Георг Шолти: Мажар-британдық дирижердің өмірі мен шығармашылығы

Кіріспе

Венгриялық-британдық дирижер (1912–1997)

Сэр Георг Солти (/dʒ//ɔːr//dʒ// /'/ʃ//ɒ//l//t//i/ JORJ SHOLtee; туған György Stern; 21 қазан 1912 – 5 қыркүйек 1997) – венгриялық-британдық оркестрлік және опералық дирижер, Мюнхен, Франкфурт және Лондон опера театрларындағы өнерлерімен, сондай-ақ Чикаго симфониялық оркестрінің ұзақ жылдар бойы музыкалық директоры қызметін атқарғанымен танымал. Будапештте туған, ол Бела Барток, Лео Вайнер және Эрнё Дохнаньиден сабақ алған. 1930-жылдары Венгрия мемлекеттік операсында репетитор болып жұмыс істеді және Артуро Тосканинидің Зальцбург фестивалінде қатысты. Оның мансабына нацистердің Венгрия саясатына күшті ықпал етуі кедергі келтірді, еврей тегі болғандықтан 1938 жылы Венгрияның еврейлерге қарсы қатаң заңдарынан қашып кетті. Лондондағы Корольдік опера театрында орыс балетінің маусымын өткізгеннен кейін ол Швейцарияда пана тапты, соғыс жылдарында онда тұрды. Дирижерлік қызметке тыйым салынғандықтан, ол пианист ретінде тамақтанды. Соғыстан кейін 1946 жылы Солти Мюнхендегі Бавария мемлекеттік операсының музыкалық директоры болып тағайындалды. 1952 жылы Франкфурт операсына ауысып, онда тоғыз жыл жетекшілік етті. 1953 жылы Батыс Германия азаматтығын алды. 1961 жылы Лондонның Ковент-Гарден опера театрының музыкалық директоры болды. Он жылдық қызметі барысында ол халықаралық деңгейдегі стандарттарды көтеріп, маңызды өзгерістер енгізді. Оның музыкалық жетекшілігімен компанияның мәртебесі "Корольдік опера" атағымен мойындалды. 1972 жылы Кастильоне-делла-Пеская теңіз жағалауындағы демалыс қалашығының құрметті азаматы және Ұлыбритания азаматы атанды. 1969 жылы Солти Чикаго симфониялық оркестрінің музыкалық директоры болып тағайындалды және осы лауазымды 22 жыл бойы атқарды. Оркестрмен көптеген жазбалар жасады және халықаралық гастрольдерге шықты. 1991 жылы ол музыкалық директор лауазымынан бас тартып, оркестрдің лауреат музыкалық директоры атанды, ол өмірінің соңына дейін сақталды. Чикаго симфониялық оркестрінің сегізінші музыкалық директоры ретінде ол 1972 жылдан 1975 жылға дейін Париж оркестрінің музыкалық директоры, ал 1979 жылдан 1983 жылға дейін Лондон филармониялық оркестрінің бас дирижері болды. Жастық шағында музыка жасаудың қарқындылығымен танылған Солти, кейінірек дирижер ретінде көңілділенген деп есептеледі. Ол өзінің мансабының әртүрлі кезеңдерінде көптеген шығармаларды екі немесе үш рет жазды, 250-ден астам жазба жасады, оның ішінде 45 толық опералық жинақ бар. Оның ең танымал жазбаларының бірі – 1958 мен 1965 жылдар аралығында жасалған Рихард Вагнердің "Нibelungen сақинасы" операсының толық жинағы. Солтидің "Сақинасы" Gramophone журналының 1999 жылғы және BBC Music Magazine 2012 жылғы сауалнамаларында ең ұлы жазба деп екі рет танылды. Солти өмірі бойы жазба индустриясының көптеген сыйлықтарымен марапатталды. 1963 жылдан 1998 жылға дейін ол 31 Грэмми сыйлығын жеңіп алды, бұл оны Бейонсе 2023 жылы оның көрсеткіштерін басып өткенге дейін Грэмми сыйлығының ең көп марапатталған иесі етті.

