Папалық билік: Католик және Православтық көзқарастар

Папалық билік: Католик шіркеуіндегі Рим Папасының мәртебесі мен құқығы. Православ шіркеумен келіспеушіліктер, тарихы мен маңызы.

17 мин оқу

100%

Дереккөз: Papal primacy — Wikipedia

Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.

Мазмұны

Кіріспе

Папалық билік, сондай-ақ Рим епископының біріншілігі деп те аталады, – Католик шіркеуіндегі басқа епископтар мен олардың епископтық орындарынан Папаға тиісті құрмет пен билікке қатысты католик шіркеуінің доктринасы. Бұл доктринаны Католик шіркеуі де, Шығыс православие шіркеуі де негізгі деңгейде қабылдаса да, екеуі де біріншіліктің мәні туралы келіспейді. Ағылшын ғалымы және католик діни қызметкері Эйдан Николс былай деп жазды: «Негізінде, Шығыс православие шіркеулері мен Католик шіркеулерін бір ғана маңызды мәселе бөледі, ол – біріншілік мәселесі». Француз Шығыс православие зерттеушісі Жан-Клод Ларше Filioque дауларымен бірге осы доктринаны түсіндірудегі айырмашылықтар Католик шіркеуі мен Шығыс православие шіркеуі арасындағы ажырымның негізгі себептері болды және болып қала береді деп жазды. Шығыс православие шіркеулерінде Рим епископының біріншілігін тек қана жоғары құрметке ие деп түсінеді, оны басқа шіркеулерге тиімді билігі жоқ *primus inter pares* («теңдер арасында бірінші») деп қарастырады. Дегенмен, басқа Шығыс православиелік христиан теологтары біріншілікті авторитеттік билік деп санайды: ол барлық епископтардың билігі мен Шіркеудің бірлігінің көрінісі, іске асуы және біртұтас епископтағы реализациясы. Католик шіркеуі Папаның біріншілігіне «барлық Шіркеу үстінен толық, жоғары және әмбебап билік, оны ол әрқашан кедергісіз жүзеге асыра алады» дейді, сондай-ақ бұл билікті Папамен біріккен епископтардың бүкіл құрамына да береді. Папаның билігіне берілген өкілеттілік ресми, заңдық, догматикалық және практикалық тұрғыдан шектеледі. 2007 жылы жарияланған Равенна құжатында Шығыс православие шіркеуінің және Католик шіркеуінің өкілдері Рим епископының әмбебап деңгейдегі біріншілігімен келісетіндерін, бірақ біріншіліктің қалай жүзеге асырылуы және оның Киелі кітапқа және теологиялық негіздері туралы түсініктердің әртүрлі екендігін мәлімдеді.

Catholic ecclesiological doctrine concerning the respect and authority that is due to the Pope

Papal primacy, also known as the primacy of the bishop of Rome, is an ecclesiological doctrine in the Catholic Church concerning the respect and authority that is due to the pope from other bishops and their episcopal sees. While the doctrine is accepted at a fundamental level by both the Catholic Church and Eastern Orthodox Church, the two disagree on the nature of primacy. English academic and Catholic priest Aidan Nichols wrote that "at root, only one issue of substance divides the Eastern Orthodox and the Catholic Churches, and that is the issue of the primacy." French Eastern Orthodox researcher Jean Claude Larchet wrote that, together with the Filioque controversy, differences in interpretation of this doctrine have been and remain the primary causes of schism between the Catholic Church and the Eastern Orthodox Church. In the Eastern Orthodox churches, some understand the primacy of the bishop of Rome to be merely one of greater honour, regarding him as primus inter pares ("first among equals"), without effective power over other churches. Other Eastern Orthodox Christian theologians, however, view primacy as authoritative power: the expression, manifestation and realization in one bishop of the power of all the bishops and of the unity of the Church. The Catholic Church attributes to the primacy of the pope "full, supreme, and universal power over the whole Church, a power which he can always exercise unhindered," a power that it attributes also to the entire body of the bishops united with the pope. The power that it attributes to the pope's primatial authority has limitations that are official, legal, dogmatic, and practical. In the Ravenna Document, issued in 2007, representatives of the Eastern Orthodox Church and the Catholic Church jointly stated that both accept the bishop of Rome's primacy at the universal level, but that differences of understanding exist about how the primacy is to be exercised and about its scriptural and theological foundations.

