Кіріспе

Шығыс Эфиопиядағы аймақтық мемлекет

Сомали аймағы (араб.: المنطقة الصومالية, оромо: Naannoo somaalee), сондай-ақ Сомали Гальбед деп белгілі және ресми түрде Сомали аймақтық мемлекеті – Шығыс Эфиопиядағы аймақтық мемлекет. Оның аумағы Оромия аймағынан кейін ең үлкені. Аймақтық мемлекет батыста Эфиопияның Афар және Оромия аймақтарымен, сондай-ақ Дире Дава қаласымен, солтүстікте Джибутимен, солтүстік-шығыста, шығыста және оңтүстікте Сомалимен, оңтүстік-батыста Кениямен шекаралас. Джиджига – Сомали аймағының астанасы. Бұрынғы елорда Годе болған, бірақ 1995 жылы саяси себептерге байланысты Джиджига астана болды. Сомали аймақтық үкіметі президент басшылығымен атқарушы биліктен, Мемлекеттік кеңестен тұратын заң шығару билігінен және Мемлекеттік Жоғарғы Сот басшылығымен сот билігінен құралған.

Шолу

Сомали аймағы 1995 жылға дейінгі Харарга, Бале және Сидамо провинцияларының көп бөлігін құрады. Халықтың басым бөлігі сомалиліктер, және осы аймақты Үлкен Сомали құрамына қосуға әрекеттер жасалды. 1977 жылы Сомали Эфиопияға шабуыл жасады, нәтижесінде Огаден соғысы басталды, Сомали Кеңес Одағы мен оның одақтасы Кубаның уақтылы әскери араласуынан жеңіліске ұшырады. Бұл жеңіліске қарамастан, жергілікті топтар Сомалидің бөлігі болуға немесе тәуелсіздік алуға тырысты. 2007 жылғы Аболе мұнай кен орнына жасалған шабуылда 72 қытай және эфиопиялық мұнайшы қаза тапты, бұл ONLF Огаден Ұлттық Азаттық фронты бүлікші тобына қарсы әскери жазалау шараларына әкелді. 2004 жылдың ақпан айында өткен алғашқы аудандық сайлауларға дейін, аймақтық және кенттік әкімдер мен ауыл төрағалары аймақтық үкімет тарапынан тағайындалды. Аймақтық деңгейдегі жоғары саяси қайраткерлер өздеріне жақын адамдарды жергілікті билік лауазымдарына ұсынды. 2004 жылғы жергілікті сайлауда әрбір кент өкілі, вице-спикері, әкімшісі және вице-әкімшісі бар кеңес сайлады. Бұл кеңестер өз аудандарының бюджетін және даму шараларын басқаруға жауапты.

Демография

Эфиопияның Орталық Статистикалық Агенттігі (ОСА) жүргізген 2007 жылғы санақ бойынша Сомали аймағының жалпы халқы 7 445 219 адамды құрайды, оның ішінде 3 472 490 ер адам және 3 972 729 әйел адам; қалалық тұрғындардың саны 1 489 044 немесе халықтың 20 пайызы, ал қалған 5 956 175 адам немесе 80 пайызы мал өсірушілер мен фермерлер. 327 068 шаршы километр аумақты алып жатқан бұл аймақтың халық тығыздығы шамамен шаршы километрге 20,9 адамды құрайды. Аймақ бойынша 1 685 986 үй шаруашылығы саналды, бұл аймақтағы әрбір үй шаруашылығында орташа есеппен 6,8 адам тұратынын, қалалық үй шаруашылығында – 6 адам, ал ауылдық үй шаруашылығында – 6,5 адамды көрсетеді. Сомали аймағында 8 босқын лагері мен 1 транзиттік орталық орналасқан, онда 212 967 сомалиялық босқын тұрады. 1997 жылғы мәліметтерге сәйкес, аймақтың этникалық құрамында 95,67% сомалилықтар, 0,70% амхаралықтар, 2,25% оромолықтар болды; ал қалған этникалық топтар халықтың 1,38% құрады. ОСА мәліметтері бойынша, 2004 жылы жалпы халықтың 38,98% таза суға қол жеткізген, оның ішінде 21,32% ауыл тұрғындары және 77,21% қалалық тұрғындар. 2005 жылғы Сомалидегі тұрмыс деңгейінің басқа да көрсеткіштері: халықтың 71,8% ең төменгі кіріс тобына жатады; ересектердің сауаттылығы 22% және әйелдердің сауаттылығы 9,8%; аймақтық нәресте өлімі 1000 тірі туған балаға 57 нәресте өлімі, бұл ұлттық орташа көрсеткіштен (77) төмен; бұл өлімдердің кем дегенде жартысы нәрестелердің өмірінің алғашқы айында болады.