Sir Georg Solti (/dʒ//ɔːr//dʒ// /'/ʃ//ɒ//l//t//i/ JORJ SHOLtee, ; born György Stern; 21 October 1912 – 5 September 1997) was a Hungarian British orchestral and operatic conductor, known for his appearances with opera companies in Munich, Frankfurt, and London, and as a long serving music director of the Chicago Symphony Orchestra. Born in Budapest, he studied there with Béla Bartók, Leó Weiner, and Ernő Dohnányi. In the 1930s, he was a répétiteur at the Hungarian State Opera and worked at the Salzburg Festival for Arturo Toscanini. His career was interrupted by the rise of the Nazis' influence on Hungarian politics, and being of Jewish background, he fled the increasingly harsh Hungarian anti Jewish laws in 1938. After conducting a season of Russian ballet in London at the Royal Opera House, he found refuge in Switzerland, where he remained during the Second World War. Prohibited from conducting there, he earned a living as a pianist. After the war, Solti was appointed musical director of the Bavarian State Opera in Munich in 1946. In 1952, he moved to the Oper Frankfurt, where he remained in charge for nine years. He took West German citizenship in 1953. In 1961, he became musical director of the Covent Garden Opera Company, London. During his 10 year tenure, he introduced changes that raised standards to the highest international levels. Under his musical directorship, the status of the company was recognised with the grant of the title "the Royal Opera". He became an honorary citizen of the coastal holiday town of Castiglione della Pescaia, and a British citizen in 1972. In 1969, Solti became music director of the Chicago Symphony Orchestra, a post he held for 22 years. He conducted many recordings and high profile international tours with the orchestra. Solti relinquished the position in 1991 and became the orchestra's music director laureate, a position he held until his death. During his time as the Chicago Symphony Orchestra's eighth music director, he also served as music director of the Orchestre de Paris from 1972 until 1975 and principal conductor of the London Philharmonic Orchestra from 1979 until 1983. Known in his early years for the intensity of his music making, Solti was widely considered to have mellowed as a conductor in later years. He recorded many works two or three times at various stages of his career, and was a prolific recording artist, making more than 250 recordings, including 45 complete opera sets. The best known of his recordings is probably Decca's complete set of Richard Wagner's Der Ring des Nibelungen, made between 1958 and 1965. Solti's Ring has twice been voted the greatest recording ever made, in polls for Gramophone magazine in 1999 and the BBC's Music Magazine in 2012. Solti was repeatedly honoured by the recording industry with awards throughout his career. From 1963 to 1998, he won 31 Grammy Awards as a recording artist, making him the Grammy Awards' most awarded artist until Beyoncé surpassed his record in 2023.

Алғашқы жылдар

Солти Гёрги Штерн Марос көшесінде, Будапешттің Буда жағындағы Хегивидек ауданында дүниеге келді. Ол Тереза мен Мориц "Мор" Штерннің екі баласының кішісі, екеуі де еврейлер болған. Бірінші дүниежүзілік соғыстан кейін Венгрияда германдық тегі бар азаматтардың венгр тегін қабылдауы қалыпты жағдайға айналды. Адмирал Хортидің аумақтық ревизионистік режимі бірқатар венгрлендіру заңдарын қабылдады, соның ішінде шетелдік дыбысты есімдері бар мемлекеттік қызметкерлер оларды өзгертуге міндетті болды. Солти әкесін "баршаға сенген, мейірімді және жақсы адам" деп сипаттады. Ол сенбеуі керек еді, бірақ сенді. Венгриядағы яһудилердің патриотизмі жоғары болды. 1914 жылы соғыс басталғанда, әкем ақшасының көп бөлігін елге көмектесу үшін соғыс облигацияларына салды. Облигациялардың мерзімі келгенде, олардың құны жоқ болып шықты. Оның ата-анасы музыкалық білім беруге жылдар бойы төлей алмады, ал бай туыстары музыканы лайықты мамандық деп санамады; 13 жасынан бастап Солти өзінің білімін фортепиано сабақтары арқылы төледі. Бірақ естеліктерінде Солти Кодалы өтінішін қабылдамағанын, алдымен Альберт Сиклоспен, содан кейін Дохнанимен композицияны оқығанын еске алады. Академияның барлық оқытушылары бірдей ерекше емес еді; Солти Эрне Унгердің дирижерлік сабақтарын жақсы естелікпен еске алмайды, "ол оқушыларын қатаң білезік қозғалыстарын қолдануға үйретті. Мен бұл сабаққа екі жыл ғана қатыстым, бірақ оның үйреткенін ұмыту үшін маған бес жыл тәжірибе қажет болды".