Латын және Шығыс католик шіркеулері догмалары

Рим епискобының басымдылығы туралы католик догмасы католик шіркеуінің екі кодексінде де – Латын шіркеуінің 1983 жылғы Канондық құқық кодексінде (1983 CIC) және Шығыс католик шіркеулерінің 1990 жылғы Канондық кодексінде (CCEO) бекітілген. Екінші Ватикандық собордың 1964 жылғы догматикалық конституциясы Lumen gentium (LG) «папаның басымдық билігі» «оның лауазымына, яғни Мәсіхтің орынбасары және бүкіл шіркеудің пасторы ретінде» және «шіркеуге қатысты толық, жоғары және әмбебап билік» деп жариялады, оны ол «әрқашан еркін пайдалануға құқылы». Джон Хардонның «Католик сөздігінде» айтылғандай, Рим епискобының басымдылығы – «әкімшілік басымдық, яғни Католик шіркеуінде толық және жоғары оқыту, заң шығару және діни билік»; ол билік «сенім мен моральда ғана емес, шіркеу тәртібі мен шіркеуді басқаруда да» болады. 1983 жылғы CIC (Канондық құқық кодексі) 331-ші канонында «Рим шіркеуінің епискобы» «Мәсіхтің өкілі» және «жердегі жалпы шіркеудің пасторы» болып табылады. Кнут Вальф, «Канондық құқық кодексіне жаңа түсіндірмеде» бұл сипаттама, «Рим шіркеуінің епискобы» тек осы канонда кездесетінін, ал «Рим понтифигі» термині 1983 CIC-де (Канондық құқық кодексі) көбінесе қолданылатынын атап көрсетеді. Эрнест Капаррос және т.б. «Канондық құқық кодексіне түсіндірмелерде» бұл канон Латын шіркеуіндегі барлық сенушілер мен топтарға, олардың ритуалы мен иерархиялық деңгейіне қарамастан, «сенім мен мораль мәселелеріне ғана емес, сонымен қатар бүкіл әлемдегі шіркеу тәртібі мен басқаруына қатысты барлық мәселелерге» қатысты екені айтылған. Генрих Дензингер, Петер Хюнерман және т.б. «Enchiridion symbolorum (DH)» Мәсіхтің шіркеуді бірнеше бөлек қауым ретінде емес, Рим епискобымен толық бірлікте және Рим епискобымен бірдей сенімде біріктіргенін мәлімдейді. Рим епискобы sui iuris Шығыс католик шіркеулеріне қатысты жоғары билікке ие. CCEO (Шығыс шіркеулерінің канондық кодексі) 45-ші канонында Рим епискобы «лауазымына байланысты» «барлық шіркеу үстінен билік» және «Шығыс католик шіркеулерінің әрқайсысының барлық епархиялары мен олардың топтары үстінен» «әдеттегі биліктің басымдығына» ие. «Шіркеудің жоғарғы пасторы» лауазымы арқылы ол басқа епископтармен және бүкіл шіркеумен бірлікте болады және бұл билікті жеке немесе коллегиялық түрде қолдануды анықтауға құқылы. Бұл «барлық шіркеу үстінен билік» Шығыс католик патриархтары мен епархиялық епископтар, қасиетті өмір институтарын басқару және сот істері үстінен билік етуді қамтиды. Рим епискобының басымдылығы 1917 жылғы Канондық құқық кодексінде (CIC 1917) 218–221 канондарда да бекітілген.

The Catholic dogma of the primacy of the bishop of Rome is codified in both codes of canon law of the Catholic Church – the Latin Church's 1983 Code of Canon Law (1983 CIC) and the Eastern Catholic Churches' 1990 Code of Canons of the Eastern Churches (CCEO). The Second Vatican Council's 1964 dogmatic constitution Lumen gentium (LG) declared that the "pope's power of primacy" is by "virtue of his office, that is as Vicar of Christ and pastor of the whole Church," and is "full, supreme and universal power over the Church" which he "is always free to exercise." The primacy of the bishop of Rome, according to John Hardon in Catholic Dictionary, is "primacy of jurisdiction, which means the possession of full and supreme teaching, legislative, and sacerdotal powers in the Catholic Church"; it is authority "not only in faith and morals but Church discipline and in the government of the Church." In 1983 CIC (1983 Code of Canon Law) canon 331, the "bishop of Roman Church" is both the "vicar of Christ" and "pastor of the universal Church on earth." Knut Walf, in New commentary on the Code of Canon Law, notes that this description, "bishop of the Roman Church," is only found in this canon, and the term Roman pontiff is generally used in 1983 CIC (1983 Code of Canon Law). Ernest Caparros' et al. Code of Canon Law Annotated comments that this canon pertains to all individuals and groups of faithful within the Latin Church, of all rites and hierarchical ranks, "not only in matters of faith and morals but also in all that concerns the discipline and government of the Church throughout the whole world." Heinrich Denzinger, Peter Hünermann, et al. Enchiridion symbolorum (DH) states that Christ did not form the Church as several distinct communities, but unified through full communion with the bishop of Rome and profession of the same faith with the bishop of Rome. The bishop of Rome is a subject of supreme authority over the sui iuris Eastern Catholic Churches. In CCEO (Code of Canons of the Eastern Churches) canon 45, the bishop of Rome has "by virtue of his office" both "power over the entire Church" and "primacy of ordinary power over all the eparchies and groupings of them" within each of the Eastern Catholic Churches. Through the office "of the supreme pastor of the Church," he is in communion with the other bishops and with the entire Church, and has the right to determines whether to exercise this authority either personally or collegially. This "primacy over the entire Church" includes primacy over Eastern Catholic patriarchs and eparchial bishops, over governance of institutes of consecrated life, and over judicial affairs. Primacy of the bishop of Rome was also codified in the 1917 Code of Canon Law (1917 CIC) canons 218–221.

