Отто Вельс: Германия саяхатшысы және Социал-демократиялық партиясының төрағасы
Otto Wels
Отто Вельс (1873-1939) – неміс саяхатшысы, Рейхстаг депутаты, Социал-демократиялық партияның (SPD) төрағасы. Веймар Республикасы тарихы, Хитлерге қарсы оппозиция.
Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
Неміс саясаткері (1873–1939)
German politician (1873–1939)
Отто Велс (15 қыркүйек 1873 – 16 қыркүйек 1939) – неміс саясаткері, 1912 жылдан 1933 жылға дейін Рейхстаг депутаты және 1919 жылдан 1939 жылы қайтыс болғанға дейін Социал-демократиялық партияның (СДП) төрағасы болды. 1918–1919 жылдардағы неміс революциясының бастапқы кезеңдерінде Берлиннің әскери қолбасшысы болды, ал 1920 жылғы Капп төңкерісі кезінде антиреспубликалық төңкерушілерді жеңуге көмектесетін жалпы ереуілді ұйымдастыруда маңызды рөл атқарды. Дегенмен, Веймар Республикасының соңына таяу ол Ұлы депрессияның салдарынан туған жаппай жұмыссыздық салдарынан 1932 жылғы Пруссия төңкерісіне қарсы жалпы ереуіл шақырудың нәтижесіз екенін түсінді. 1933 жылы Рейхстагта Адольф Гитлерге және «Уәкілеттік заңға» қарсы айтқан сөзі Веймар Республикасының аяқталуын білдірді, бұл заң күшіне енбес бұрын болды. Гитлер Германияның рейхс-канцлері болғаннан кейін Велс елден қашып, СДП-нің эмиграциядағы «Сопаде» ұйымын құрды. Ол 1939 жылы Парижде қайтыс болды, бұл Екінші дүниежүзілік соғыс басталғаннан кейін екі апта өткен соң орын алды.
Otto Wels (15 September 1873 – 16 September 1939) was a German politician who served as a member of the Reichstag from 1912 to 1933 and as the chairman of the Social Democratic Party (SPD) from 1919 until his death in 1939. He was military commander of Berlin in the turbulent early days of the German Revolution of 1918–1919, and during the 1920 Kapp Putsch he was instrumental in organizing the general strike that helped defeat the anti republican putschists. Near the end of the Weimar Republic's life, however, he saw the futility of calling a general strike against the 1932 Prussian coup d'état because of the mass unemployment of the Great Depression. His 1933 speech in the Reichstag in opposition to Adolf Hitler and the Enabling Act marked the end of the Weimar Republic prior to the Act becoming law. After Hitler became chancellor of Germany, Wels fled the country and established the SPD exile organization Sopade. He died in Paris in 1939, two weeks after the start of World War II.
Неміс революциясы
1918 жылы 9 қарашада Германияда республика жарияланған күні Велс Наумбург атқыштар бригадасының өтініші бойынша Бірінші дүниежүзілік соғыстың соңында Германия империясының құлдырауынан кейінгі саяси ахуалды түсіндіру үшін сөз сөйледі. Бұл бригада император Вильгельм II-ге ерекше адал деп есептелген және революциялық қозғалысқа қарсы күш ретінде қалаға жеткізілген бөлімшелердің бірі болды. Велс әскерлерді азамат соғысынан аулақ болу үшін қаруларын қолданбауға көндірді. Оның сөзінің соңында бригада толығымен неміс революциясын қолдаушылардың жағына өтті. Осы жетістігінен күш алып, Велс басқа казармаларда да өте убедительно сөйледі, сол күні қаза тапқандардың санын он бес адамға дейін азайтуға себепкер болды. Сондай-ақ 9 қарашада Велс Берлиннің революциялық жұмысшылар мен солдаттар кеңесінің мүшесі атанды. Ол 1917 жылы СДПК-дан бөлініп шыққан, солшыл және соғысқа қарсы көзқарастағы Тәуелсіз социал-демократиялық партияның (USPD) Кеңесте СДПК-мен бірдей өкілдікке ие болуын қамтамасыз етті. Келесі күні ол Берлиннің әскери қолбасшысы болып тағайындалды.