| Жыл | Эфиопия халқы | Сомали аймағы халқы | Эфиопияның пайызы | Дереккөз |
|---|---|---|---|---|
| 2007 | 73 918 505 | 4 439 147 | 6,0% | |
| 2012 | 84 320 987 | 9 148 989 | 6,51% | |
| 2013 | 86 613 986 | 10 318 000 | 6,99% | |

Аймақта барлық ірі сомали рулық топтары өкілдік табады. Дир руының Иса және Гадабуурси тармақтары негізінен солтүстік Ситти аймағында және Фафан аймағындағы Авбаре ауданында қоныстанған. Исақ руының Хабр Авал, Гархаджис, Хабр Джело және Арап тармақтары Сомалилендпен шектесетін аймақтың солтүстік бөлігінде тұрады. Хабр Авал негізінен Фафан аймағында қоныстанған, Харшин ауданының көп бөлігін құрайды, сондай-ақ Кебрибей ауданының және Ваджаале мен Харт Шейк қалаларының маңызды бөлігін құрайды. Гархаджис және Хабр Джело Джарар аймағындағы Аваре және Мисрак Гашамо аудандарының көп бөлігін құрайды, сонымен қатар Данот ауданында да өкілдік табады.

Тілдер

Сомали тілінде негізгі тіл ретінде халықтың 95,89% сөйлейді. Қалған барлық тілдердің үлесі 4,11% құрайды.

Дін

Халықтың 98,74% мұсылман, қалған 1,26% басқа діндерді құрайды.

Ауыл шаруашылығы

Эфиопияның Орталық Статистикалық Агенттігі (CSA) 2005 жылы Сомали аймағындағы фермерлердің жалпы саны 1 459 720 ірі қара малға (Эфиопияның жалпы ірі қара мал басының 10,19%-ын құрайды), 1 463 000 қойға (20,66%), 1 650 970 ешкіге (50,02%), 1 291 550 есекке (30,66%), 5 316 526 түйеге (96,2%), барлық түрдегі 154 670 құсқа және 5 330 ара уасына (0,12%) ие екенін бағалады. Көшпелі тұрғындар үшін CSA екі түрлі бағалау ұсынды: бірі әуедегі сараптамаға, ал екіншісі дәстүрлі әдістемеге негізделген:

Мал шаруашылығы
Әуедегі сараптама (5-23 қараша 2003 ж. жүргізілді) Дәстүрлі сараптама (11 желтоқсан 2003 ж. жүргізілді)
Ірі қара мал 670 280 130 610
Қой 6 410 800 250 110
Ешкі 5 525 460 177 580
Түйе 1 041 870 64 510
Есек 42 640 14 290
Мұл 430 160
Жылқы 50 -

Әуе қатынасы

Сомали аймақтық мемлекетінде 3 халықаралық әуежай және 2 коммерциялық әуежай бар. Халықаралық әуежайлар – Джиджига әуежайы, Годе әуежайы және Кабри Дар әуежайы. 2 коммерциялық әуежай – Доло әуежайы және Шилаво әуежайы.

Атқарушы билік

Атқарушы билікті Сомали аймақтық мемлекетінің бас әкімшісі басқарады. Қазіргі бас әкімші – Мустафа Мухаммед Омер (Cagjar), ол 2018 жылдың 22 тамызында сайланды. Сомали аймағының вице-президенті президенттің қызметтен алынуы жағдайында оның орнын басады және президент жүктеген кез келген міндетті атқарады. Қазіргі вице-президент – Адам Фарах Ибрагим. Атқарушы билік кабинетіндегі басқа да мекемелер – Аймақтық денсаулық сақтау бюросы, Білім беру бюросы және тағы 18 шенеунік.

Сот тармағы

Сомали аймағының сот жүйесі үш деңгейден тұрады. Ең төменгі деңгей – жалпы сот: әрбір woreda конституциялық талап бойынша өз жұмысын атқаратын жалпы сотты ұстайды, және ол барлық сотқа берілетін мәселелер бойынша құзыреттілікке ие. Орта деңгейдегі сот жүйесі – аудандық сот жүйесі. Төрт апелляциялық сот бар, олардың әрқайсысы әкімшілік аймақтағы жалпы соттардан, қалалық және округтік соттардан келетін шағымдарды қарау құқығына ие. Бұл жүйеде қаралатын іс үш судьядан тұратын алқа тарапынан шешіледі, және әр судья сайлау арқылы тағайындалады. Ең жоғары дәрежедегі сот – Сомали Жоғарғы Соты – Сомалидегі "соңғы инстанция соты" болып табылады. Сот жеті судьядан тұратын алқадан құралады, ол өз қалауынша апелляциялық соттардан келетін шағымдарды тыңдайды және шектеулі мәселелер бойынша бастапқы құзыреттілікті сақтайды. Бас судья – Сомали Жоғарғы Сотының төрағасы Абдуллахи Саид Омар.

Заң шығарушы билік

Мемлекеттік кеңес, мемлекеттің ең жоғары әкімшілік органы болып табылады және 269 мүшеден құралған.