Петір мен Пауыл

Бұрынғы дәстүрдің дамуы Петір мен Пауылды Рим епископтарының аталары ретінде орнатып, олар одан бас шебер (Петір) және доктрина бойынша жоғарғы билік (Пауыл) мәртебесін алды. Империяның батыс жартысындағы шіркеулер арасындағы басымдығын бекіту үшін Рим епископтары 416 жылы Иннокентий I-дің Губбио епископіна жазған хатына сүйенді, бұл хат Римге бағыну қалай орнатылғанын көрсетуге арналған. Петір батыста жұмыс істеген жалғыз апостол болғандықтан (Пауыл туралы еске алынбаған), Италия, Испания, Галлия, Сицилия, Африка және Батыс аралдарындағы шіркеулерді құрғандар Петір немесе оның ізбасарлары тағайындаған епископтар болды. Осыған байланысты, барлық қауымдар Римде белгіленген ережелерді сақтауға міндетті болды.

Елші Петірдің билігі

Петірдің елшілер арасындағы болжамды орнымен байланысты болғандықтан, католик шіркеуінде Рим епискобының барлық епископтар арасында атқаратын қызметі Петірдің қызметі деп аталады және, әдетте, оның дамуына әсер еткен тарихи және әлеуметтанулық факторлар Киелі Рухтың басшылығымен жүзеге асырылды деген мағынада, ол құдайдан келген мекеме деп есептеледі. Барлық католик теологтары да осы нәтижеге байланысты ерекше илаһи араласу болды деп санай бермейді, бірақ көпшілігі папалық, оның шығу тегіне қарамастан, қазір шіркеу құрылымының қажетті бөлігі деп біледі. Петірдің Римде болуы Жаңа Келісімде нақты расталмағанмен, оған қайшы емес, Римдік Климент, Антиохиялық Игнатий, Лиондық Ириней және басқа ерте христиан жазушыларымен нақты айтылады – және оның қайтыс болған жері деп басқа ешбір орын мәлімдемеген. Осы куәгерлер Петірдің Рим шіркеуінің іріктеп алынған негізін қалаушы болғанын көрсетеді, бірақ ол жерде христиан қауымын құру мағынасында емес. Олар сондай-ақ Петірдің епископтық мұрагерлікті бастаған адам ретінде айтады, бірақ Петірден кейін Римнің бірінші епископы Линус болғандығын көрсетеді, дегенмен кейбіреулер бүгін Римдегі христиандар 2-ші ғасырға дейін бір көшбасшының басшылығымен біртұтас қауым ретінде әрекет етпегенін айтады.

Пауылдың Рим шіркеуінің құрылуындағы рөлі

Лиондық Ириней (189 ж.) Петр мен Пауыл Римдегі шіркеуді құрғандарын және Рим епископтарының қызметін жалғастыруының бастауы, епископтық лауазымға папа Линус тағайындағандарын жазды. Христиандық олардың арқасында келмесе де, "Петр мен Пауылдың келуі, қызметтері және әсіресе шейіттік қасіреті Рим шіркеуін құраған маңызды оқиғалар болды. Епископтардың рет-ретімен тағайындалуы олардың дәуірінен бастау алды, одан бұрын емес."

Тарихи дамуы

Рим епископтарының билігінің басымдығы туралы ілім, қазіргі Католик шіркеуінде қолданылатын түрінде ғасырлар бойы дамыды, көбінесе папалардың билік етуіне қарсы туындаған шақыруларға жауап ретінде. Дегенмен, Шығыс және Батыс авторлары Рим шіркеуінің өте ерте заманнан бүкіл шіркеу үшін анықтамалық орталық ретінде қарастырылғанын айтады. Сондықтан Шмеман былай деп жазды:

"Петірдің тағы" (1927) еңбегінде, католик емес ғалым-тарихшылар Джеймс Т. Шотвелл және Луиза Ропс Лумис мынаны атап өтті:

Папа төреші ретінде

Шығыс православие теологы Николас Афанассиев Иринейдің "Көрсы ілімдерге қарсы" еңбегінде 3:4:1-ді келтіріп, Никей дәуірінен бұрын Рим шіркеуі жергілікті шіркеулер арасындағы дауларды шешуде төреші ретінде әрекет еткенін түсіндіреді. Римнің қолдауы сәттілікті қамтамасыз етсе, Римнің бас тартуы басқа шіркеулердің ұстанымын алдын ала анықтады. Декиандық қуғын-сүргіннен кейін, Папа Стефан I (254–257) Карфагендік Киприаннан (258 жылы қайтыс болған) Галлия епископтары арасындағы дауды шешуді сұрады. Ол дау, тәубеге келгендерді қабылдау және христиан қауымдастығына қайта қабылдау туралы болды. Киприан Петірдің біріншілігін, сондай-ақ шіркеудің бірлігін және епископтармен қарым-қатынаста болудың маңыздылығын атап өтті. Киприанның пікірінше, «Рим епискобы Петірдің тікелей мұрагері, ал қалғандары тек жанама мұрагерлер», және ол «Рим шіркеуі – католик шіркеуінің түбірі және бастауы» екенін мәлімдеді. Киприан Рим папасы Стефанға хат жазып, Галлия епископтарына Арльдік Маркианды (тәубе еткендерді қабылдамағандықтан) айыптауға және оның орнына басқа епископ сайлауға бұйрық беруін сұрады. 376 жылы Иероним үш бәсекелес талапкердің арасынан Антиохияның заңды Патриархын анықтау үшін Папа Дамасус I (366–384) -ге жүгінді. «Декреттік» сөзінің ең нақты мағынасы – папаның рескрипті (rescriptum), яғни, папаға шағым түскен немесе оның кеңесі сұралған жағдайда тәртіп мәселесі бойынша берген жауабы. Сақталған ең көне декрет – Папа Сирицийдің (384–399) Тарагона епискобы Гимерийге (шамамен 385 жылы) жауабындағы хаты. Онда Сириций шомылу рәсімі, тәубе, шіркеу тәртібі және дін қызметкерлерінің бойдақ болуына қатысты он бес мәселе бойынша шешімдер шығарды.

Төрт ондықтар айтысы

Төртінші күндіктер айтысы пайда болды, өйткені Азия (Батыс Анатолия) Рим провинциясындағы христиандар еврейлердің Пасхасы сияқты көктемгі толу айында Пасханы тойлады, ал Батыс шіркеулері оны келесі жексенбіде ("Құтқарушымыздың қайта тірілу күні") атап өтуді қабылдады. 155 жылы Рим епискобы Анисетус Римдегі шіркеу кеңесіне төрағалық етті, онда Смирна епискобы Поликарп сияқты бірнеше епископтар қатысты. Кеңес бұл мәселеде келісімге не жеткенімен, шіркеулік бірлік сақталды. Бір буын өткен соң, Палестина, Понт және Осрхонедегі шығыста, ал Рим мен Галлиядағы батыстағы епископтардың синодтары тойды тек жексенбіде ғана өткізу керек деп бірауыздан жариялады. 193 жылы Рим епискобы Виктор Римде кеңес өткізді және кейіннен бұл мәселе бойынша Ефестің Поликратына және Азия Рим провинциясының шіркеулеріне хат жолдады. Сол жылы Поликрат Ефесте кеңеске төрағалық етті, онда провинцияның көптеген епископтары қатысты, олар Виктордың билігін қабылдамады және провинцияның Пасха дәстүрін сақтап қалды. Содан кейін Виктор Поликратты және осы ұстанымды қолдағандарды ортақ бірліктен бөліп тастауға тырысты, бірақ кейіннен епископтар, оның ішінде Галлиядағы Лиондық Ириней де бар болғаннан кейін, өз шешімін қайта қарастырып, Викторға оның ізашары Анисеттің көбірек төзімді ұстанымын қабылдауды ұсынды. Кейбір православие христиандары бұл оқиғаны Рим епискобының өкілеттігін арттыруының және Шығыс шіркеулерінің оған қарсылық көрсетуінің алғашқы мысалы деп келтіреді. Лорен Клинверк бұл Шығыс және Батыс шіркеулері арасындағы алғашқы жарылыс болуы мүмкін деп санайды. Джеймс МакКьюдің айтуынша, Виктордың қауымнан шығару туралы қаулысы екі жергілікті шіркеу арасындағы "ішкі мәселе" болды және жалпы шіркеуге қатысты емес.

Никейдегі бірінші кеңес

Никеяның бірінші соборын 325 жылы Рим императоры Константин I шақырған. IV канон былай демелі: «Епископты провинцияның барлық епископтары немесе кем дегенде үшеуі таңдауы керек, ал қалғандары хат арқылы келісімдерін білдіруі керек; бірақ бұл таңдау митрополитпен бекітілуі тиіс». Карл Йозеф фон Хефеле бұл, Ликопольдік Мелитийге жауап ретінде болған деп санайды, ол «провинциядағы басқа епископтардың келісімінсіз және Александрия митрополитінің мақұлдауысыз епископтарды тағайындап, осылайша айырылысқа (схизмаға) себеп болған. Бұл канон мұндай бұзушылықтардың қайталануын болдырмау үшін қабылданған».