On 9 November 1918, the date of the proclamation of the republic in Germany, Wels spoke to the Naumburg rifle brigade at their request to explain the political situation following the collapse of the German Empire at the end of World War I. The brigade was one of the units considered especially loyal to Emperor Wilhelm II that had been brought into the city as reinforcements against revolutionary activity. Wels convinced the soldiers that to avoid a civil war they should not use their weapons. At the end of his speech, the brigade went over in a body to the side of the supporters of the German Revolution. Buoyed by his success, Wels spoke at other barracks so persuasively that he was credited with keeping the death toll that day to just fifteen. Also on 9 November, Wels became a member of the revolutionary Workers' and Soldiers' Council of Berlin. He advocated successfully for the Independent Social Democratic Party (USPD) – a more leftist and anti war group that had broken away from the SPD in 1917 – to be represented equally with the SPD on the Council. The next day he was made military commander of Berlin.
Рождестволық дағдарыс
Фолксмарин дивизиясы Берлиндегі революцияның басты әскери құралы болды және осылайша Велстің бақылауында болды. 1918 жылдың желтоқсан айында Германияның уақытша үкіметі – Халық депутаттары кеңесі дивизияға Берлиннен шығып, әскер санын азайтуға бұйрық берді. Олар бас тартқан соң, Велс оларды мойынсынуға мәжбүрлеу үшін жалақыларын тоқтатты. Рождествоға дейінгі аптада ол олармен келіссөздер жүргізуге тырысты, бірақ ешқандай прогресс болмағандықтан, олар оны ұстап алып, зорлық-зомбылық жасады. Үкіметке адал қалыпты әскерлердің дивизия орналасқан Берлин сарайы мен Нойер Марсталлға жасаған шабуылдары – 1918 жылғы Рождество дағдарысы – көтерілісшілерді ығыстыра алмады. Келіссөздер нәтижесінде Volksmarinedivision өздерінің қарыздарын алып, бөлім ретінде сақталу шартымен сарай мен Марсталды босатып, Велсті босатты, ол қала командирі лауазымынан кетуге мәжбүр болды.
The Volksmarinedivision was the revolution's main military unit in Berlin and as such under Wels' control. In December 1918, the Council of People's Deputies, Germany's temporary government, ordered the division to move outside Berlin and reduce the number of its soldiers. When they refused, Wels withheld their pay to force them to comply. During the week before Christmas, he attempted to negotiate with them, but when no progress was made, they detained and maltreated him. Assaults on the division's locations at the Berlin Palace and Neuer Marstall by regular troops loyal to the government – the 1918 Christmas crisis – failed to dislodge the mutineers. Negotiations led to a compromise under which the Volksmarinedivision, in exchange for receiving its back pay and remaining a unit, vacated the Palace and Marstall and freed Wels, who was forced to step down from his position as city commander.
Республиканың дағдарыстары
Фридрих Эберт СДП-дан 1919 жылдың 11 ақпанында Германия президенті болып сайланғаннан кейін, Велс партияның төрағалық етушісі ретінде әрекет етті және 14 маусымда Герман Мюллермен бірге ресми түрде бірлескен төраға болып сайланды. 1919 жылдың 6 ақпанынан 1920 жылдың 21 мамырына дейін Велс Веймар Ұлттық Ассамблеясының мүшесі болды, Германияның уақытша парламенті және конституциялық конвенциясы, онда ол Германия Рейхі Конституциясының жобасын алдын ала қарау комитетінде отырды. Ассамблеяның жұмысы аяқталғаннан кейін, ол Веймар Республикасының жаңа Рейхстагына сайланды. 1920 жылғы Капп төңкерісі кезінде Велс және кәсіподақ жетекшісі Карл Легиен төңкерісті тоқтатуға бағытталған жалпы ереуілге жетекшілік етті, содан кейін оның партиялық әріптесі Густав Носке Рейхсвер министрі лауазымынан кетуін талап етті. Ол "Темір майдан" және "Рейхсбаннер Қара, Қызыл, Алтын" жарымәскери ұйымдарын құруда маңызды рөл атқарды.
After Friedrich Ebert of the SPD was elected German President on 11 February 1919, Wels acted as the party's presiding officer and was formally elected co chairman with Hermann Müller on 14 June. From 6 February 1919 to 21 May 1920, Wels was a member of the Weimar National Assembly, Germany's interim parliament and constitutional convention, where he sat on the Committee for the Preliminary Consultation of the Draft Constitution of the German Reich. Following the completion of the Assembly's work, he was elected to the new Reichstag of the Weimar Republic. During the 1920 Kapp Putsch, Wels and union leader Carl Legien led the general strike that was central to ending the putsch, and afterwards demanded the resignation of his party colleague Gustav Noske as Reichswehr minister. He played a key role in founding the paramilitary Iron Front and Reichsbanner Schwarz Rot Gold
1932 жылғы шілдедегі Пруссия төңкерісінде канцлер Франц фон Папен Пруссияның сайланған үкіметін құлатып, Германияның ең ірі мемлекетін Рейх комиссары ретінде бақылауға алды, бұл Республикадағы демократияға ауыр соққы болды. Дегенмен, Велс Папенге қарсы жалпы ереуіл шақыруға қарсы болды. Ол кезде Германиядағы кең таралған жұмыссыздық салдарынан Велс жұмысшылар Папенді шегінуге мәжбүрлей алмайды деп ойлады.