Пианист және дирижер

1930 жылы академияны бітіргеннен кейін Солти Венгрия мемлекеттік операсының құрамына тағайындалды. Ол репетитор ретінде жұмыс істеу, әншілерді рөлдеріне дайындау және репетицияларда ойнау, дирижерлік мансабына дайындық үшін Унгердің сабақтарынан гөрі тиімдірек екенін түсінді. Германиядан Будапештке еврей және нацизмге қарсы музыканттар да көшіп келді. Солтимен бірге жұмыс істеген музыкалық эмигранттардың арасында Отто Клемперер, Фриц Буш және Клайбер болды. Опера Моцарттың «Фигароның үйленуі» операсы еді. Сол күні Германияның Австрияны басып алғаны туралы жаңалық келді. Көптеген венгрлер Гитлердің Венгрияға да шабуыл жасайтынінен қорқып жүрді; ол солай істемеді, бірақ Хорти нацистермен әріптестігін нығайту үшін Нюрнберг заңдарына ұқсас антисемит заңдарын қабылдады, бұл Венгрия еврейлерінің кәсіби қызметпен айналысуын шектеді. Солтидің отбасы оны басқа жерге көшуге кеңес берді. «Таймс» газетінің рецензенты Солтидің тыраныстығына риза болмады, оның жұмысын «тынышсыз» деп сипаттап, оркестрді қамшылап, музыканы күшпен орындағанын, нәзік және әсерлі атмосфераны қауіпке тікелейтінін айтты. Осы шамада Солти «Георгий» есімін «Георг» есіміне ауыстырды. Лондондағы өнер көрсетулерінен кейін Солти Швейцарияға Тосканиниді іздеп барды, ол Люцернде дирижерлік етіп жүрген. Солти Тосканинидің АҚШ-та жұмыс табуына көмектесетініне үміттенді. Ол мұны істей алмады, бірақ Вагнер операсындағы Тристан рөлін оқып жатқан тенор Макс Хирцельге вокалдық жаттықтырушы болып жұмыс тауып, Швейцарияда қауіпсіздікке қол жеткізді. Соғыстан кейін Солти анасымен және әпкесімен қайта қосылды. Швейцарияда дирижер ретінде жұмыс істеуге рұқсат алмады, бірақ фортепиано сабақтары беріп күнкөріс жасады. 1942 жылы Женева халықаралық фортепиано конкурсында жеңіске жеткеннен кейін оған фортепиано концерттерін орындауға рұқсат берілді, бірақ дирижерлік етуге рұқсат берілмеді. Шет елде жүргенде ол Цюрих университетінің профессорының қызы Хедвиг (Хеди) Оешлимен танысты, олар 1946 жылы үйленді.

After graduating from the academy in 1930, Solti was appointed to the staff of the Hungarian State Opera. He found that working as a répétiteur, coaching singers in their roles and playing at rehearsals, was a more fruitful preparation than Unger's classes for his intended career as a conductor. Other Jewish and anti Nazi musicians also left Germany for Budapest. Among other musical exiles with whom Solti worked there were Otto Klemperer, Fritz Busch, and Kleiber.|

After further work as a répétiteur at the opera in Budapest, and with his standing enhanced by his association with Toscanini, Solti was given his first chance to conduct, on 11 March 1938. The opera was Mozart's The Marriage of Figaro. During that evening, news came of the German invasion of Austria. Many Hungarians feared that Hitler would next invade Hungary; he did not do so, but Horthy, to strengthen his partnership with the Nazis, instituted anti semitic laws, mirroring the Nuremberg Laws, restricting Hungary's Jews from engaging in professions. Solti's family urged him to move away. The reviewer in The Times was not impressed with Solti's efforts, finding them "too violent, for he lashed at the orchestra and flogged the music so that he endangered the delicate, evocative atmosphere." At about this time Solti dropped the name "György" in favour of "Georg". After his appearances in London, Solti went to Switzerland to seek out Toscanini, who was conducting in Lucerne. Solti hoped that Toscanini would help find him a post in the U. S. He was unable to do so, but Solti found work and security in Switzerland as vocal coach to tenor Max Hirzel, who was learning the role of Tristan in Wagner's opera. Solti was reunited with his mother and sister after the war. In Switzerland, he could not obtain a work permit as a conductor, but earned his living as a piano teacher. After he won the 1942 Geneva International Piano Competition, he was permitted to give piano recitals, but was still not allowed to conduct. During his exile, he met Hedwig (Hedi) Oeschli, daughter of a lecturer at Zürich University; they married in 1946.