Лео I

Седес апостолика (апостолдық орын) доктринасы Римнің әрбір епискобының Петірдің ізбасары ретінде осы лауазымға берілген толық билікке ие екенін, ал бұл билік Құдайдың өзі орнатқандықтан бұзылмайтын және жеке адамға тәуелді емес екенін көрсетеді. Рим құқығының нормасына сәйкес, адамның заңдық құқықтары мен міндеттері оның мұрагеріне өтеді, сондықтан Папа Лео I (440–461) Петірдің өкілі ретінде Петірдің билігі мен құқығына мұрагер болғанын, ал басқа апостолдардың Петір арқылы Мәсіхтен күш пен тұрақтылық алғанын айтты. Леоның пікірінше, апостол Петір Рим епископтары арқылы христиан қауымымен сөйлесіп тұрды. Папа Геласий I (492–496) былай деді: «Бақытты апостол Петірдің тақтысы, кез келген папаның сот шешімдерімен байланыстырылған нәрсені шешуге құқылы, себебі ол бүкіл шіркеуді соттауға құқылы. Әлемнің кез келген жерінен оған шағымдануға болады, бірақ одан шағымдануға ешкімге рұқсат етілмейді, өйткені канондар осылай белгіленген». Папа Григорий I (590–604) мен Папа Климент V (1305–1314) арасындағы «Рим папасының басымдылығының» тарихи және құқықтық дамуы – сенім депозитінің (depositum fidei) адалдығындағы доктриналық эволюция болды.

Реймс кеңесі

1049 жылы Рим папасы Лев IX шақырған Реймс кеңесі Рим папасының Петірдің мұрагері ретінде басымдығы туралы догматикалық декларацияны қабылдады: "declaratum est quod solus Romanae sedis pontifex universalis Ecclesiae Primas esset et Apostolicus" (сөздерінше аударғанда "Рим тақтысының епископы/папасы ғана жалпы шіркеудің және апостолдық шіркеудің бастығы деп жарияланды").

Император Фокастың жарлығы

602 жылы Византия тағына отырған Фокасты Рим епархиясының епископы Григорий I «еркіндікті қайта қалпына келтірген» деп мақтады және оны ізгі, мейірімді билеуші деп атады. Григорий I 604 жылы қайтыс болды, ал оның ізбасары Сабиний 606 жылы қайтыс болды. Шамамен бір жылтан кейін, император Фокас 19 ақпанда Бонафиций III-ні Римнің жаңа епископы етіп тағайындады. Содан кейін Фока, Рим үкіметінің императорлық жарлығы арқылы, Бонафиций III-ні «Барлық шіркеулердің басшысы» және «Жалпы епископ» деп жариялады. Фока «Жалпы епископ» атағын Константинополь епархиясынан Рим епархиясына көшірді. Бонафиций Фокастан жарлық сұрады және алды, ол «Бақытты Петір апостолдың тақтысы барлық шіркеулердің басшысы болуы керек» дегенді қайталады және «Жалпы епископ» атағы тек Рим епискобына ғана тиесілі екенін қамтамасыз етті. Бұл әрекет Константинополь патриархы Кириактың өзін «Жалпы епископ» ретінде орнатуға жасаған тырысын тоқтатты.

Шығыс-Батыс шиғыры

Рим епископтарының билігі туралы дау 1054 жылы, Рим папасы Лев IX-ның өкілі Константинополь патриархы Михаил I Серуларийді қауымнан шығарғанда, шегіне жетті. Алайда, Лев IX легат экскоммуникацияны жариялаудан бұрын қайтыс болды, бұл легаттың өкілеттігін жойды және экскоммуникацияны техникалық тұрғыдан күшсіз етті. Сол сияқты, Михаил I-нің Лев IX-ты қауымнан шығару рәсімі де күшсіз болды, себебі қайтыс болған адамды қауымнан шығаруға болмайды. Бұл оқиға грек және латын шіркеулерінің айырылысуына (немесе жарылуына) әкелді. Оның өзі әлгі шіркеулердің жамағаттарын қауымнан шығаруға әсер етпеді, өйткені өзара жазалау сипатындағы экскоммуникациялар, тіпті олар заңды болған жағдайда да, тек аталған тұлғаларға ғана қатысты болар еді. Экскоммуникация орын алған кезде, көптеген замандас тарихшылар, соның ішінде Византия шежірешілері, бұл оқиғаны маңызды деп санамады.

Лионның екінші кеңесі (12721274)

1272 жылдың 31 наурызында Рим папасы Григорий X Лионның екінші кеңесін шақырды. Шығыс және Батыс шіркеулерін бөліп тұрған Шығыс-Батыс алауыздығын аяқтауды ниеттенген Григорий X Константинопольді қайта бағындырған Михаил VIII Палеологқа елшілік жіберді, осылайша Шығыстағы Латын империясының қалдықтарына нүкте қойды. 1274 жылдың 29 маусымында (Петр мен Пауыл мерекесі, папалардың қасиетті мерекесі) Григорий X Сент-Джон шіркеуінде екі тараптың қатысуымен қасиетті мисса өткізді. Кеңес Рим шіркеуінің "жалпы Католик шіркеуі" үстінен "жоғары және толық билікке және құқыққа" ие екенін жариялады. Кеңес сырттай сәтті болғандай көрінді, бірақ алауыздыққа ұзақ мерзімді шешім таппады. Михаилдың 1282 жылдың желтоқсан айындағы қазасы Лион одағының аяқталуына себеп болды. Оның ұлы және мұрагері Андроник II Палеолог бұл одақтан бас тартты.