In the July 1932 Prussian coup d'état, Chancellor Franz von Papen ousted the elected government of Prussia and took over control of Germany's largest state as Reich Commissioner, a move that was seen as a major blow to democracy in the Republic. Wels nevertheless argued against calling a general strike to oppose Papen. Because of the mass unemployment in Germany at the time, Wels thought that workers would not be able to force Papen to back down.
Қарсылық сөз
Велс өзінің сөзін 1933 жылғы 23 наурызда көппартиялық Рейхстагтың соңғы сессиясында айтты. Ол рейхс-канцлер Адольф Гитлердің Германияға әлем елдері арасында тең қарауға деген талабымен келісіп, ол, Велс, "әлемдік соғыс басталған себептер туралы Германияның кінәлі екендігі туралы халықаралық форумда тұңғыш рет шындыққа қарсы шыққан неміс болдым" деді. Ол содан кейін Гитлердің тағы бір сөзіне, яғни "мәңгілік жеңімпаздар мен жеңілгендер теориясының нәтижесінде репарациялардың ақымақтығы мен оның салдарынан әлемдік экономиканың құлдырауы келді" дегенімен келісетінін айтты. Ол содан кейін 1919 жылғы 23 шілдеде С.Шейдеман кабинеті Версаль шартына наразылық білдіріп отставкаға кеткен кезде Г.Бауэрдің сөйлеген сөзін келтірді: "Біз қорғанышсызбыз; қорғанышсыз, бірақ ар-намысымыз жоқ емес. Дәріптер біздің ар-намысымызды жоюға тырысып жатыр, күмән жоқ. Бірақ, осы жамандау әрекеті бір күні бастамашыларға қайтарылатынына, осы жаһандық апат біздің абыройымызды жоймайтынына соңғы демімізге дейін сенеміз". Велс Бауэрдің сөздерін Гитлер мен нацистерге қарсы пайдаланды. Оның пікірінше, теңдік ұлттың ішкі және халықаралық деңгейде қажет. Саяси қарсыластарды қуғындауға болмайды: "Бізден бостандық пен өмірді алуға болады, бірақ ар-намысымызды емес". Ол Веймар Рейхстагында СДПК-ның негізгі жетістіктерін тізбектеп, нацистік социалистерді ұлтшыл, бірақ социалистік емес деп айыптады. Егер олар социалистік болса, онда халық олардың артында болар еді, оларға заң қабылдау қажеттігі болмас еді. СДП нацистердің билік саясатын және халықтың әділдік сезімін саяси күш ретінде түсінді, олар оған үнемі жүгінетінін білді. Осы тарихи сәтте біз, неміс социал-демократтары, адамгершілік пен әділдік, бостандық пен социализм принциптеріне адал болып серт етеміз. Ешбір заң мәңгілік және жойылмас идеяларды жоюға билік бермейді. Неміс социал-демократиясы соңғы қуғын-сүргіннен де жаңа күш алады. Біз қуғынға ұшырағандар мен қысымға ұшырағандарды құттықтаймыз. Біз Германиядағы достарымызға сәлем жолдаймыз. Сіздердің табандылығыңыз бен адалдығыңыз құрметке лайық. Сенімдеріңіздің батылдығы мен үзілмейтін оптимизміңіз жарқын болашақты қамтамасыз етеді. Рейхстагтың барлық 94 СДПК мүшесі заңға қарсы дауыс берді. Рейхстагты өртеу туралы жарлықты пайдаланып, нацистер бірнеше СДПК депутаттарын тұтқындады, ал басқалары қашып кетті. Коммунистерге тыйым салынғандықтан, олар дауыс бере алмады. Рейхстагтың қалған бөлігі заңға қолдау көрсетті. Нацистердің қорқытуы соншалықты тиімді болды, тіпті барлық 120 СДПК депутаты қатысып, қарсы дауыс берсе де, конституциялық түзету үшін қажетті үштен екі көпшілікпен заң қабылдалар еді. Заңның қабылдануы Германиядағы парламенттік демократияның соңына және Гитлердің диктатурасының заңды негізін қалады. Заң қабылданғаннан кейін бірнеше апта өткен соң Гитлер үкіметі СДПК-ны тыйым салды, ал басқа неміс саяси партиялары қуғын-сүргіннен аулақ болу үшін тарады, нәтижесінде нацистік партия Германиядағы жалғыз заңды саяси партияға айналды.