Мюнхен мен Франкфурт

Соғыс аяқталғаннан кейін Солтидің тағдыры күрт өзгерді. 1946 жылы ол Мюнхендегі Бавария мемлекеттік операсының музыкалық директоры болып тағайындалды. Қалыпты жағдайда, бұл беделді лауазым жас және тәжірибесіз дирижер үшін ойға сыймас еді, бірақ Вильгельм Фуртвенглер, Клеменс Краусс және Герберт фон Караян сияқты жетекші неміс дирижерлеріне оларға қарсы денацификациялық іс жүргізілісі аяқталғанша дирижерлік қызметтен тыйым салынған еді. Мюнхендегі қызметімен қатар, 1946 жылы Солти жазу келісіміне қол қойды. Ол Decca Records компаниясына дирижер ретінде емес, пианиномен сүйемелдеуші ретінде келісім шарт жасады. 1947 жылы ол өзінің алғашқы жазбасын жасады, онда скрипкашы Георг Куленкампфпен бірге Брамстың бірінші скрипкалық сонатасын орындады. Келесі дирижерлік жазбасын жасау үшін екі жыл күтуге мәжбүр болды – ол Лондон, Хайднның «Барабан соққысы» симфониясын Джон Калшоудың туындыларында жаздырды, оның мансабы келесі екі онжылдық бойы тығыз байланысты болды. Жазбаны қарап, The Gramophone газеті: «Георг Солтидің (маған жаңа дирижер) басшылығымен Лондон филармониясының орындауы ырғақтық ойнау, дыбыстың байлығы және орындаудың нақтылығымен ерекшеленеді», – деді. Record Guide оны сэр Томас Бичем мен Royal Philharmonic оркестрінің EMI жазбасымен жақсы салыстырды. 1951 жылы Солти Фуртвенглердің ықпалымен Зальцбург фестивалінде алғаш рет дирижерлік етті. Ол бұрын орындалмаған Моцарттың «Идоменео» операсын қойды. Бірақ ол бұл лауазымға қанағаттанды және 1952 жылдан 1961 жылға дейін Франкфуртта қалды, онда 33 операны қойды, оның 19-ын бұрын орындамаған еді. Мюнхеннен айырмашылығы, Франкфурт көптеген жетекші неміс әншілерін тарта алмады. Солти Клэр Уотсон және Сильвия Штальман сияқты көптеген жас американдық әншілерді шақырды, нәтижесінде театр «Main-дегі американдық опера» деген лақап ат алды. 1953 жылы Батыс Германия үкіметі Солтиге неміс азаматтығын ұсынды, ол венгрлік эмигрант ретінде әдеміздікке жеткендіктен, оны ризашылықпен қабылдады. Ол коммунистік үкіметке батып қалған Венгрияға ешқашан қайта оралмайтынына сенді. Ол екі онжылдық бойын Германия азаматы болып қалды. Франкфуртта жұмыс істеген жылдары Солти басқа опералық компаниялармен және оркестрлермен де өнер көрсетті. 1952 жылы ол алғаш рет Америкада дирижерлік етіп, Буэнос-Айресте концерттер берді. Сол жылы ол Эдинбург фестивалінде Гамбург мемлекеттік операсының қонақ дирижері ретінде дебют жасады. Келесі жылы ол Elektra, Die Walküre және Tristan und Isolde операларын қойып, Сан-Франциско операсында қонақ болды. 1954 жылы ол Глиндеборн фестивалінде Дон Джованни операсын дирижерлік етті. The Times газетінің сыншысы Солтидің «жанды және сезімтал» дирижерлік өнерінде ешқандай кемшілік жоқ екенін айтты. Сол жылы ол алғаш рет Равиния фестивалінде Чикаго симфониялық оркестрімен өнер көрсетті. 1960 жылы ол Нью-Йорктегі Метрополитен операсында Tannhäuser операсын қойып дебют жасады және 1964 жылға дейін сол жерде өнер көрсетті. Жазу студияларында Солтидің мансабы 1956 жылдан кейін, Джон Калшоу Decca компаниясының классикалық жазбалар бағдарламасына жетекшілік еткеннен кейін дамыды. Калшоу Солтиді «біздің заманымыздың ұлы Вагнер дирижері» деп есептеді және «Нибелунг сақинасы» операсының төрт операсын Солтимен және ең жақсы Вагнер әншілерімен жаздыруға бел буды. Циклге Кирстен Флагстад, Ханс Хоттер, Биргит Нильссон және Вольфганг Виндгассен кірді. 