Кіріспе

Герман Шерхен (21 маусым 1891 – 12 маусым 1966) – неміс дирижері, 1922 жылдан 1950 жылға дейін Винтертур қалалық оркестрінің бас дирижері болған. Ол заманауи музыканы насихаттады, бұл Шёнбергтің «Пьерро Лунаир» шығармасымен басталып, Рихард Штраус, Антон Веберн, Альбан Берг, Эдгар Варез, кейіннен Янис Ксенакис, Луиджи Ноно және Леон Шидловскийдің туындыларымен жалғасты. Ол көбінесе дирижерлік таяқсыз жұмыс істеді.

Өмір

Шершен Берлинде дүниеге келген. Алғашқыда виолоншист болған ол, жасөспірім кезінде Берлиннің Блутнер оркестрінің виолоншильдер тобында ойнады. 1914-1916 жылдары Ригада, 1928-1933 жылдары Кёнигсбергте дирижерлік қызмет атқарды. Содан кейін, жаңа нацистік режимге наразылық білдіріп Германияны тастап, Швейцарияда жұмыс істеді. Филантроп Вернер Райнхартпен бірге Шершен көп жылдар бойы Винтертур қаласының музыкалық өмірін қалыптастыруда маңызды рөл атқарды, көптеген премьералық қойылымдар ұйымдастырылды, бұл ретте заманауи музыкаға ерекше назар аударылды. 1922 жылдан 1950 жылға дейін Винтертур қалалық оркестрінің (қазіргі Orchester Musikkollegium Winterthur) бас дирижері болды. Шенбергтің «Пьерро Лунаре» операсымен дебют жасаған ол, Рихард Штраус, Антон Веберн, Альбан Берг және Эдгард Варез сияқты 20-ғасыр композиторларын қолдады және Янис Ксенакис, Луиджи Ноно және Леон Шидловский сияқты жас заманауи композиторлардың шығармаларын белсенді түрде насихаттады. Карел Анчерль, Эгисто Маччи, Марк Белангер, Франсуа Бернье, Анна Ренфер, Фрида Белинфанте және Карл Амадей Хартманға ұстаздық етті, сонымен қатар Хартманның «Симплициус Симплициссимус» операсының либреттосын жазуға көмектесті. Ол сондай-ақ Хартманның «Miserae» атты ерте туындысының премьерасын өткізді. Дирижер Фрэнсис Трэвис бес жыл бойын оның шәкірті және көмекші дирижері болды. Ол, ең алдымен, Бахтың «Фуга өнері» шығармасын оркестрлік тұрғыда өңдеуімен (және жазуымен) танымал. 1953 жылы жарық көрген «Lehrbuch des Dirigierens» (Дирижерлік туралы оқулық) стандартты оқулық болып саналады. Оның жазбаларындағы репертуар өте кең, Вивальдиден Рейнхольд Глиерге дейін. Василий Сафонов пен (кейінгі өмірінде) Леопольд Стоковский сияқты, Шершен көбінесе дирижерлік таяқты пайдаланудан жаңылды. Оның осы стильдегі техникасы кейде музыканттарға қиындық туғызды; Бі-Би-Си симфониялық оркестрінің бас-фаготшысы әнші Иан Уоллеске Шершеннің ең кішкентай қол қозғалыстарын түсінудің қиындығы, ұшқан масаны сүтпен сүттеуге тең екенін айтқан. Фриц Шпигльдің сөзіне сүйенсек, Шершен көбінесе музыканттарына ауызша нұсқаулар беріп жұмыс істеді, ал ноталарында музыканың маңызды тұстарында не айту керектігін еске түсіретін жазбалар көптеп кездесетін. Дегенмен, Шершен әрдайым дирижерлік таяқты қолданбаған. Оның Бахтың «Фуга өнері» шығармасының репетициясының кадрларында, Торонтодағы CBC камералық оркестрімен жұмыс істегенде, ол таяқты үздіксіз қолданып тұрғанын көруге болады.