Wels gave his speech on 23 March 1933, during the last session of the multi party Reichstag. He began by agreeing with Reich Chancellor Adolf Hitler's demand for equal treatment of Germany among the nations of the world and stated that he, Wels, "was the first German who stood up to the untruth of Germany’s guilt for the outbreak of the world war before an international forum". He went on to say that the SPD agreed with another statement of Hitler's, that "from the lunacy of the theory of eternal winners and losers came the madness of reparations and, in their wake, the catastrophe of the world economy". He then quoted from the speech that Chancellor Gustav Bauer of the SPD gave on 23 July 1919 following the resignation of the Scheidemann cabinet in protest against the terms of the Treaty of Versailles:We are defenseless; defenseless but not without honor [Wehrlos ist aber nicht ehrlos]. To be sure, the enemies are after our honor, there is no doubt. However, that this attempt at defamation will one day redound back upon the instigators, that it is not our honor that is being destroyed by this global catastrophe, that is our belief to the last breath. Wels used Bauer's words in order to turn them against Hitler and the Nazis. Equal treatment, he argued, is as necessary for a nation internally as it is internationally. Defeated political opponents cannot be proscribed: "Freedom and life can be taken from us, but not our honor." He went on to enumerate the major accomplishments of the SPD in the Weimar Reichstag and accused the National Socialists of being nationalist but not socialist. If they were socialist, he said, they would have the people behind them and not need an Enabling Act. The SPD understood the Nazi's form of power politics and also that the people's sense of justice was a political power to which they would continue to appeal. In this historic hour, we German Social Democrats solemnly pledge ourselves to the principles of humanity and justice, of freedom and socialism. No Enabling Act gives you the power to destroy ideas that are eternal and indestructible. German social democracy will draw new strength also from the latest persecutions. We greet the persecuted and the oppressed. We greet our friends in Germany. Your steadfastness and loyalty deserve admiration. The courage of your convictions and your unbroken optimism guarantee a brighter future. All 94 SPD members of the Reichstag who were present voted against the act. Using the powers of the Reichstag Fire Decree, the Nazis had detained several SPD deputies, and others had already fled into exile. The Communists had been banned and so could not vote. The rest of the Reichstag voted in favour. Nazi intimidation had worked so well that even if all 120 SPD deputies had been present and voted against it, the Enabling Act would have still passed with the required two thirds majority for a constitutional amendment. The passage of the Enabling Act marked the end of parliamentary democracy in Germany and formed the legal authority for Hitler's dictatorship. Within weeks of the passage of the Enabling Act, the Hitler government banned the SPD, and the other German political parties chose to dissolve to avoid persecution, making the Nazi Party the only legal political party in Germany.
Шөгеру және өлім
1933 жылғы маусымда Велс Ұлттар Лигасының бақылауында болған Саар бассейніне жер аударылды. Одан ол Прагаға көшіп, онда СДПК-ның эмиграциялық ұйымы – Sopade-ні құрды. 1933 жылғы тамызда одан неміс азаматтығы алынып тасталды. Мюнхен келісімінің салдарынан Велс 1938 жылдың соңында Прагадан Парижге көшті және 1939 жылғы 16 қыркүйекте 66 жасында қайтыс болды. Ол Шатен Малабриядағы Cimetière Nouveau зиратында жерленді.
In June 1933, Wels went into exile in the Territory of the Saar Basin, which at the time was under League of Nations control. From there he moved to exile in Prague, where he established the Sopade, the exile organization of the SPD. In August 1933, he was deprived of his German citizenship. As a result of the Munich Agreement, Wels had to leave Prague and went to Paris at the end of 1938, where he died on 16 September 1939 at the age of 66. He was buried in the Cimetière Nouveau cemetery at Châtenay Malabry.
Мұра
Өзінің естеліктерінде бұрынғы канцлер Генрих Брюнинг Отто Велсті "Гитлерге қарсы күресте Германияның ең батыл адамы" деп сипаттады.
In his memoirs, the former chancellor Heinrich Brüning described Otto Wels as "Germany's bravest man in the fight against Hitler".