1957 жылы Арабелладан басқа, Карл Бём бас тартқан кезде ол оны алмастырды, Солти 1958 жылдың қыркүйек және қазан айларында «Ринг тетралогиясының» біріншісі «Рейн алтыны» операсын жазды. Жазбаның сәттілігі индустрияны таң қалдырды. Ол бірнеше апта бойы Billboard чарттарында болды, Элвис Пресли мен Пэт Бунның бестселлерлерімен қатар жалғыз классикалық альбом болды және Солтидің атын халықаралық деңгейде танымал етті. Ол Нью-Йорк, Вена және Лос-Анджелестегі жетекші оркестрлермен өнер көрсетті, ал Ковент-Гарденде «Der Rosenkavalier» және Бриттеннің «Жазғы түнгі арман» операларын қойды. Сонымен қатар, 15 жыл бұрын ғана құрылған Ковент-Гарден компаниясы әлі де Еуропадағы ең жақсы опера театрларымен теңесе алмады. Бруно Уолтер Солтиді Ковент-Гарденді басқару оның міндеті екеніне көндірді. Биограф Монтегю Халтрехттің айтуынша, Солти Лос-Анджелестегі келісімшартының бұзылуын Филармониядан Ковент-Гарденге ауысу үшін ыңғайлы сылтау ретінде пайдаланған. Алайда, өзінің естеліктерінде Солти Лос-Анджелестегі лауазымды қатты қалағанын жазды. Ол бастапқыда екі лауазымды бірге атқаруды жоспарлаған, бірақ кейін егер екеуін бірдей орындауға тырысса, ешқайсысына лайықты болмайтынын мойындады. Баспасөз оны сақтықпен қарсы алды, бірақ оның басшылығымен компанияның бастапқы саясатынан – операны ағылшын тілінде қоюдан – қашып кетуі мүмкін деген алаңдаушылық туды. Алайда, Солти операны халық тілінде қоюды жақтады және компанияда британдық және Достастық әншілерін дамытуға көмектесті, оларды жиі жазбаларында және маңызды қойылымдарында шетелдік әртістерден артық таңдады. Ол Равельдің «Испан сағаты», Шёнбергтің «Күту» және Пуччинидің «Джанни Скикки» операларынан тұратын үш опералық қойылыммен халық тіліндегі операға деген сенімін көрсетті. Алайда, он жылдық өте келе, көбірек қойылымдар халықаралық жұлдыздарға орай түпнұсқа тілде орындалуға тиіс болды. Опера театрының бас директоры сэр Дэвид Вебстер оны компаниямен қалуға көндірді, және жағдай жақсарды, Солти талап еткен өзгерістердің көмегімен. Хоры мен оркестрі күшейтілді. 1967 жылы The Times газеті «Бүгінгі күні Ковент-Гарденің тұрақты тұтынушылары кез келген жаңа қойылымның, тіпті қайта қойылымның да Нью-Йорктегі Метрополитен сияқты жақсы актерлік құрамымен және Милан немесе Венадағыдай сақтықпен ұсынылатынын автоматты түрде күтеді» деп жазды. 1960 жылдардағы компанияның репертуары стандартты опералық туындыларды сирек кездесетін шығармалармен біріктірді. Солти басқарған жылдары ең атақты қойылымдардың бірі – 1965–66 және 1966–67 маусымдарындағы Шёнбергтің «Моисей және Аарон» операсы болды. 1970 жылы Солти компанияны Германияға алып барды, онда олар «Дон Карлос», «Фальстаф» және Ричард Родни Беннеттің жаңа туындысы «Жеңіс» операларын қойды. Франкфурт а Allgemeine Zeitung газетінің мәліметінше, Мюнхен мен Берлиндегі көрермендер «керемет қуанышқа толы» болды. Солтидің тырсық басы мен талапкерлік репетиция стилі оған «Қайғылы бас сүйек» деген лақап ат берді. Питер Глоссоп сияқты әншілер оны зорлықшыл деп сипаттады, ал Солтимен жұмыс істегеннен кейін Джон Викерс онымен қайта жұмыс істеуден бас тартты. Дегенмен, Солти басшылығымен компания әлемдегі ең жақсы опера театрларымен теңестірілді. Осы кезде Солти, биографы Пол Робинсонның сөзімен айтқанда, «Караяннан кейін жұмыс істеп жатқан ең танымал дирижер» болды. Ковент-Гарденде музыкалық директор болып өткен он жылдығының соңында Солти компаниямен 13 композитордың 33 операсын қойды. 1964 жылы Солти әйелінен ажырасты. Ол Savoy Hotel-ге көшті, онда көп ұзамай Валери Питспен танысты, оған оны сұхраттау үшін жіберген британдық телеарнаның жүргізушісі еді. Ол да үйленген, бірақ үш жыл бойы оны қуғаннан кейін Солти оны күйеуінен ажырасуға көндірді. Солти мен Валери Питс 1967 жылдың 11 қарашасында үйленді. Олардың екі қызы болды. Караянның биографы Ричард Осборн бұл нәтиже Чикаго симфониясы үшін сәтті болғанын айтты, өйткені ол «оркестрге өмірінің көп бөлігін арнайтын музыкалық директорді алды». Чикаго симфониясының мүшелерінің бірі оны «әлемдегі ең жақсы провинциалды оркестр» деп сипаттады. Рейнердің атақты он жылдығынан көптеген ойыншылар қалды, бірақ оркестрдің көңілі төмен болды және 5 миллион доллар қарызы болды. және турдан келгеннен кейін лентамен қарсы алынды. Пектің әріптесі, скрипкашы Виктор Аит...

