп, трасса Формула-1 үшін жақсы көрінбеді, ол бүкіл әлем бойынша теледидар арқылы көрсетілуінің арқасында тамашалыққа айналды. Формула-1 бастапқыда 1981 жылғы маусымда Интерлагосқа қайта оралуы керек еді, себебі трассаның жағдайы жақсартылған еді; бірақ F1 бір жыл бұрын оралды. Жүргізушілер өткен жылғы жақсартулардан кейін өзгертілмеген, өте нашар жағдайдағы Интерлагос трассасының қауіпсіздік жағдайларына наразылық білдірді. Сол жылы жасалған қанатты автомобильдер, көліктердің қанат тәрізді бөліктерінің астынан сору күшінің арқасында жоғары-төмен секіріп, бұрынғыдан қаттырақ серпілді; сондықтан бұл нәзік автомобильдер мұндай нашар трассаға төзімді емес және оларды жүргізу өте қиын болды. Жаман жағдай соншалық, кейбір көліктерде механикалық ақаулар туды. Сонымен қатар, Formula One үшін кедергілер мен қоршаулар жеткіліксіз болды. Джоди Шектер жарысты тоқтатуға тырысты, бірақ бұл әрекет сәтті болмады және жарысты француз Рене Арно жеңіп алды. Формула-1-дің жарқын имиджі Рио-де-Жанейро қаласына көбірек сай келетіндіктен, F1 циркі Риоға қайта оралды және трасса 1980 жылдардың турбо дәуірін өткізді.

Жакарепагуа, Рио-де-Жанейро

1978 жылғы F1 маусымында Бразилия Гран-приі Рио-де-Жанейродағы Жакарепагуа трассасына көшті. Аргентиналық Карлос Рютеман Мишлен шиналарымен жабдықталған Ferrari-де басымдық танытты. Бұл француз компаниясының Формула-1-дегі тұңғыш жеңісі болды. Рютеманнан кейін елдің сүйіктісі Фиттипальди және ағымдағы чемпион Ники Лауда мәреге жетті. 1980 жылы Рио-де-Жанейро жарысшысы Нельсон Пике жоғары деңгейге көтерілгеннен кейін, Интерлагос трассасының маңыздылығы төмендеп, Фиттипальди зейнеткерлікке шыққаннан соң, бразилиялық жанкүйерлер Пике туған қаласында Бразилия Гран-приін өткізуді талап етті. Жакарепагуа трассасы, бұрынғыдай Интерлагос сияқты, өте қиын болды: көптеген бұрыштар ұзын және жылдам болды, кейбіреулері сәл көлбеу болды, ал трассаның жабыны өте тозғыш болды. FIA күнтізбесіне сәйкес, Бразилия Гран-приі әдетте маусымның басында, оңтүстік жарты шардағы жаз мезгілінде және Рио-де-Жанейроның тропикалық ауа райында өткізілетін. Осыған байланысты көптеген жарыстар өте жоғары температура мен ылғалдылықта өтті. Мұндай жағдайлардың салдарынан Риодағы Гран-при өте қиын болды және жеңіске жеткен көптеген пилоттар шаршап қалатын. 1981 жылы Карлос Рютеман команданың бұйрығына бағынбай, әріптесі Алан Джонсты өткізіп жібермей, жеңіске қол жеткізді. Келесі жылы Пике бірінші, ал Кеке Росберг екінші орынды иеленді. Алайда, FISA-FOCA соғысының нәтижесінде Пике мен Росберг жарыс барысындағы тексеруде салмағы жеткіліксіз болғандықтан дисквалификацияланды. Жеңіс үшінші орын алған Ален Простқа берілді, ол Жакарепагуада тағы төрт рет жеңіске жетіп, «Рионың королі» деген лақап атын алды. Осы жарыста итальяндық Риккардо Патрезе физикалық шаршаудан зейнеткерлікке шықты (Ф1-де сирек кездесетін жағдай, бірақ Риода жиі болатын). Пике 1983 және 1986 жылдары жеңіске жетті, ал 1988 жылғы жарыс ерекше болды, себебі болашақ жұлдыз Айртон Сенна McLaren командасы үшін алғашқы жарысында пит-лейннен старт алды. Ол командаласы Просттан кейін екінші орынға көтерілді, бірақ парад айналымы басталғаннан кейін қосалқы көлігіне ауысқандықтан дисквалификацияланды. 1989 жылғы жарыс Жакарепагуа трассасындағы соңғы жарыс болды. Жеңіске британдық пилот Найджел Манселл Ferrari-де, жартылай автоматты беріліс қорабы бар машинада алғаш рет жеңіске жетті. Бұл жарыста неміс Бернд Шнайдер мен америкалық Эдди Чивер соқтығысты, ал Чивер көлігінен шыққаннан кейін екі рет құлап, шаршады.