Реформация

Рим папасының билігі 1517 жылы Мартин Лютер католик шіркеуіндегі бірнеше тәжірибелерге, соның ішінде саяхатшы монахтардың кешірім сатуға қатысты теріс әрекеттеріне қарсы уағыз айта бастағанда қайтадан сынға түсті. Рим папасы Лев X Лютердің пікірін қолдамағанда, Лютер "көрінбейтін шіркеуге" сенетінін мәлімдеп, папаны антихрист деп атады. Лютердің Рим папасының билігін мойындамауы протестанттық реформацияның басталуына әкеп соқты, оның барысында көптеген протестанттық ағымдар католик шіркеуінен бөлініп шықты. Англия шіркеуі де осы кезеңде католик шіркеуінен бөлінді, бірақ бұл Мартин Лютер мен протестанттардың себептерінен өзгеше болды.

Бірінші Ватикан кеңесі

Папалық басымдық туралы ілім 1870 жылы Бірінші Ватикандық кеңесте одан әрі дамыды, онда ультрамонтанизм консилиаризмді жеңіп, папалық қатесіздік (папаның догмаларды қатесіз анықтау қабілеті, ex cathedra) және папалық үстемдік туралы – яғни, папаның жоғарғы, толық, тікелей және жалпыға бірдей әдеттегі құзыреті туралы жариялады. Бірінші Ватикан кеңесінің догматикалық конституциясы Pastor aeternus «Құдайдың құдіретімен Рим шіркеуі барлық басқа шіркеулерден жоғары тұрады» деп мәлімдеді. Бұл кеңес сондай-ақ папалық қатесіздік догмасын бекітіп, христиан қауымының «қатесіздігі» папаға да қатысты екенін, кем дегенде, сенім мәселелерінде сөйлеген кезде шешті. Ватикан I Петірдің екі қырлы билігін анықтады: бірі – сенім мен мораль туралы папалық ілімде (қатесіздік харизмасы), екіншісі – шіркеуді басқару және тәртіптілігін қамтитын құзыреттің билігі. Екеуіне де мойынсұну католиктік сенім мен құтқарылу үшін қажет. Ватикан I папалық жарлықтардың «әлемдік биліктің бұйрығымен бекітілмесе, күші мен құндылығы жоқ» деген пікірін және папаның шешімдеріне «Рим Папасынан жоғары билік ретінде» экуменикалық кеңеске шағымдануға болатындығын жоққа шығарды. Пол Коллинз былай демекші: «Бірінші Ватикан кеңесінде қалыптасқан папалық биліктің ілімі, папаның шексіз билік жүргізуіне алып келді және православиеліктермен (олар бұл анықтаманы ересь деп санайды) және протестанттармен экуменикалық қарым-қатынаста үлкен кедергіге айналды». 1870 жылы саяси жағдайларға байланысты уақытынан бұрын тоқтатылған Ватикан I, өзінен кейін біршама теңгерімсіз шіркеутануды қалдырды. «Теологияда папалық билік мәселесі соншалықты маңызды болды ki, шіркеу негізінен орталықтан басқарылатын институт ретінде көрінді, оны қорғауға тырысатын, бірақ тек сырттан кездесетін мекеме» деді кардинал Джозеф Ратцингер (кейіннен Папа Бенедикт XVI).

The doctrine of papal primacy was further developed in 1870 at the First Vatican Council, where ultramontanism achieved victory over conciliarism with the pronouncement of papal infallibility (the ability of the pope to define dogmas free from error ex cathedra) and of papal supremacy, i. e., supreme, full, immediate, and universal ordinary jurisdiction of the pope. The First Vatican Council's dogmatic constitution Pastor aeternus declared that "in the disposition of God the Roman church holds the preeminence of ordinary power over all the other churches." This council also affirmed the dogma of papal infallibility, deciding that the "infallibility" of the Christian community extended to the pope himself, at least when speaking on matters of faith. Vatican I defined a twofold Primacy of Peter — one in papal teaching on faith and morals (the charism of infallibility), and the other a primacy of jurisdiction involving government and discipline of the Church — submission to both being necessary to Catholic faith and salvation. Vatican I rejected the ideas that papal decrees have "no force or value unless confirmed by an order of the secular power" and that the pope's decisions can be appealed to an ecumenical council "as to an authority higher than the Roman Pontiff." Paul Collins argues that "(the doctrine of papal primacy as formulated by the First Vatican Council) has led to the exercise of untrammelled papal power and has become a major stumbling block in ecumenical relationships with the Orthodox (who consider the definition to be heresy) and Protestants." Forced to break off prematurely by secular political developments in 1870, Vatican I left behind it a somewhat unbalanced ecclesiology. "In theology the question of papal primacy was so much in the foreground that the Church appeared essentially as a centrally directed institution which one was dogged in defending but which only encountered one externally", according to Cardinal Joseph Ratzinger (the later Pope Benedict XVI).