With the end of the war, Solti's luck changed dramatically. He was appointed musical director of the Bavarian State Opera in Munich in 1946. In normal circumstances, this prestigious post would have been an unthinkable appointment for a young and inexperienced conductor, but the leading German conductors such as Wilhelm Furtwängler, Clemens Krauss, and Herbert von Karajan were prohibited from conducting pending the conclusion of denazification proceedings against them. In addition to the Munich appointment, Solti gained a recording contract in 1946. He signed for Decca Records, not as a conductor, but as a piano accompanist. He made his first recording in 1947, playing Brahms's First Violin Sonata with violinist Georg Kulenkampff. He had to wait two years for his next recording as a conductor, in London, Haydn's Drum Roll symphony, in sessions produced by John Culshaw, with whose career Solti's became closely linked over the next two decades. Reviewing the record, The Gramophone said, "The performance of the London Philharmonic Orchestra under Georg Solti (a fine conductor who is new to me) is remarkable for rhythmic playing, richness of tone, and clarity of execution." The Record Guide compared it favourably with EMI's rival recording by Sir Thomas Beecham and the Royal Philharmonic. In 1951, Solti conducted at the Salzburg Festival for the first time, partly through the influence of Furtwängler, who was impressed by him. The work was Mozart's Idomeneo, which had not been given there before. but he found the post fulfilling and remained at Frankfurt from 1952 to 1961, presenting 33 operas, 19 of which he had not conducted before. Frankfurt, unlike Munich, could not attract many of the leading German singers. Solti recruited many rising young American singers such as Claire Watson and Sylvia Stahlman, to the extent that the house acquired the nickname "Amerikanische Oper am Main". In 1953, the West German government offered Solti German citizenship, which, being effectively stateless as a Hungarian exile, he gratefully accepted. He believed he could never return to Hungary, by then under communist rule. He remained a German citizen for two decades. During his Frankfurt years, Solti made appearances with other opera companies and orchestras. He conducted in the Americas for the first time in 1952, giving concerts in Buenos Aires. In the same year, he made his debut at the Edinburgh Festival as a guest conductor with the visiting Hamburg State Opera. The following year, he was a guest at the San Francisco Opera with Elektra, Die Walküre, and Tristan und Isolde. In 1954, he conducted Don Giovanni at the Glyndebourne Festival. The reviewer in The Times said that no fault could be found in Solti's "vivacious and sensitive" conducting. In the same year Solti made his first appearance with the Chicago Symphony Orchestra, at the Ravinia Festival. In 1960, he made his debut at the Metropolitan Opera in New York City, conducting Tannhäuser, and he continued to appear there until 1964. In the recording studios, Solti's career took off after 1956, when John Culshaw was put in charge of Decca's classical recording programme. Culshaw believed Solti to be "the great Wagner conductor of our time", and was determined to record the four operas of Der Ring des Nibelungen with Solti and the finest Wagner singers available. The cast Culshaw assembled for the cycle included Kirsten Flagstad, Hans Hotter, Birgit Nilsson and Wolfgang Windgassen. Apart from Arabella in 1957, in which he substituted when Karl Böhm withdrew, Solti had made no complete recording of an opera until the sessions for Das Rheingold, the first of the Ring tetralogy, in September and October 1958. The success of the recording took the record industry by surprise. It featured for weeks in the Billboard charts, the sole classical album alongside best sellers by Elvis Presley and Pat Boone, and brought Solti's name to international prominence. He appeared with leading orchestras in New York City, Vienna, and Los Angeles, and at Covent Garden, he conducted Der Rosenkavalier and Britten's A Midsummer Night's Dream. Moreover, founded only 15 years earlier, the Covent Garden company was not yet the equal of the best opera houses in Europe. Bruno Walter convinced Solti that it was his duty to take on Covent Garden. Biographer Montague Haltrecht suggests that Solti seized the breach of his Los Angeles contract as a convenient pretext to abandon the philharmonic in favour of Covent Garden. In his memoirs, though, Solti wrote that he wanted the Los Angeles position very much indeed. He originally considered holding both posts in tandem, but later acknowledged that he had had a lucky escape, as he could have done justice to neither post had he attempted to hold both simultaneously. The press gave him a cautious welcome, but some concern arose that under him a drift away from the company's original policy of opera in English might occur. Solti, however, was an advocate of opera in the vernacular, and he promoted the development of British and Commonwealth singers in the company, frequently casting them in his recordings and important productions in preference to overseas artists. He demonstrated his belief in vernacular opera with a triple bill in English of Ravel's L'heure espagnole, Schoenberg's Erwartung, and Puccini's Gianni Schicchi. As the decade went on, however, more and more productions had to be sung in the original language to accommodate international stars. The chief executive of the Opera House, Sir David Webster, persuaded him to stay with the company, and matters improved, helped by changes on which Solti insisted. The chorus and orchestra were strengthened,|group= n By 1967, The Times commented that "Patrons of Covent Garden today automatically expect any new production, and indeed any revival, to be as strongly cast as anything at the Met in New York, and as carefully presented as anything in Milan or Vienna". The company's repertory in the 1960s combined the standard operatic works with less familiar pieces. Among the most celebrated productions during Solti's time in charge was Schoenberg's Moses and Aaron in the 1965–66 and 1966–67 seasons. In 1970, Solti led the company to Germany, where they gave Don Carlos, Falstaff, and Victory, a new work by Richard Rodney Bennett. The public in Munich and Berlin were, according to the Frankfurter Allgemeine Zeitung, "beside themselves with enthusiasm". Solti's bald head and demanding rehearsal style earned him the nickname "The Screaming Skull". Singers such as Peter Glossop described him as a bully, and after working with Solti, Jon Vickers refused to do so again. Nevertheless, under Solti, the company was recognised as having achieved parity with the greatest opera houses in the world. By this point, Solti was, in the words of his biographer Paul Robinson, "after Karajan, the most celebrated conductor at work". By the end of his decade as music director at Covent Garden Solti had conducted the company in 33 operas by 13 composers. In 1964, Solti separated from his wife. He moved into the Savoy Hotel, where not long afterwards he met Valerie Pitts, a British television presenter, sent to interview him. She, too, was married, but after pursuing her for three years, Solti persuaded her to divorce her husband. Solti and Valerie Pitts married on 11 November 1967. They had two daughters. Karajan's biographer Richard Osborne comments that the outcome was probably fortunate for the Chicago Symphony, as it gained "a music director who in the fullness of time would devote a large part of his life to the orchestra." One of the members of the Chicago Symphony described it to Solti as "the best provincial orchestra in the world." Many players remained from its celebrated decade under Reiner, but morale was low, and the orchestra was $5M in debt. and was welcomed home at the end of the tour with a ticker tape parade. Peck's colleague, violinist Victor Aitay, said, "Usually conductors are relaxed at rehearsals and tense at the concerts. Solti is the reverse. He is very tense at rehearsals, which makes us concentrate, but relaxed during the performance, which is a great asset to the orchestra." Peck recalled Solti's constant efforts to improve his own technique and interpretations, at one point experimentally dispensing with a baton, drawing a "darker and deeper, much more relaxed" tone from the players. As well as raising the orchestra's profile and helping it return to prosperity, Solti considerably expanded its repertoire. Under him, the Chicago Symphony gave its first cycles of the symphonies of Bruckner and Mahler. He introduced new works commissioned for the orchestra, such as Lutosławski's Third Symphony, and Tippett's Fourth Symphony, which was dedicated to Solti.