Жаңа Интерлагосқа оралу

Сан-Паулу тумасы Айртон Сеннаның Формула-1-дегі жетістіктері қала әкімдерін Интерлагос трассасын қайта жаңартуға 15 миллион доллар инвестиция жасауға итермеледі. 1990 жылғы F1 маусымында Гран-при қысқартылған Интерлагосқа қайта оралды және содан бері сол жерде өткізіліп келеді. Интерлагос трассасы соңғы F1 тарихындағы ең қызықты және есте қаларлық жарыстардың бірі болып табылады және F1 күнтізбесіндегі ең қиын және қызықты трассалардың бірі саналады. 1990 жылы жаңа Интерлагостағы алғашқы жарысты Ален Прост жеңіп алды, ол өзінің мансабындағы 40-шы жарысын (сол кездегі рекордтық көрсеткіш) және алтыншы Бразилия Гран-приін жеңіп алды. Бұл жеңіс көптеген жанкүйерлерге ұнаған жоқ, себебі өткен жылғы Жапон Гран-присінде болған оқиғалар көп бразилиялықтың есінде әлі де жаңа болды: Простқа FIA президенті Жан Мари Балестр Сенаның есебінен жүргізушілер титулын сыйлаған деп есептелді, Сена Жапониядағы жарыстан дисквалификацияланғаннан кейін. Бразилиялық спортшы жарыстың көп бөлігін жетектеп, кейін Tyrrell командасының бұрынғы әріптесі Сатору Накаджимамен соқтығысты. 1991 жылы патриот Сена өзінің тұңғыш Бразилия Гран-приін эмоционалды түрде жеңіп алды. Оның McLaren машинасының қолмен басқарылатын қоробкасы жылдамдығын жоғалтып, соңына таяп қалғанда, оның тек алтыншы берілісі ғана қалды. Бұл машинаны жүргізуді әлдеқайда қиын және физикалық тұрғыдан талап етуші етті, бірақ ол ақыры Williams жүргізушісі Риккардо Патрезеге қарсы тұрып жеңіске жетті. Оның шаршауы соншалықты жоғары болды, оны машинадан шығаруға тура келді. 1992 жылы Манселл демалыс күндері мен маусымның қалған бөлігінде үстемдік танытты. 1993 жылы жарыс басталғанда қатты жаңбыр жауды, ал қазір Williams командасының жүргізушісі Прост негізгі тік жолда сирек кездесетін апатқа ұшырап, жарыстан шығып кетті. Сена McLaren машинасымен Просттың командаласы Деймон Хиллден жеңіске жетті. 1994 жылы Сена, қазір Williams үшін жүргізіп, жарыстың соңына қарай Жункаода басқаруды жоғалтты. Ол екінші орында болып, неміс Михаэль Шумахерді қуып жеңуге тырысты, ол жарысты жеңіп алды. Сена сол жылдың соңында Сан-Марино Гран-приінде апатқа ұшырап қаза тапты. 1995 жылы жарыстың жеңімпазы Шумахер мен британиялық Дэвид Коултардтың машиналары жарыста заңсыз отын қолданғаны үшін дисквалификацияланды, бірақ кейін олардың нәтижелері қайта жаңартылды. 1996 жылы Деймон Хилл сол маусымдағы сегіз жарыстың алғашқысында жеңіске жетті. 1997 жылы стартта төрт машина қатысқан апат болды, ал канадалық Жак Вильнёв бірінші бұрышта жарыстан шығып кетті; жарыс тоқтатылып, қайта басталды, Вильнёв қосалқы машинаға отырып, жарыста жеңіске жетті. 1998 жылы McLaren айналасында дау туындады – Ferrari олардың тежегіш жүйесіне наразылық білдірді, содан кейін Бразилия Гран-приінен тыйым салынды, бірақ оны FIA техникалық делегаты Чарли Уайтинг төрт рет мақұлдаған болатын. Бұл көп нәрсені өзгертпеді: McLaren-нің фин жүргізушісі Мика Хакинен бәрібір жарысты жеңіп алды. 1999 жылы жергілікті Рубенс Барричелло машинасының қозғалтқышы істен шыққанға дейін біраз уақыт көшбасшы болып жүрді, ал Хакинен қайтадан жеңіске жетті. 2001 жылғы Гран-при Хуан Пабло Монтойяның Формула-1 сахнасына жарқын енуімен ерекшеленді. Колумбиялық жүргізуші Михаэль Шумахерді ертеде-ақ озып, жеңіл жеңіске жетті, бірақ "Арроуз" командасының Жос Верстаппен оның "Уильямс" BMW машинасының артқы жағына соқтығысып, жарысты аяқтады. Монтойя 2004 жылғы жарысты жеңіп, McLaren-ге ауысу алдында Williams үшін өзінің соңғы Гран-приінде жеңіске жетіп, болашақ командаласы Кими Райкконенді жеңіске жету үшін ұстап қалды. 