ХХІ ғасырдағы басқа христиан конфессияларымен қарым-қатынастар

2007 жылғы 29 маусымдағы "Шіркеу ілімінің белгілі бір аспектілеріне қатысты бірнеше сұрақтарға жауаптар" деген құжатта, Иман туралы Конгрегация Католик шіркеуінің көзқарасы бойынша, протестанттық реформациядан пайда болған және діни қызметтердегі апостолдық тізбектіліктен мүресіз қалған христиан қауымдастықтары толыққанды мағынада "Шіркеулер" емес екенін қайта баялады. Риммен бірлікте болмайтын Шығыс христиан шіркеулері, мысалы, Шығыс православие шіркеуі, Орталық православие және Шығыс Ассирия шіркеуі – толыққанды Шіркеулер және Католик жергілікті Шіркеулерінің бауырлас Шіркеулері болып табылады. Алайда, Папамен бірлік – жергілікті Шіркеудің ішкі құрылымдық қағидаларының бірі болғандықтан, олардың жағдайы толық емес. Екінші жағынан, қазіргі бөлініс, Әулие Петрдің ізбасары және онымен бірліктегі епископтар басқаратын Шіркеуге тән толықтығының тарихта толыққанды іске аспағанын көрсетеді.

Англикандық-рим католиктік халықаралық комиссия

Англикандық Рим-католик халықаралық комиссиясының (ARCIC) Венециядағы (1976) мәлімдемесінде Рим епископының бауыр епископтары арасындағы қызметі Мәсіхтің шіркеуі үшін жасаған қалауы ретінде "түсіндірілді"; оның маңыздылығы апостолдар арасындағы Петірдің орнымен "салыстырылды".

Кентерберия архиепискобымен бірге ғибадат ету

Кентерберийдің сол кездегі архиепискобы Роберт Рансидің Ватиканға жасаған алғашқы ресми сапары барысында өткен бірлескен қызметте Ранси англикандықтарға біріккен шіркеуде Рим папасының үстемдігін қабылдау мүмкіндігін қарастыруға шақырды. Сонымен қатар, папа Иоанн Павел II өзінің лауазымы тек атақты ғана емес, маңызды да болуы керектігін баса көрсетті.

" Ut unum sint "

Иоанн Павел II 1995 жылғы «Ut Unum Sint» энциклопедиясында экуменизмге адал болу туралы айтқанда, католик шіркеуімен толық бірлікте емес шіркеулер мен шіркеулік қауымдардың "пасторлары мен теологтарын" папалық билікті бөліс пен дау тудырмай, біріктіруге көмектесетін тәсілдерді ұсынуға шақырды.

Теологиялық диалог жөніндегі бірлескен халықаралық комиссия

2007 жылдың қазан айында Католик шіркеуі мен Православ шіркеуі арасындағы теологиялық диалог жөніндегі бірлескен халықаралық комиссия папаның шіркеудің барлық епископтары арасында біріншілікке ие екендігіне келісті, бұл 381 жылы Константинополдің бірінші кеңесінде (олар әлі де бір шіркеу болған кезде) екі шіркеу де мойындаған, бірақ оның билігінің шегі туралы келіспеушіліктер әлі де сақталуда. Құжат «қауымдастықтың үш деңгейі: жергілікті, аймақтық және жалпыға бірдей, олардың әрқайсысы қарым-қатынасты нығайту рөліне ие, сондықтан жалпыға бірдей деңгейде де біріншілік болуы керек» деген пікірді негіздеу үшін аналогия жасайды. Ол біріншілік пен соборлықтың бір-біріне тәуелді және бір-біріне қажет екенін көрсетеді. Бірінші мыңжылдықтағы «епископтар арасындағы бауырластық қарым-қатынастар» туралы айта келіп, «осы қарым-қатынастар, епископтардың өзара арасында, епископтар мен олардың протоилары (біріншілері) арасында, сондай-ақ ежелгі шіркеудің куәлігі болған канондық тәртіпте (таксис) протоилардың өзара арасында шіркеулік бірлікті дамытып, нығайтқан» делінген. Екі тарап та «Антиохиялық әулие Игнатийдің сөзіне сәйкес, Рим «сүйіспеншілікпен басшылық ететін» шіркеу ретінде таксисте (режімде) бірінші орынды иеленгені және Рим епискобы, демек, патриархтардың арасында протос (бірінші) болғандығы туралы келіседі. Алайда, олар осы дәуірдегі Рим епискобының артықшылықтарына қатысты тарихи деректерді түсіндіруде келіспейді, бұл мәселе бірінші мыңжылдықта әртүрлі түсінілген; сондай-ақ «жалпы деңгейдегі біріншілік фактісі Шығыс пен Батыс тарапынан қабылданып, оны қалай жүзеге асыру және оның кинағаттық және теологиялық негіздері туралы түсініктер әртүрлі». Талқылау 2008 жылдың қыркүйек-қазан айларында Криттегі Агиос Николаоста (жоба жасау комитеті), 2009 жылдың қазан айында Кипрдегі Пафоста және 2010 жылдың қыркүйек айында Австриядағы Венада жалғасты. Ресей Православ шіркеуі Сыртқы шіркеу қатынастары бөлімінің жетекшісінің орынбасары Гегумен Филипп Рябых: «Рома епискобының бірінші мыңжылдықтағы шіркеу қауымдастығындағы рөлі» тақырыбындағы 2008 жылғы жобалық мәтін, Католик шіркеуі мен Православ шіркеуі арасындағы теологиялық диалог жөніндегі бірлескен халықаралық комиссия дайындаған, 2010 жылы жарияланды және Венадағы кездесуде оны қайта қарау және кеңейту сұралды. Бұл құжатта «католиктер мен православиеліктердің пікірінше, Рим шіркеуі елшілердің заманынан бері Шығыс пен Батыстағы жергілікті шіркеулердің арасында бірінші болып танылған» делінген. Екі тарап та «епископтардың біріншілігі біріншіліктен бұрын келеді және соңғысының бастауы болып табылады» деп келіседі. Батыста «Рим епискобының епископтар арасындағы орны Петірдің елшілер арасындағы орнымен салыстырылса, ал Шығыста әрбір епископ Петірді қоса алған барлық елшілердің орнын басатын» деп есептелген. Алайда, осы екі түрлі түсінік «бір мыңжылдықтың соңына дейін бірнеше ғасырлар бойы қарым-қатынастың үзілуіне әкелмейтіндей өмір сүрді».