Кейінгі жылдар

Чикагодағы қызметінен басқа, Солти 1972 жылдан 1975 жылға дейін Париж оркестрінің музыкалық директоры болды. Карьерасының соңында ол Шостаковичтің музыкасына қызығушылық танытты және композитордың өмірінде оны толыққанды бағалай алмағанын мойындады. Ол Шостаковичтің он бес симфониясының жетісін коммерциялық жазбаға түсірді. Сілтеме: Шостакович симфонияларының коммерциялық жазбалары №1, 5, 8, 9, 10, 13 және 15 болды. Режиссер сэр Питер Холл және дизайнер Уильям Дадлимен бірге Вагнердің ниеттерін бейнелеуге бағытталған «Жүзік циклын» ұсынды. Неміс сыншылары опералардың радикалды жаңа интерпретациясын күткендіктен, қойылымды жақсы қабылдамады. Солтидің дирижерлік шеберлігі жоғары бағаланды, бірақ аурулар мен соңғы сәтте жетекші орындаушыларды алмастыру әншілердің деңгейіне әсер етті. Ол келесі маусымда Байройтқа қайта шақырылды, бірақ денсаулығы нашарлап, 1984 жылғы фестиваль басталғанға дейін медициналық кеңес бойынша бас тартты. 1991 жылы Солти актер және композитор Дадли Мурмен бірлесіп, «Оркестр!» атты сегіз бөлімді телесериал жасады, ол симфониялық оркестрді көрермендерге таныстыруға арналған еді. 1994 жылы ол Карнеги залында «Солти оркестрлік жобасын» жетектеп, жас американдық музыканттар үшін оқу-жаттығу семинарын өткізді. Келесі жылы Біріккен Ұлттар Ұйымының 50 жылдығын мерекелеу үшін ол 40 елден келген 81 музыканттан тұратын Дүниежүзілік бейбітшілік оркестрін құрды. Ол қайтыс болғаннан кейін оркестр Валерий Гергиевтің жетекшілігімен өз жұмысын жалғастырды. Солти музыкалық директорлық қызметінен бас тартқаннан кейін бірнеше жыл бойы Ковент-Гарденге қонақ дирижер ретінде қайта оралды, оны «күнінен-күніне дауыстап қарсы алатын батыр» (Гроув) деп қарсы алды. 1997 жылдың 14 шілдесінде ол ескі ғимарат қайта құруға екі жылдан астам уақытқа жабылуға дейін соңғы опералық музыканы дирижерлік етті. Алдыңғы күні ол өзінің соңғы симфониялық концертін өткізді. Бұл Малердің Бесінші симфониясы болды; оркестр – 50 жыл бұрын оның алғашқы оркестрлік жазбасын жасаған Цюрихтің Тонале оркестрі еді. Ол 84 жаста болды. Будапешттегі мемлекеттік рәсімнен кейін оның күлі Фаркастери зиратында Бартоктың қабіріне жақын жерге жерленді.