2001 жылғы жарыста екі бауыр Михаэль және Ральф Шумахер де тұңғыш рет старттық желіде қатар тұрды. Жақында өткен Бразилия Гран-прилері ерекше есте қалады, оның ішінде 2003 жылғы жарыс, ол үлкен Гран-при жеңісінің бірінші рет болды, ол күтпеген жерден және Иорданияның Джанкарло Физикелла үшін хаотикалық және ерекше жағдайларда болды. Жарыс алдында және оның барысында қатты жаңбыр көптеген командаларды ұстап қалған дөңгелектерді таңдау мәселесін тудырды, бұл әлсіз Minardi командасына жеңіске жетудің жалғыз мүмкіндігін берді, өйткені олар жаңбырға дайындалған жалғыз команда болды, бірақ олардың жүргізушілері де тез арада жарыстан шықты. Жарыстың аясы бұзылғанынан, бірнеше жүргізуші жарыстан шығып кетті, соның ішінде әлем чемпионы Михаэль Шумахер де болды, бұл 2001 жылғы Германия Гран-приінен бастап жарыстың таңғажайып аяқталуына әкелді. Осы жағдайдың ортасында бірнеше жүргізушілер, соның ішінде McLaren-нің Кими Райкконен мен Дэвид Коултард жарысқа көшбасшы болды, және Renault-тың Фернандо Алонсоға қатысты ауыр апат трассаны жапқанда және қызыл туды шығарғанда, жағдай шатас болды. Физикелла сол кезде жарысқа көшбасшы болып, Райкконенді озып кеткен еді; алайда, жарыс тоқтатылғаннан екі айналым бұрынғы нәтижелерге сәйкес, фин жеңімпаз деп жарияланды. Бұл шешім Париждегі FIA апелляциялық сотында бірнеше күннен кейін жаңа дәлелдер келтірілгеннен кейін күшін жойды, ол Физикелла Алонсоның апатына дейін екінші рет жеңіс сызығын кесіп өткенін көрсетті, сондықтан ол лайықты жеңімпаз болды. 2004 жылғы жарыс Формула-1 чемпионатының күнтізбесіне енгізілгеннен бері бірінші рет чемпионат маусымының алғашқы үш кезеңіне кірмеді. Фернандо Алонсо 2005 жылғы Бразилия Гран-приінде Формула-1 әлем чемпионы атанды, жеңімпаз Хуан Пабло Монтойя мен чемпионаттың қарсыласы Кими Райкконеннің артында үшінші орын алды, ол қалған екі жарысқа дейін титулды жеңіп алды. 2006 жылы Бразилия Гран-приі, 2004 жылғы жарыс сияқты, маусымның соңғы кезеңін өткізуге лайықты мәртебеге ие болды, бұл Михаэль Шумахердің Формула-1-ден алғашқы рет қалысқалуы болды, бірақ ол 2010 жылғы F1 маусымында қайта оралды. Старттық желіде 10-шы орында бастаған Шумахер соңғы жарысында таңғажайып жұмыс жасады. Ол тоғызыншы айналымда терезесінің тесілуінен 19-шы орынға түсті, бұл Джанкарло Физикелламен өткізілген шағын соқтығысудан туды, бұл бұрынғы оны озуға тырысқанда болды. Жаңа терезе салғаннан кейін ол жарысқа оралды, көшбасшы Массадан біршама қалып қойды, содан кейін бірнеше жүргізушілерді озу арқылы төртінші орында аяқтады, Кими Райкконенді таңғажайып озу маневрімен озу арқылы. Оның өнері Шумахерге сегізінші жүлдесін беру жеткіліксіз болды, өйткені әлем чемпионы атануы үшін бір ұпай ғана қажет болған Фернандо Алонсо екінші орында аяқтады. Бразилиялық Фелипе Масса старттан бастап жарысқа көшбасшылық етіп, өзінің мансабындағы екінші жеңіске жетті және бразилиялық жанкүйерлердің қуанышпен қарсы алуына ие болды. 2007 жылғы басылымда Кими Райкконен жарысты жеңіп, өзінің бірінші және жалғыз чемпионатын жеңіп алды, Фернандо Алонсо мен Льюис Хэмилтонды бір ұпаймен жеңіп алды. 2008 жылдың наурыз айында Сан-Паулу мэрі Берни Экклстоунмен Бразилия Гран-приін өткізуді жалғастыру туралы жаңа келісімге қол қойғанын жариялады. Бұл келісім бразилиялық жарысты 2015 жылға дейін күнтізбеде ұстап тұруға мүмкіндік берді. Осымен Интерлагос пит және паддок құрылыстарында үлкен жақсартуларға дайын болды. 2008 жылғы маусымның соңғы жарысында Бразилияда Льюис Хэмилтон Формула-1 тарихындағы ең жас әлем чемпионы атанды. Жарыстың көп бөлігінде кемінде бесінші орынды қамтамасыз ету үшін тәуекелсіз стратегияны қабылдағаннан кейін, жарыстың соңында жаңбыр күтпеген қиындықтар тудырды. Біріншісі, Хэмилтон неміс Toyota жүргізушісі Тимо Глоктың аралық дөңгелектерге кірмегенінен бесінші орынға түсірілді, басқа көптеген көшбасшылар сияқты. Соңғы үш айналымда Себастьян Феттель де британиялықты трассада озып кетті, бұл олардың екеуінің де ұпай саны Массамен тең болады, бірақ бір жеңіс аз болады. Барлығы осы екі адамның арасындағы күреске назар аударғанда, күтпеген нәрсе болды...