In October 2007, the Joint International Commission for Theological Dialogue Between the Catholic Church and the Orthodox Church, agreed that the pope has primacy among all bishops of the Church, something which has been universally acknowledged by both churches since the First Council of Constantinople in 381 (when they were still one Church) though disagreements about the extent of his authority still continue. The document "draws an analogy among the three levels of communion: local, regional, and universal, each of which appropriately has a 'first' with the role of fostering communion, in order to ground the rationale of why the universal level must also have a primacy. It articulates the principle that primacy and conciliarity are interdependent and mutually necessary." Speaking of "fraternal relations between bishops" during the first millennium, it states that "these relations, among the bishops themselves, between the bishops and their respective protoi (firsts), and also among the protoi themselves in the canonical order (taxis) witnessed by the ancient Church, nourished and consolidated ecclesial communion." It notes that both sides agree "that Rome, as the church that 'presides in love' according to the phrase of St Ignatius of Antioch, occupied the first place in the taxis (order) and that the bishop of Rome was, therefore, the protos (first) among the patriarchs. They disagree, however, on the interpretation of the historical evidence from this era regarding the prerogatives of the bishop of Rome as protos, a matter that was already understood in different ways in the first millennium"; and "while the fact of primacy at the universal level is accepted by both East and West, there are differences of understanding with regard to the manner in which it is to be exercised, and also with regard to its scriptural and theological foundations". Discussions continued at Aghios Nikolaos, Crete, (a drafting committee) in September–October 2008; at Paphos, Cyprus, in October 2009; and Vienna, Austria in September 2010. Hegumen Filipp Ryabykh, the deputy head of the Russian Orthodox Church Department for External Church Relations said:

A 2008 draft text on "The Role of the Bishop of Rome in the Communion of the Church in the First Millennium" topic prepared by the Joint International Commission for Theological Dialogue Between the Catholic Church and the Orthodox Church was leaked in 2010, which the Vienna meeting asked to be revised and amplified. This document states that "Catholics and Orthodox agree that, from apostolic times, the Church of Rome has been recognised as the first among the local Churches, both in the East and in the West." Both sides agree that "the primacy of the see precedes the primacy of its bishops and is the source of the latter". While in the West, "the position of the bishop of Rome among the bishops was understood in terms of the position of Peter among the apostles the East tended rather to understand each bishop as the successor of all the apostles, including Peter"; but these rather different understandings "co existed for several centuries until the end of the first millennium, without causing a break of communion".

Дәріс ілімге қарсылық

Америкалық діни автор Стивен К. Рей, баптисттен католик дініне ауысқан, былай дейді: "Пётрдің және Рим тақтысының басымдығынан артық дау тудырған тақырыпты Шіркеу тарихында табу қиын. Тарих билікті мойынламаған мысалдарға толы, ал Шіркеу тарихы да одан ерекшеленбейді."

Протестанттық көзқарас

Папалық және оның билігі тақырыбы Католик шіркеуі мен көптеген басқа христиан конфессиялары арасындағы негізгі айырмашылықтардың бірі болып табылады. "Жазба ғана" доктринасын ұстанатындар үшін, Киелі кітап христиан дінінің ілімдері мен теологиясы бойынша жалғыз авторитет саналады. Майкл Х. Кросби өзінің "Менің үйімді жөндеу: "Патшалық" католик болу" атты кітабында Матай 16:18–19 тарауы Петірге берілген билікті қолдамайтынын және кілттер Петірге ғана емес, бүкіл шіркеуге берілгенін айтады. Киелі кітаптың кейбір аудармалары, мысалы, Иоанн Златоусттың жазбалары, Исаның Петірдің мойндауынан айтылған сөзді сенімнің тасы мен негізі деп қарастырғанын көрсетеді. Ал басқа католик аудармаларында Петір "тас" болғанның өзінде, ол ерекше билікті қолдамайды делінеді.