Отбасы

Шерхеннің бірінші әйелі – сонымен бірге оның үшінші әйелі де болған – Аугуста Мари (Густл) Янсен, ол 1921 жылдың 17 маусымында оған үйленді. 1927 жылдан 1929 жылға дейін актриса Герда Мюллермен қысқа некеден кейін, ол қайтадан Густл Янсенмен бірге болды. 1936 жылы Шерхен Пекин (Бейжің) қаласында қытай композиторы Сяо Шусянға үйленді. 1938 жылы олардың Тона Шерхен есімді қызы дүниеге келді. Ол да композитор ретінде танымал. Оның бес әйелінің соңғысы – Цюрихте тұратын румын математика пәнінің мұғалімі Пиа Андронеску болды, одан бес баласы болды: Мириам, Дэвид, Эстер, Натан және Александра. Ол Флоренцияда қайтыс болды, артында бес әйелінен және басқа әйелдерден туған бірнеше баласы қалды. Оның ұлдарының бірі Карл Герман "Вулф" Шерхен болды. Вулф Бенджамин Бриттенмен олар сәйкесінше он үш (он төртке жуық) және жиырма жастарында танысты. Олардың романтикалық қарым-қатынасы төрт жылдан кейін басталды. Джон Бридкут «Бриттеннің балалары» еңбегінде, суреткер аты шыққан композитор мен жасөсперімнің арасындағы құштарлықпен жазылған хат алмасуын сипаттайды. Вулфтың Бриттенмен қарым-қатынасы Лайл Чанның тенор, саксофон және оркестрге арналған «Серенада» шығармасының тақырыбы болды, ол осы жұптың алмасып жазған махабат хаттарына негізделген. 2014 жылға дейін оның қызы Мириам Шерхен Tahra музыка лейблін басқарды, ол Шерхен, Фуртвенглер, Менгельберг және басқа дирижерлердің ресми түрде бекітілген тарихи жазбаларын шығарды, көбінесе бастапқы жазба көздерінен алынған. Лейбл директоры Рене Тремин қайтыс болғаннан кейін Tahra жұмысын тоқтатты. Аугуста Мария Янсеннің әпкесі Хелен (Лен) Янсен венгр картографы Александр Радоға үйленді, ол «Дора» атты бүркеншік атымен «Rote Kapelle» деп аталатын Еуропалық қарсылық ұйымының мүшесі болды. Радоға Швейцарияда неміс қауіпсіздік қызметкерлерінен қауіп төнгенде және үйінен шығарылу қаупі туғанда, Герман Шерхен оны Женевадағы пәтерінде жасырды.

Цитата

Музыканы түсінудің қажеті жоқ, оны тыңдау керек.

Жазбалар

Шерхен бароккодан қазіргі заманға дейінгі репертуардың ерекше кең ауқымын жазды. Оның Малер стандартты репертуардың бір бөлігіне енбегенге дейін жазған Малердің жазбалары ерекше ықпалды болды; сондай-ақ Бах және Генделдің жазбалары да кезеңдік орындаушылық практика қозғалысына жол ашуға көмектесті. Гайдн, Бетховен, Берлиоз, Чайковский, Глиер, Барток, Шенберг және тағы да басқалардың музыкасының маңызды жазбалары да бар. 1959 жылы Герман Шерхен Генделдің «Мессиясын» Пьеррет Алари (сопрано), Нан Мерриман (контральто), Леопольд Симоно (тенор) және Ричард Станден (бас) қатысуымен жазды. (Westminster XWL 3306, WST 306) 1959 жылы Герман Шерхен Бахтың Ми минорындағы мессасын Пьеррет Алари (сопрано), Нан Мерриман (контральто), Леопольд Симоно (тенор) және Густав Нидлингер (бас) қатысуымен жазды. (Westminster WST 304) 1960 жылы Герман Шерхен Макс Регердің шығармаларын альт Маргарет Бенс пен Нордвестдойче Филармониясымен бірге жазды, олардың ішінде «Эйн Лустшпильовертюре» (Комедиялық увертюра), оркестрге арналған Серенада, оркестрге арналған Романтикалық сюита, «Ан ди Хоффнунг», Бетховеннің тақырыбы бойынша Вариациялар мен Фуга және Моцарттың тақырыбы бойынша Вариациялар мен Фуга бар. 1996 жылы Tahra Малипиероның толық «L'Orfeide» атты коммерциялық түрде шығарылған жалғыз жазбасын жариялады. Бұл 1966 жылдың 7 маусымында Флоренциядағы Театро делла Перголада Шерхеннің өлімінен бес күн бұрын өткізген жеңілдетілген тікелей эфирдегі жазба. Орындаушылар құрамында Магда Оливеро және Ренато Капекки (Tah 190/191) болды.