Сан-Паулу Гран-приі

Формула 1 2021 жылғы F1 маусымында Интерлагосқа қайта оралды, аталған жарыс енді Сан-Паулу Гран-при деп аталады. Льюис Хэмилтон техникалық ережелерді бұзғандықтан квалификациядан шығарылып, спринт жарысында соңғы қатардан бастап бесінші орынға ие болғаннан кейін негізгі жарыста жеңіске жетті. 2022 жылғы F1 маусымында Хэмилтонның командаласы Джордж Рассел Сан-Паулудағы екі жарыста да жеңіске қол жеткізді. Бразилия Гран-приін бес бразилиялық пилот жеңіп алды: Эмерсон Фиттипальди, Нельсон Пике, Айртон Сенна және Фелипе Масса әрқайсысы екі рет, ал Карлос Пейс бір рет жеңіс туын көтерді. Жарысты ең көп жеңген пилот – француз Ален Прост, ол оны алты рет жеңіп алды (соның ішінде Жакарепагуада бес рет). Аргентиналық пилот Карлос Рютеман және Михаэль Шумахер екеуі де төрт рет жеңіске жеткен.

Рио-де-Жанейроға қайта оралу туралы хабарлар

2019 жылдың көктемінде Бразилия президенті Жаир Болсонару Бразилия Гран-приінің Рио-де-Жанейроға қайта оралатындығын жариялады. Жакарпагуа трассасы 2016 жылғы жазғы Олимпиада ойындарына арналған құрылыстар үшін бұзылғандықтан, Рио-де-Жанейроның Деодоро ауданында жаңа трасса салынуға тиіс болды. 2020 жылдың қарашасында Формула 1 жарысы Сан-Паулу Гран-приі аталымымен 2025 жылға дейін Интерлагоста жалғасатын келісімге қол қойылды. Бұл жарыстың Сан-Паулу Гран-приі деп аталуының алғашқы реті еді. Жарыс шарты 2021 жылдың қаңтарында тоқтатылды. Сондай-ақ 2021 жылдың қаңтарында, ақпан айында ресми расталғандай, Рио-де-Жанейроның жаңадан сайланған мэрі Эдуардо Паэс Деодородағы жаңа трасса құрылысы жоспарларынан бас тартқандарын растады, сондай-ақ оның құрылысына жаңа қолайлы орын табуға уәде берді. Формула 1 жүргізушілері де жобаның қоршаған ортаға тигізер зиянына алаңдаушылық білдірді, ал Льюис Хамильтон: «Менің ойымша, бұл ақылға қонымсыз қадам. Орманды жоюмен байланысты жаһандық дағдарыс бар», – деді.