Кіріспе
1970 жылғы 4 қыркүйекте Чилиде президент сайлауы өтті. Халықтық бірлік альянсының өкілі Сальвадор Альенде тәуелсіз кандидат Хорхе Алессандри және христиан демократы Радомиро Томичке қарсы өткен сайыста шамалы артық дауыспен жеңіске жетті. Христиан демократтар оның кандидатурасын қолдағаннан кейін оның жеңісі парламент дауысымен расталды. АҚШ және КСРО екі мемлекет те барлау органдары мен басқа да көздер арқылы осы сайлауға қаржы құйды, біріншісі Альенденің үмітін құлатпақ болды, ал екіншісі оның сайлау науқанын қолдады. Елші Эдвард Корри сайлау кезінде Альендеге қарсы науқандарда маңызды рөл атқарды. Эдуардо Фрей Монтальва және оның Христиан-демократиялық партиясы кейін Альенденің қарсыластарымен бірігіп, парламентте көпшілікті құрды. 1973 жылдың тамызында оның президенттік лауазымын заңсыз деп жариялауға тырысты, бұл бірнеше аптадан кейін әскери төңкеріске алып келді.
Presidential elections were held in Chile on 4 September 1970. Salvador Allende of the Popular Unity alliance won a narrow plurality in a race against independent Jorge Alessandri and Christian Democrat Radomiro Tomic, before having his victory confirmed by a congressional vote after the Christian Democrats voted in favour of his candidacy. Both the United States and the Soviet Union poured money into this election through their intelligence agencies and other sources, with the former attempting to sabotage Allende, and the latter supporting his campaign. Ambassador Edward Korry would play a major role in anti Allende campaigns during the election. Eduardo Frei Montalva and his Christian Democratic Party would later unite with Allende's opponents to form a congressional majority in an attempt to declare his presidency illegal in August 1973, catalyzing the military coup a few weeks later.
Сайлау жүйесі
Сайлау абсолюттік көпшілік жүйесі бойынша өтті, онда кандидат сайлану үшін халықтың дауысының 50 пайызынан астам дауыс алуы тиіс еді. Егер ешбір кандидат 50 пайыздан астам дауыс алмаса, Ұлттық Конгрестің екі палатасы ең көп дауыс жинаған екі кандидатты дауысқа салу үшін бірігеді.
Сальвадор Альенде
Оллиенде өзін марксист деп атаған және Чили социалистік партиясының өмір бойы мүшесі болған. Ол 1970 жылғы сайлауға дейін сенатор болып қызмет еткен және президенттікке үш рет тікелей үміткер болған. 1970 жылы ол Чили коммунистік партиясы мен Чили социалистік партиясын қоса алғанда, Чилидің солшылдарынан құралған «Халықтық Бірлік» саяси коалициясынан бақ сынады. Оның сайлауалды бағдарламасында төменгі топқа пайдасы тиетін 40 уәде болды, оның ішінде инфляцияны тоқтату, дәрі-дәрмектің бағасын айтарлықтай төмендету және мемлекеттік тұрғын үйлердің жалдау төлемақысын реттеу кірді. Ол саяси мансабының көп бөлігін христиан-демократтар мен солшылдар арасында коалиция құру үшін жұмсады, бірақ екі топтың көпшілігі оның идеясын тұрақты түрде қолдамады. Ол өзімшіл, бірақ осыған қарамастан өте харизматикалық сөйлеуші ретінде танымал болды. Оның науқанына Вашингтондағы елші қызметінің беделі және президент Фреймен болған достығы көмектесті. Алайда, ол коалиция құруға үздіксіз тырысуынан, сондай-ақ христиан-демократтардың заң жобаларын және Фрей әкімшілігінің реформаларын тікелей сынауынан және шабуылдауынан зардап шекті. Ол христиан-демократ Эдуардо Фрейдің алдыңғы әкімшілігін басқарды. Оның консервативті тәуелсіз платформасы Фрейдің әкімшілігі кезеңінде жүзеге асырған реформаларға алаңдаған сайлаушыларды білдірді. Тағы бір маңызды фактор – оның науқанында көбінесе тәжірибесіз адамдар жұмыс істеді, бұл ресурстардың ысырап болуына, тиімсіз үгіт-насихат жасауға, жақтастарды жұмылдыруда қиындықтарға және сайлаушыларға позитивті хабар таратуда мәселелер тудырды. АҚШ барлау қызметінің хабарламаларында жақтастары Алессандридің тек атымен жеңіске жете алады деп сенгендіктері және науқанының көп бөлігін Алессандриді тікелей қолдаудың орнына Фрейдің реформаларын сынауға жұмсағандықтары айтылды. ЦРУ 1964 жылғы сайлаудағыдай, кандидаттардың біреуіне тікелей көмек көрсетпеді, бірақ Альендеге қарсы үгіт-насихатқа күш салды, ал 40-шы комитет осы мақсатқа 435 000 доллар бекітті. Бұл, шындығында, ЦРУ сайлауға ықпал ету үшін жұмсаған қаражаттың жартысы ғана болды; Шіркеу комитеті жалпы соманы 800 000 доллардан 1 миллион долларға дейін бағалады. 40-шы комитет мақұлдаған қаражат Альенде жеңісінің Кеңес Одағымен байланысты зорлық-зомбылық пен репрессияға алып келетіні туралы плакаттар мен жарнамалық буклеттерді таратуға жұмсалды. Бұл ЦРУ науқаны өте тиімсіз болды. ЦРУ директоры Ричард Хелмс Ақ үйдің «ешкіммен ешкімді ұруды» бұйырғанын айтып шағымданды.
I және II жолдар
АҚШ-тың атқарушы билігі, егер Альенде сайлауда жеңіске жетсе, билікке келуіне кедерес келтіру үшін екі жоспар жасады. Бірінші жолды Мемлекеттік департамент басқарды, ол Чили конституциясының шегінде Чили саясатын манипуляциялау арқылы президент Фрейдің қайта сайлануына бағытталды. ЦРУ бұл жоспарға қатыспады. Екінші жол, немесе FUBELT жобасы – Мемлекеттік департамент пен Қорғаныс департаментінсіз, Чили әскери құрамында төңкеріс жасауға дайын топ құрып, оны қолдаудан тұратын ЦРУ операциясы болды. Сайлауға дейін жаздағы мәліметтерге сәйкес, Конгресстегі 200 сенатор мен депутаттың арасында Альендеге 82 адам қолдау көрсетті, оның ішінде 80-і «Халықтық Бірлік» мүшелері еді. Шнайдер «конституционалист» доктринасын қорғауымен белгілі болды, ол армияның рөлінің тек кәсіби және елдің егемендігін қорғауға бағытталғанын, саясатқа араласпау керектігін айтатын. Ұлттық Конгресс Сальвадор Альендені президенттікке сайласа, төңкеріс ұйымдастыруға қатысты қарсылық білдірді. Шнайдердің қазасы халық арасында жағымсыз қабылданып, азаматтар мен әскери қызметкерлер Альендеге қолдау көрсетті. Нәтижесінде, 24 қазанда Ұлттық Конгресс Альендені президент етіп таңдады. 26 қазанда президент Эдуардо Фрей генерал Карлос Пратсты армияның бас қолбасшысы етіп тағайындады, ол Рене Шнайдердің орнына келді. Альенде президенттікке «Конституциялық кепілдіктер туралы» заңға қол қоюға келісіп, конституцияны бұзбауға уәде бергеннен кейін ресми түрде бекітілді.