In addition to his tenure in Chicago, Solti was music director of the Orchestre de Paris from 1972 to 1975. Late in his career he became enthusiastic about the music of Shostakovich, whom he admitted he failed to appreciate fully during the composer's lifetime. He made commercial recordings of seven of Shostakovich's fifteen symphonies. refn|His commercial recordings of Shostakovich symphonies were Nos. 1, 5, 8, 9, 10, 13 and 15. Together with the director Sir Peter Hall and designer William Dudley, he presented a Ring cycle that aimed to represent Wagner's intentions. The production was not well received by German critics, who expected radical reinterpretation of the operas. Solti's conducting was praised, but illnesses and last minute replacements of leading performers affected the standard of singing. He was invited to return to Bayreuth for the following season, but was unwell and withdrew on medical advice before the 1984 festival began. In 1991, Solti collaborated with actor and composer Dudley Moore to create an eight part television series, Orchestra!, which was designed to introduce audiences to the symphony orchestra. In 1994, he directed the "Solti Orchestral Project" at Carnegie Hall, a training workshop for young American musicians. The following year, to mark the 50th anniversary of the United Nations, he formed the World Orchestra for Peace, which consisted of 81 musicians from 40 nations. The orchestra has continued to perform after his death, under the conductorship of Valery Gergiev. Solti regularly returned to Covent Garden as a guest conductor in the years after he relinquished the musical directorship, greeted with "an increasingly boisterous hero's welcome" (Grove). On 14 July 1997 he conducted the last operatic music to be heard in the old house before it closed for more than two years for rebuilding. The previous day he had conducted what proved to be his last symphony concert. The work was Mahler's Fifth Symphony; the orchestra was the Zurich Tonhalle, with whom he had made his first orchestral recording 50 years earlier. He was 84. After a state ceremony in Budapest, his ashes were interred beside the remains of Bartók in Farkasréti Cemetery.

Жазбалар

Солти мансабы бойында Decca Record Company үшін жазбалар жасады. Ол 250-ден астам жазба, соның ішінде 45 толық опералық жинақ жазды. 1950-ші және 1960-шы жылдары Decca, RCA Victor компаниясымен әріптестік құрды, ал Солтидің кейбір жазбалары RCA таңбасымен алғаш рет жарық көрді. Солтидің алғашқы жазбалары 1947 жылы Цюрихте скрипкашы Георг Куленкампфқа фортепианомен сүйемелдеуші ретінде жасалған. Decca-ның бас продюсері Виктор Олоф Солтиді дирижер ретінде жоғары бағаламады (EMI-дің Columbia Records-тағы Олофтың әріптесі Уолтер Легге де олай ойлады), бірақ Олофтың жас әріптесі және ізбасары Кулшоу Солтиді өте жоғары бағалады. Кулшоудың, содан кейін Джеймс Уокердің продюсерлік жұмысының арқасында Солтидің жазушы-орындаушы ретіндегі мансабы 1950-ші жылдардың ортасынан бастап гүлденді. Бұл жазба "Апокалипсис" фильмінде тікұшақтар шабуыл жасаған сахнада ойнатылады.

Құрмет белгілері мен ескерткіштер

Солтиге тағайындалған наградалардың ішінде 1968 жылғы британдық CBE (құрметті) ордені бар, ол 1972 жылы британ азаматтығын алғаннан кейін толыққанды рыцарь атағына ие болды, содан кейін ол сэр Георг Солти ретінде танылды. Кастильонедегі Георг Солти Академиясы және қаланың тарихи ауылындағы басты алаң Солтидің есімімен аталады. Бұдан өзге, Солти Австрия, Бельгия, Дания, Франция, Германия, Венгрия, Италия, Португалия және АҚШ елдерінен көптеген наградалар алды. Ол Корольдік музыка колледжінен, сондай-ақ ДеПол, Фурман, Гарвард, Лидс, Лондон, Оксфорд, Суррей және Йель университеттерінен құрметті стипендиялар мен дипломдар алды. Алғаш рет бұл мүсін Лондонның Корольдік опера театрында уақытша қойылды. 2006 жылы мүсін Симфониялық орталықтағы оркестр залының жанындағы жаңа Солти бағына, Грант паркіне көшірілді. 1997 жылы оның туғанына 85 жыл толуына орай Чикаго қаласы Симфониялық орталыққа жақын орналасқан Шығыс Адамс көшесінің бөлігін оның құрметіне «Сэр Георг Солти алаңы» деп атады. Солти алған тәтті индустриясының наградаларына 14 рет Grand Prix Mondial du Disque және 31 Грэмми сыйлығы (сонымен қатар, 1967 жылғы «Жүзік» жазбасы үшін Джон Калшоумен бөліскен арнайы Трастилердің Грэмми сыйлығы және 1996 жылғы Грэмми өмірлік жетістіктері сыйлығы кіреді). Солтидің Харви Сакстың көмегімен жазылған естеліктері оның қайтысынан кейін бір ай өткен соң жарық көрді. Солтидің өмірі 1997 жылы Питер Маниура түсірген «Сэр Георг Солти: Маэстроның қалыптасуы» атты деректі фильмде де көрсетілді. 2012 жылы Солтидің туғанына 100 жыл толуына арналған «Солти @ 100» атты бірқатар іс-шаралар жарияланды. Бұл іс-шаралардың ішінде Нью-Йорк пен Чикаго қалаларындағы концерттер, Лондон, Чикаго, Вена және Нью-Йорктегі естелік көрмелер болды. Әр екі жылда бір рет Франкфурт қаласында өткізілетін Сер Георг Солти атындағы халықаралық дирижерлер конкурсы оның құрметіне аталды.